Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 90

Devanagari script

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

Transliteration

atha dīkṣāṃ samāsādya toṣayāmi dinedine | taṃ caiva tasya patnīṃ tāṃ yathoktaparicaryayā | aśuddhenāpi cittena chidrānveṣaṇatatparaḥ

Translation

Então, tendo recebido a iniciação, eu o alegrava dia após dia; e também servia sua esposa exatamente como fora prescrito. Contudo, mesmo com a mente impura, eu permanecia empenhado em buscar uma falha, à espreita de uma brecha.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Adverbial (Discourse/प्रकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भ/अनन्तर (now/then)

• दीक्षाम्: initiation
• दीक्षाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीक्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समासाद्य: having obtained
• समासाद्य: Purvakala-kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having obtained/approached)

• तोषयामि: I please
• तोषयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु) [णिच्]
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘I please’)

• दिने: in (each) day
• दिने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• दिने: day by day
• दिने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• एव: indeed
• एव: Adverbial (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• पत्नीम्: wife
• पत्नीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• यथोक्त-परिचर्यया: by the service as instructed
• यथोक्त-परिचर्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यथा (अव्यय) + उक्त (कृदन्त; वच्) + परिचर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘यथोक्ता’ इति कर्मधारय-भावेन विशेषण, समस्तपदेन करणत्वम्

• अशुद्धेन: with impure
• अशुद्धेन: Karana (Instrument-Qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चित्तेन)

• अपि: even
• अपि: Adverbial (Concessive/अपि)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि (even/also)

• चित्तेन: with mind
• चित्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• छिद्र-अन्वेषण-तत्परः: intent on searching for faults
• छिद्र-अन्वेषण-तत्परः: Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक) + अन्वेषण (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्—अध्याहृत)

Speaker

Unspecified narrator (likely the offending disciple speaking within the Tīrthamāhātmya narrative)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A disciple performs daily service to a sage and the sage’s wife with outward propriety, while his face and posture subtly reveal concealed malice and watchfulness.

Characters & Entities

• Gālava
• patnī (wife of Gālava)
• śiṣya (disciple)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Outer observance (dīkṣā and service) is fruitless when the mind is impure and intent on wrongdoing; dharma requires inner integrity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is part of the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative frame; the specific tīrtha is not named in this shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dīkṣā (initiation) and yathokta-paricaryā (service according to prescribed rule) are referenced, emphasizing disciplined conduct.