Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

भुक्तो वाप्यथवाऽभुक्तो रात्रौ वा यदि वा दिवा । पर्वकालेऽथवाऽकाले पवित्रोऽप्यथवाऽशुचिः

Transliteration

bhukto vāpyathavā'bhukto rātrau vā yadi vā divā | parvakāle'thavā'kāle pavitro'pyathavā'śuciḥ

Translation

Quer tenha comido ou não; quer seja de noite ou de dia; em tempo de festa ou fora dele; puro ou até impuro—

Word by Word

• भुक्तः: having eaten
• भुक्तः: Karta (Subject implied/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) → भुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि-विशेषणम् (one who has eaten)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle: or)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्ययम् (also/even)

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम् (or else)

• अभुक्तः: not having eaten
• अभुक्तः: Karta (Subject implied/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) → अभुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-पूर्वक-क्त कृदन्त, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘not having eaten’

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; कालाधिकरणम्

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्ययम् (conditional particle: if)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• दिवा: by day
• दिवा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिवा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time: by day)

• पर्वकाले: at a festival/auspicious time
• पर्वकाले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—पर्वणः कालः (षष्ठी-तत्पुरुषः); कालाधिकरणम्

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• अकाले: at an improper time
• अकाले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कालाधिकरणम्

• पवित्रः: pure
• पवित्रः: Karta (Subject implied/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि-विशेषणम्

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्ययम् (even/also)

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• अशुचिः: impure
• अशुचिः: Karta (Subject implied/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अशुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि-विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrāpathā-nadī (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim approaches the sacred riverbank at Prabhāsa under shifting light—night and day suggested together—while attendants indicate that purity rules do not obstruct darśana here.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true tīrtha’s grace is not restricted by ordinary limitations; sincere approach can transcend constraints of time and condition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha associated with the Citrāpathā river in Prabhāsa Kṣetra (context of the chapter).

What ritualistic prescription is mentioned?

It implies accessibility of the tīrtha’s benefit regardless of eating/fasting, day/night, festival/non-festival, or purity status (continued in the next verse).