Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। सूत उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धुन्धुमारेश्वरस्य च । ययातिना नरेंद्रेण स्थापितं लिंगमुत्तमम्

Transliteration

| sūta uvāca | tasyaivottaradigbhāge dhundhumāreśvarasya ca | yayātinā nareṃdreṇa sthāpitaṃ liṃgamuttamam

Translation

Disse Sūta: Na parte norte daquele lugar—perto de Dhundhumāreśvara—o rei Yayāti estabeleceu um excelente Liṅga de Śiva.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तस्य: of that (place/it)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• उत्तरदिग्भागे: in the northern region/part
• उत्तरदिग्भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उत्तरायाः दिशः भागः)

• धुन्धुमारेश्वरस्य: of Dhundhumāreśvara
• धुन्धुमारेश्वरस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: धुन्धुमार (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (धुन्धुमारस्य ईश्वरः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• ययातिना: by Yayāti
• ययातिना: Karana (Instrument/Agentive means)
• Type: Noun
• Root: ययाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• नरेन्द्रेण: by the king (lord of men)
• नरेन्द्रेण: Karana (Instrument/Agentive means)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् इन्द्रः)

• स्थापितम्: was established
• स्थापितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापय् + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकालिक कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying liṅgam)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dhundhumāreśvara-uttara-bhāga liṅga (Yayāti-pratiṣṭhita)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Sages at Naimiṣāraṇya (implied)

Visual Art Cues

Scene: King Yayāti, in royal yet devotional posture, installs an ‘uttama’ liṅga in the northern precinct; Dhundhumāreśvara shrine visible nearby; priests perform ācamana, homa, and abhiṣeka.

Characters & Entities

• Sūta
• Dhundhumāreśvara
• Yayāti
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing a Śiva-liṅga in a holy region is presented as a supremely meritorious act that anchors divine presence in sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The vicinity of Dhundhumāreśvara, specifically the northern quarter of the described sacred area in Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (consecratory establishment of a Śiva-liṅga) by a king, implying formal installation and worship.