Next Verse

Agni Purana — Mantra-shastra, Shloka 1

Chapter 308 — Worship of Tvaritā (त्वरितापूजा)

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा नाम सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितापूजा अग्निर् उवाच त्वरिताङ्गान्समाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकान् प्रचोदयात् श्रीप्रणितायै नमः ह्रूं कारायै नमः ॐ खेच हृदयाय नमः खेचर्यै नमः ॐ चण्डायै नमः छेदन्यै नमः क्षेपण्यै नमः स्त्रियै ह्रूं कार्यै नमः क्षेमङ्कर्यै जयायै किङ्कराय रक्ष ॐ त्वरिताज्ञया स्थिरो भव वषट् तोतला त्वरिता तूर्णेत्येत्येवं विद्येयमीरिता

ity āgneye mahāpurāṇe trailokyamohanīlakṣmyādipūjā nāma saptādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ athāṣṭādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tvaritāpūjā agnir uvāca tvaritāṅgānsamākhyāsye bhuktimuktipradāyakān pracodayāt śrīpraṇitāyai namaḥ hrūṃ kārāyai namaḥ oṃ kheca hṛdayāya namaḥ khecaryai namaḥ oṃ caṇḍāyai namaḥ chedanyai namaḥ kṣepaṇyai namaḥ striyai hrūṃ kāryai namaḥ kṣemaṅkaryai jayāyai kiṅkarāya rakṣa oṃ tvaritājñayā sthiro bhava vaṣaṭ totalā tvaritā tūrṇetyetyevaṃ vidyeyamīritā

Так в «Агни-махапуране» оканчивается триста седьмая глава «Почитание Трайлокья-мохини Лакшми и других». Ныне начинается триста восьмая глава: «Почитание Твариты». Агни сказал: «Я возвещу мантрические члены (aṅga) Твариты, дарующие и мирские наслаждения, и освобождение; их следует произносить как побуждающее призывание: “Поклонение Śrī-praṇitā; поклонение слогу Hrūṃ; Oṃ, поклонение Kheca — Сердцу; поклонение Khecarī; Oṃ, поклонение Caṇḍā; поклонение Chedanī; поклонение Kṣepaṇī; поклонение Strī; поклонение Hrūṃ-kārī; поклонение Kṣemaṅkarī; поклонение Jayā; о Kiṅkara, защити!” “Oṃ — по повелению Твариты, будь устойчив — vaṣaṭ!” И возгласы скорого свершения: “Totala, Tvaritā, Tūrṇa” — так провозглашается эта vidyā (мантрическая формула).

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
āgneyein the Agni (Purāṇa)
āgneye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootāgneya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (महापुराणे)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः
trailokya-mohanī-lakṣmī-ādi-pūjāworship of Trailokyamohanī, Lakṣmī, etc.
trailokya-mohanī-lakṣmī-ādi-pūjā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottrailokya + mohanī + lakṣmī + ādi + pūjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (लक्ष्म्यादीनां पूजाः), शीर्षपदम्: पूजā
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः ‘नाम’ (designation marker)
saptādhika-triśatatamaḥthe three-hundred-and-seventh
saptādhika-triśatatamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta + adhika + triśata + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम् (अध्यायः)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भसूचक (then/now)
aṣṭādhika-triśatatamaḥthe three-hundred-and-eighth
aṣṭādhika-triśatatamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭa + adhika + triśata + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम् (अध्यायः)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
tvaritā-pūjāworship of Tvaritā
tvaritā-pūjā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvaritā + pūjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (त्वरितायाः पूजā)
agniḥAgni
agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
tvaritā-aṅgānthe limbs/parts (of Tvaritā)
tvaritā-aṅgān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvaritā + aṅga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (त्वरितायाः अङ्गानि/अङ्गान्)
samākhyāsyeI shall describe
samākhyāsye:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ā-√khyā (ख्या धातु)
Formलृट् (Simple Future), आत्मनेपदम्, उत्तमपुरुष, एकवचन
bhukti-mukti-pradāyakāngranting enjoyment and liberation
bhukti-mukti-pradāyakān:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhukti + mukti + pradāyaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—(भुक्तिः च मुक्तिः) इति द्वन्द्व-पूर्वपद + तत्पुरुषः (प्रदायक)
pracodayātmay (she) impel / inspire
pracodayāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√cud (चुद् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन; (आशीर्लिङ्-प्रायः प्रार्थनार्थे)
śrī-praṇitāyaito Śrī-Praṇitā
śrī-praṇitāyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootśrī + praṇitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन; कर्मधारयः
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नमस्कारार्थक (salutation particle)
hrūṃhrūṃ (seed syllable)
hrūṃ:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Roothrūṃ (बीजमन्त्र-अव्यय)
Formबीजाक्षरम् (mantric syllable)
kārāyaito Kārā
kārāyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkārā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नमस्कारार्थक
oṃoṃ
oṃ:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootoṃ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणवः (mantric syllable)
khecaO Kheca (name)
kheca:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkheca (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन/प्रयोगे; (मन्त्रे नामरूपेण) अव्यक्त-रूपः
hṛdayāyato the heart
hṛdayāya:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roothṛdaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नमस्कारार्थक
khecaryaito Khecarī
khecaryai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkhecarī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नमस्कारार्थक
oṃoṃ
oṃ:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootoṃ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणवः
caṇḍāyaito Caṇḍā
caṇḍāyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootcaṇḍā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नमस्कारार्थक
chedanyaito Chedanī
chedanyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootchedanī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय
kṣepaṇyaito Kṣepaṇī
kṣepaṇyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkṣepaṇī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय
striyaito the Goddess/Woman (Strī)
striyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
hrūṃhrūṃ
hrūṃ:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Roothrūṃ (बीजमन्त्र-अव्यय)
Formबीजाक्षरम्
kāryaito Kāryā/Kārī
kāryai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkārī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnamas (प्रातिपदिक)
Formअव्यय
kṣemaṅkaryaito Kṣemaṅkarī (bringer of welfare)
kṣemaṅkaryai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkṣemaṃkarī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (क्षेमं करोति या)
jayāyaito Jayā
jayāyai:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootjayā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
kiṅkarāyato Kiṅkara (attendant)
kiṅkarāya:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootkiṅkara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
rakṣaprotect!
rakṣa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√rakṣ (रक्ष् धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचन
oṃoṃ
oṃ:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootoṃ (प्रणव-अव्यय)
Formप्रणवः
tvaritā-ājñayāby the command of Tvaritā
tvaritā-ājñayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottvaritā + ājñā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुषः (त्वरितायाः आज्ञया)
sthiraḥsteady
sthiraḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthira (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (भव इत्यस्य विशेषणम्)
bhavabe!
bhava:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचन
vaṣaṭvaṣaṭ (ritual exclamation)
vaṣaṭ:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Rootvaṣaṭ (अव्यय/निपात)
Formवैदिक-निपातः/हविर्निवेदन-उच्चारणम् (exclamation)
totalātotalā (mantric word)
totalā:
Sambandha (मन्त्राङ्ग)
TypeIndeclinable
Roottotalā (प्रातिपदिक/मन्त्रनाम)
Formमन्त्रपद-रूपेण अव्ययप्रयोगः (mantric word)
tvaritāTvaritā
tvaritā:
Sambodhana (सम्बोधन/मन्त्र)
TypeNoun
Roottvaritā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मन्त्रे नाम
tūrṇaquickly
tūrṇa:
Sambandha (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottūrṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-समाप्ति
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (mantric repetition marker)
evaṃin this way
evaṃ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevaṃ (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in this manner)
vidyāmantra/vidyā
vidyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
iyamthis
iyam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
īritāhas been stated
īritā:
Kriya (क्रिया/वर्णन-फल)
TypeVerb
Root√īr (ईर् धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उक्ता/प्रोक्ता’

Lord Agni

Vidya Category: {"primary_vidya":"Mantra","secondary_vidya":"Tantra","practical_application":"Recitation of Tvaritā-vidyā and its aṅga-mantras for siddhi aimed at both bhukti (worldly attainments) and mukti (liberation), with protective and stabilizing commands.","sutra_style":false}

Encyclopedic Reference: {"reference_type":"Mantra","entry_title":"Tvaritā-vidyā: aṅga-mantras and command-formula","lookup_keywords":["Tvaritā-pūjā","Hrūṃ","aṅga-mantra","kheca-hṛdaya","sthiro bhava vaṣaṭ"],"quick_summary":"Lists the mantra-limbs and key invocations of Tvaritā, including protective calls and a stabilizing command-mantra used in her worship for swift accomplishment."}

Concept: Mantra-aṅga structure (heart etc.) and śakti-bīja usage as a disciplined method to channel intention toward bhukti and mukti.

Application: Use structured recitation (aṅga-mantras + main vidyā) to cultivate steadiness, protection, and focused resolve in sādhana.

Khanda Section: Puja-vidhi / Tantra-mantra (Devi-upasana; Tvarita-vidya)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Visual Art Cues: {"scene_description":"A ritual teacher (Agni as narrator) presents a sequence of mantras; a sādhaka sits before a yantra/altar, reciting Hrūṃ and the named śaktis, concluding with a stabilizing command and protective appeal.","kerala_mural_prompt":"Kerala mural style, interior shrine scene with sādhaka before a yantra and lamp, Sanskrit bīja ‘Hrūṃ’ stylized, attendant śaktis as subtle forms around, Agni as luminous rishi-teacher presence, warm reds and ochres","tanjore_prompt":"Tanjore painting, central Tvaritā-yantra on pedestal with gold embellishment, sādhaka offering flowers, mantra syllables inscribed in decorative cartouches, rich gold halo effects and temple arch framing","mysore_prompt":"Mysore painting, didactic layout: mantra list shown as neat panels, sādhaka in padmāsana reciting, clear altar items (japa-mālā, kalasha, lamp), soft pastel palette","mughal_miniature_prompt":"Mughal miniature, scholar-sādhaka in a pavilion with manuscripts, reciting mantras, delicate calligraphy bands showing ‘Hrūṃ’ and ‘sthiro bhava vaṣaṭ’, fine textiles and incense smoke"}

Audio Atmosphere: {"recitation_mood":"instructional","suggested_raga":"Yaman","pace":"medium","voice_tone":"instructional"}

Sandhi Resolution Notes: इत्य् = इति + (अ) (यणादेश); त्रिशततमो ऽध्यायः = त्रिशततमः + अध्यायः (अवग्रह); अग्निर् उवाच = अग्निः + उवाच (विसर्ग-लोप); त्वरिताङ्गान्समाख्यास्ये = त्वरिताङ्गान् + समाख्यास्ये (न् + स); तूरṇetyetyevaṃ = तूर्ण + इति + इति + एवम्; विद्येयमीरिता = विद्या + इयम् + ईरिता

Related Themes: Agni Purana 308 (Tvaritā-pūjā) subsequent nyāsa/dhyāna verses; Agni Purana mantra-kalpa and devī-pūjā sections in Puja-vidhi

A
Agni
T
Tvaritā
T
Trailokya-mohinī Lakṣmī
Ś
Śrī-praṇitā
K
Kheca
K
Khecarī
C
Caṇḍā
C
Chedanī
K
Kṣepaṇī
K
Kṣemaṅkarī
J
Jayā
K
Kiṅkara

FAQs

It gives the Tvaritā-vidyā in the form of mantra-aṅgas and invocations (including the Hrūṃ bīja, heart-aṅga, protective command, and vaṣaṭ), used in Tvaritā-pūjā for swift ritual accomplishment.

Beyond mythic narration, it preserves a practical ritual template: named śaktis, bīja usage (Hrūṃ), aṅga-structure (e.g., hṛdaya), and protective commands—showing the Purāṇa functioning as a manual of mantra and worship procedure.

The text explicitly frames the practice as granting both bhukti (worldly attainments) and mukti (liberation), presenting Tvaritā’s mantra as a means for protection, stability of intention, and spiritually efficacious worship.