Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तस्मादेष भवद्भिश्च चक्रपाणिरिति द्विजाः । कीर्तनीयः सदा येन मम नाम प्रकाश्य ताम्

Transliteration

tasmādeṣa bhavadbhiśca cakrapāṇiriti dvijāḥ | kīrtanīyaḥ sadā yena mama nāma prakāśya tām

Translation

“Portanto, ó duas-vezes-nascidos, também vós deveis sempre louvá-lo como ‘Cakrapāṇi’; por esse nome o meu próprio nome se torna manifesto e afamado.”

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-शब्दः (पञ्चमी-एकवचनरूपेण प्रयुक्तः) हेत्वर्थे अव्ययीभाववत् — 'therefore/from that reason'

• एषः: this (one)
• एषः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवद्भिः: by you (hon.)
• भवद्भिः: Kartr-karana (Agent/Instrument/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (आदरार्थे)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय)

• चक्रपाणिः: Cakrapāṇi (discus-handed)
• चक्रपाणिः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—चक्रः पाणौ यस्य (he whose hand holds a discus)

• इति: thus, as
• इति: Sambandha (Quotative/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/इत्यर्थक)

• द्विजाः: O Brahmins
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे अपि (हे द्विजाः)

• कीर्तनीयः: should be praised/celebrated
• कीर्तनीयः: Vidhi (Injunction/विधि)
• Type: Adjective
• Root: कीर्तय् (धातु) + अनीयर् (कृदन्त)
• Form: अनीयर्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/कर्तव्यता); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'to be praised/mentioned'

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

• येन: by which (means)
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेतुवाचक

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• नाम: name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अत्र द्वितीया—प्रकाश्य इत्यस्य कर्म)

• प्रकाश्य: having revealed
• प्रकाश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्रकाश् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive) — 'having made known/revealed'

• ताम्: that (f.)
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अर्थतः कीर्तिं/प्रसिद्धिं वा)

Speaker

Viṣṇu/Hari (addressing dvijas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapāṇi-tīrtha / Cakrapāṇi-prāsāda (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijas (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Nara instructs dvijas to praise the deity as Cakrapāṇi; the discus-bearing icon or emblem is prominent, suggesting the temple’s main murti or dhvaja-mark.

Characters & Entities

• Cakrapāṇi
• Dvija (brāhmaṇas)
• Viṣṇu (by epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Constant remembrance and praise of the divine name (kīrtana) sustains the sacred power and renown of a holy place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Cakrapāṇi-connected shrine/tīrtha associated with Badarī in this chapter’s tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is nāma-kīrtana: always praise the deity as ‘Cakrapāṇi.’