Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 46

Devanagari script

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च । नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्

Transliteration

thalatyajādvaye caiva kuśadhāraṇameva ca | nāraṇasiddhā ca svasthānaṃ kutsaṃ gotraṃ prakīrtitam

Translation

E no par chamado Thalatyajā, e também em Kuśa-dhāraṇa, e em Nāraṇa-siddhā—estes são declarados como seus próprios assentos apropriados; e proclama-se o gotra de Kutsa em conexão com eles.

Word by Word

• थलत्यजाद्वये: in the pair called Thalatyaja (name)
• थलत्यजाद्वये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: थलत्यज + द्वय (प्रातिपदिक); समास
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (थलत्यजयोः द्वये) / द्वय-शब्दः

• च: and
• च: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• कुशधारणम्: Kuśa-dhāraṇa (name / holding of kuśa)
• कुशधारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुश + धारण (प्रातिपदिक); समास
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कुशस्य धारणम्)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• नारणसिद्धा: Nāraṇa-siddhā (name)
• नारणसिद्धा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारण + सिद्धा (प्रातिपदिक); समास
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (नारण-सम्बद्धा सिद्धा)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• स्वस्थानम्: one's own place/abode
• स्वस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व + स्थान (प्रातिपदिक); समास
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य स्थानम्)

• कुत्सम्: Kutsa (name)
• कुत्सम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (गोत्रनाम)

• गोत्रम्: clan/lineage (gotra)
• गोत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रकीर्तितम्: is proclaimed/declared
• प्रकीर्तितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is proclaimed’

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇyakhaṇḍa narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa relaying a traditional list)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Thalatyajā; Kuśa-dhāraṇa; Nāraṇa-siddhā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Three forest-stations shown as small shrines/clearings: ‘Thalatyajā (two)’, ‘Kuśa-dhāraṇa’, ‘Nāraṇa-siddhā’; a banner-like inscription ‘Kutsa gotra’ ties them together as rightful seats.

Characters & Entities

• Kutsa
• Thalatyajā
• Kuśa-dhāraṇa
• Nāraṇa-siddhā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is localized: sacred identity is tied to specific “stations” (svasthāna) and to inherited gotra tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharmāraṇya region is implied; the verse highlights internal place-names (as transmitted) associated with the Kutsa gotra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a declarative mapping of place-names to gotra.