Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

ततः संत्यज्य तं देवं देवी पर्वतपुत्रिका । प्रोवाच कोपरक्ताक्षी पुरःस्थां तां तिलोत्तमाम्

Transliteration

tataḥ saṃtyajya taṃ devaṃ devī parvataputrikā | provāca koparaktākṣī puraḥsthāṃ tāṃ tilottamām

Translation

Então a Deusa, filha da montanha, deixando aquele Deus de lado, falou—com os olhos rubros de ira—à Tilottamā que estava diante dela.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla-adhikaraṇa (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (काल/अनन्तर) — ‘then/thereupon’

• संत्यज्य: having abandoned
• संत्यज्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-त्यज् (धातु)
• Form: कृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव), ‘having abandoned’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पर्वतपुत्रिका: daughter of the mountain
• पर्वतपुत्रिका: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + पुत्रिका (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पर्वतस्य पुत्रिका), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रोवाच: said
• प्रोवाच: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच्/वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कोपरक्ताक्षी: she whose eyes were reddened with anger
• कोपरक्ताक्षी: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (कोपेन रक्ते अक्षिणी यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — adjective of devī

• पुरःस्थाम्: standing in front
• पुरःस्थाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुरः (अव्यय) + स्था (धातु) → स्थ (कृदन्त)
• Form: अव्ययीभाव-समास (पुरः स्थिता), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कृदन्त: स्थ (क्त)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तिलोत्तमाम्: Tilottamā
• तिलोत्तमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिलोत्तमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन — proper noun

Speaker

Narrator (Purāṇic speaker, contextually within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī Pārvatī, eyes reddened with anger, turns away from Śiva and confronts Tilottamā standing before her; the moment is tense, with Tilottamā’s beauty contrasted against Devī’s blazing indignation.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī)
• Śiva (implied)
• Tilottamā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives warn that vanity and provocation invite consequences; divine order responds swiftly to adharma and disrespect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicit in this verse; it is part of the narrative framework typical of tīrtha-mahātmya storytelling.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse sets up a consequential speech (often leading to a curse/boon motif).