Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

।सूत उवाच । ततः कर्णोत्पलातीर्थं विख्यातं चास्ति शोभनम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्न वियोगमवाप्नुयात्

Transliteration

|sūta uvāca | tataḥ karṇotpalātīrthaṃ vikhyātaṃ cāsti śobhanam | yatra snāto naraḥ samyaṅna viyogamavāpnuyāt

Translation

Sūta disse: Depois há o célebre e esplêndido Tīrtha de Karṇotpalā. Aquele que ali se banha devidamente não cai na separação do que lhe é querido nem da prosperidade auspiciosa.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Sequence (क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/अपादानवाचक-अव्यय

• कर्णोत्पलातीर्थम्: the Karṇotpala sacred ford
• कर्णोत्पलातीर्थम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्णोत्पल (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कर्णोत्पलस्य तीर्थम्’

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + √ख्या (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘renowned’

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अस्ति: is; exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शोभनम्: beautiful; auspicious
• शोभनम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb ‘where’)

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having bathed’ (past participle used predicatively)

• नरः: a man; person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• वियोगम्: separation; loss
• वियोगम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वियोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवाप्नुयात्: would obtain; would suffer
• अवाप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + √आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karṇotpalā Tīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya ṛṣis (implied by Sūta-frame)

Visual Art Cues

Scene: A bright, lotus-filled waterbody (utpalā imagery) with pilgrims bathing at dawn; gentle ripples, offerings floating; the mood conveys auspicious continuity and protection from separation.

Characters & Entities

• Sūta
• Karṇotpalā Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rightly performed tīrtha-snāna is portrayed as restoring harmony—protecting one from the pain of separation and loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Karṇotpalā Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform proper bathing (snāna) at Karṇotpalā Tīrtha with due observance.