Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

कुष्ठेन महता व्याप्तो वैराग्यपरमं गतः । तेन रोगाभिभूतेन देवदेवो दिवाकरः । प्रतिष्ठितो नदीतीरे स च रोगाद्विमोचितः

kuṣṭhena mahatā vyāpto vairāgyaparamaṃ gataḥ | tena rogābhibhūtena devadevo divākaraḥ | pratiṣṭhito nadītīre sa ca rogādvimocitaḥ

Acometido por grave lepra, alcançou o ápice do desapego (vairāgya). Dominado por essa enfermidade, instalou à beira de um rio o Deva dos devas, Divākara (o Sol); e foi libertado do mal.

कुष्ठेनby leprosy
कुष्ठेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
महताgreat, severe
महता:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कुष्ठेन)
व्याप्तःpervaded/afflicted
व्याप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootव्याप् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
वैराग्यपरमम्the highest detachment
वैराग्यपरमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैराग्य + परम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मपद (object of गतः)
गतःattained, went to
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'गतः' = has gone/attained
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
रोगाभिभूतेनovercome by disease
रोगाभिभूतेन:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरोग + अभिभूत (अभि+भू धातु-निष्पन्न; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण (दिवाकरः)
देवदेवःgod of gods
देवदेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दिवाकरःthe Sun (Divākara)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवदेवः इत्यस्य समानाधिकरणम्
प्रतिष्ठितःstood/was stationed
प्रतिष्ठितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'was established/stayed'
नदीतीरेon the riverbank
नदीतीरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी + तीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (place)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
रोगात्from disease
रोगात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
विमोचितःwas freed
विमोचितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + मुच् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) क्रियार्थे—'was released'

Īśvara (Śiva) (continuing narration)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (riverbank Sūrya-pratiṣṭhā spot; specific sub-tīrtha not named in this verse)

Type: kshetra

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: A leprosy-afflicted king, austere and detached, installs a radiant Sūrya image on a riverbank; the river glitters, and the king’s skin regains luster as sunlight breaks through clouds.

K
Kuṣṭha (leprosy)
V
Vairāgya
D
Divākara (Sūrya)
N
Nadī-tīra (riverbank)
N
Nandāditya (context)

FAQs

Suffering can mature into vairāgya, and sincere स्थापना (installation/worship) of the deity is portrayed as a means of purification and healing.

The riverbank installation of Divākara connected to Nandāditya within Prabhāsakṣetra Māhātmya.

Pratiṣṭhā (establishing/installing) Divākara (Sūrya) at a sacred riverbank shrine is indicated as the key devotional act.