Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

एकाहं तव भूपाल होमस्यास्य प्रभावतः । विनिर्गता धरापृष्ठात्क्षेत्रस्यास्याधिपा स्मृता

Transliteration

ekāhaṃ tava bhūpāla homasyāsya prabhāvataḥ | vinirgatā dharāpṛṣṭhātkṣetrasyāsyādhipā smṛtā

Translation

Ó rei, em um só dia, pelo poder deste homa, emergi da superfície da terra, sendo conhecida como a divindade soberana que preside este sagrado kṣetra.

Word by Word

• एक: one (single)
• एक: Karma (Object complement/कर्मपूरक)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; 'अहम्' इति सह (एकम् अहम्)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• भूपाल: O king
• भूपाल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (भूमेः पालः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन

• होमस्य: of the homa
• होमस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्रभावतः: due to the power/effect
• प्रभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (अपादान/हेतु), एकवचन; कारणार्थे (because of)

• विनिर्गता: have come forth
• विनिर्गता: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-निर्-गम् (धातु)
• Form: भूतकालिक कृदन्त; क्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धरा: of the earth
• धरा: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; 'पृष्ठ' इति विशेष्यस्य

• पृष्ठात्: from the surface/back
• पृष्ठात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• क्षेत्रस्य: of the sacred place
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• अधिपा: the presiding lord
• अधिपा: Vidhāna (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (कर्ता/विधेय), एकवचन

• स्मृता: am regarded (as)
• स्मृता: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: भूतकालिक कृदन्त; क्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (is considered/remembered)

Speaker

Kṣetra-devatā (Devī), addressing the king

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Goddess, newly emerged, declares her sovereignty over the kṣetra and acknowledges the homa’s power; the king listens in reverent astonishment.

Characters & Entities

• Bhūpāla (king)
• Homa
• Kṣetra-devatā/Adhipā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma presents ritual done with faith as efficacious—capable of unveiling the hidden guardianship of a sacred place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s kṣetra is glorified as having an identifiable adhipā (presiding deity) who can manifest due to worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Homa is highlighted as the effective rite whose prabhāva brings about divine manifestation.