Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

अथ तेषां पुनर्दृष्टिं गत्वा देवस्त्रिलोचनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कस्मिंश्चित्कालपर्यये । आराधितस्तपःशक्त्या लिंगसंस्थापनादनु

Transliteration

atha teṣāṃ punardṛṣṭiṃ gatvā devastrilocanaḥ | provāca madhuraṃ vākyaṃ kasmiṃścitkālaparyaye | ārādhitastapaḥśaktyā liṃgasaṃsthāpanādanu

Translation

Então, passado algum tempo, o Senhor de três olhos voltou a aparecer diante deles e proferiu palavras doces—pois fora aplacado pela força de sua austeridade, após a instalação dos liṅgas.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); सर्वनाम

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (again)

• दृष्टिम्: sight; seeing; audience
• दृष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (F), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriyā (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having gone’

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (M), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• त्रिलोचनः: the three-eyed one
• त्रिलोचनः: Karta (Apposition to subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग (M), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; ‘यस्य त्रयः लोचनानि सः’

• प्रोवाच: said; spoke
• प्रोवाच: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• मधुरम्: sweet
• मधुरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of vākya/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (N), द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; विशेषण

• वाक्यम्: speech; words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (N), द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन

• कस्मिन्: in some (which)
• कस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक (M/N), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; प्रश्न/अनिर्दिष्ट-प्रयोग

• चित्: some; certain
• चित्: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनिश्चितार्थक-निपात (indefinite particle)

• कालपर्यये: at a certain time/occasion
• कालपर्यये: Adhikaraṇa (Time locus/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल + पर्यय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग (M), सप्तमी (Loc/7th), एकवचन; ‘काले पर्यये’

• आराधितः: having been worshipped; pleased
• आराधितः: Karta (Predicate participle of devaḥ/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: आ + राध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग (M), प्रथमा (Nom/1st), एकवचन

• तपःशक्त्या: by the power of austerity
• तपःशक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग (F), तृतीया (Instr/3rd), एकवचन; ‘तपसः शक्त्या’

• लिंगसंस्थापनात्: from/through the establishment of the liṅga
• लिंगसंस्थापनात्: Apādāna (Cause/source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग + संस्थापन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग (N), पञ्चमी (Abl/5th), एकवचन; ‘लिङ्गस्य संस्थापनात्’

• अनु: thereafter; following that
• अनु: Sambandha (Sequencing/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय/उपसर्ग)
• Form: अव्यय; ‘after/thereupon’ अर्थे (postposition-like)

Speaker

Narrator voice introducing Śiva (Trilocana)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A group of ascetic brāhmaṇas near newly established liṅgas; after a lapse of time, Śiva (Trilocana) manifests before them, speaking gently, the atmosphere charged with sanctity.

Characters & Entities

• Śiva (Trilocana)
• liṅga
• tapas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and sincere shrine-establishment attract divine presence; Śiva responds directly to sustained devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse highlights a sanctified region of multiple liṅga installations; the particular place-name is not given in this excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implies the merit of liṅga-saṃsthāpana and tapas as acts that lead to divine propitiation and darśana.