Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

Transliteration

sa dṛṣṭvā bhāryayā sārdhaṃ putraṃ tapasi saṃsthitam | tutoṣa prathamaṃ tāvatpaścāduḥkhasamanvitaḥ

Translation

Ao ver o filho, junto com a esposa, firme na austeridade, primeiro alegrou-se; depois, porém, ficou tomado de tristeza.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• भार्यया: with (his) wife
• भार्यया: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakāraka (Accompaniment marker/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with/together with)

• पुत्रम्: son
• पुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तपसि: in penance
• तपसि: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• संस्थितम्: steadfast; engaged
• संस्थितम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मणि/विशेषणवत् (qualifying पुत्रम्)

• तुतोष: was pleased
• तुतोष: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद); प्रथमपुरुष, एकवचन

• प्रथमम्: at first
• प्रथमम्: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative adverb: at first)

• तावत्: for the time being
• तावत्: Kriyāviśeṣaṇa (Extent/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (for that much/then)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (afterwards)

• दुःखसमन्वितः: afflicted with sorrow
• दुःखसमन्वितः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्+अन्वि+क्त)
• Form: समास: तत्पुरुष (दुःखेन समन्वितः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifier of सः)

Speaker

Narrative voice

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Gautama beholds his son and daughter-in-law engaged in austerity; his face shifts from pleased serenity to worried sorrow, hands moving from blessing gesture to contemplative clasp.

Characters & Entities

• Gautama
• Āhilyā (implied as wife)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas inspires reverence, yet dharma also includes compassion for the body and wellbeing of loved ones.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sacred setting remains the Hāṭakeśvara-associated tīrtha within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it describes the state of being established in tapas.