Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 72

Devanagari script

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

Transliteration

indra uvāca | hiraṇyakaśiporvaṃśe balirdaityo mahā balaḥ | tenedaṃ sakalaṃ vyāptaṃ devā yajñabhujaḥ kṛtāḥ

Translation

Indra disse: “Na linhagem de Hiraṇyakaśipu há Bali, um Daitya de grande força. Por ele, todo este domínio foi tomado, e os deuses foram reduzidos a meros ‘comedores das oferendas do yajña’, privados de soberania.”

Word by Word

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• हिरण्यकशिपोः: of Hiraṇyakaśipu
• हिरण्यकशिपोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हिरण्यकशिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• वंशे: in the lineage
• वंशे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• बलिः: Bali
• बलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दैत्यः: a demon (Daitya)
• दैत्यः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महाबलः: very strong
• महाबलः: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् बलः यस्य)

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सकलम्: entire
• सकलम्: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• व्याप्तम्: pervaded / occupied
• व्याप्तम्: Kriya (Predicate as participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + आप् (धातु) → व्याप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः

• देवाः: the gods
• देवाः: Karma (Object in passive sense/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• यज्ञभुजः: eaters/partakers of sacrifices
• यज्ञभुजः: Karta (Subject complement/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + भुज् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (यज्ञं भुङ्क्ते इति)

• कृताः: were made / became
• कृताः: Kriya (Predicate as participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि (were made)

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (Prabhāsa ambit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra reports Bali’s overwhelming conquest; the devas appear diminished, their sacrificial share reduced to mere consumption without sovereignty.

Characters & Entities

• Indra
• Hiraṇyakaśipu
• Bali
• Daityas
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When adharma overpowers rightful order, divine intervention is sought to restore balance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within Vastrāpathakṣetra Māhātmya, though it focuses on the Bali episode rather than a site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse sets up the reason for seeking Viṣṇu’s action.