Rig Veda 4.2.6 — Mandala 4, Sukta 2, Mantra 6

Sukta 4.2

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यस्त इध्मं जभरत्सिष्विदानो मूर्धानं वा ततपते त्वाया । भुवस्तस्य स्वतवाँ: पायुरग्ने विश्वस्मात्सीमघायत उरुष्य ॥

Transliteration

yás ta idhmáṃ jábharat siṣvidānó mūrdhā́naṃ vā tatápate tvāyā́ | bhúvas tásya svátavāṃ pāyúr agne víśvasmāt sīm aghāyátá uruṣya ||

Translation

Quem te traz a lenha, com ávido acender, ou por ti aquece até a própria cabeça — para ele te tornas o protetor de força própria, ó Agni; de todo malquerente, de toda hostilidade, alarga o abrigo e guarda-o.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये) / सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्धः (षष्ठी) / सम्प्रदान (यदि चतुर्थी) — अत्र षष्ठी
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इध्मम्: fuel, kindling
• इध्मम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इध्म (प्रातिपदिक) < √इध् ‘प्रदीप्तौ/इन्धने’

• जभरत्: bringing, bearing
• जभरत्: कर्तृ (यः … जभरत्) / विशेषणम्
• Type: Verb (participle)
• Root: √भृ (भरति) with preverb ज- (Vedic intens./archaic form); present participle

• सिष्विदानः: zealously/earnestly (acting), striving
• सिष्विदानः: कर्तृ-विशेषणम् (यः …)
• Type: Verb (participle)
• Root: √सू/√सिव् (Vedic) ‘प्रेरणे/सेवने’ (uncertain; traditional: intensive/iterative participle)

• मूर्धानम्: head, top
• मूर्धानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा

• ततपते: heats, kindles, glows
• ततपते: क्रिया (यः … ततपते)
• Type: Verb
• Root: √तप् (तपते)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग)

• या: by which
• या: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भुवः: indeed; (O) be! / truly
• भुवः: —
• Type: Indeclinable
• Root: भू (अव्यय/निपात-रूप; Vedic particle) अथवा √भू (2sg impv. ‘be!’) — अत्र निपातः

• तस्य: of him / of that
• तस्य: सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वतवाञ्: strong by his own power
• स्वतवाञ्: विशेषणम् (पायुः)
• Type: Adjective
• Root: स्वतवस् (प्रातिपदिक) = ‘own strength’

• पायुः: protector, guardian
• पायुः: कर्तृ (मुख्यवाक्ये) / विधेयः
• Type: Noun
• Root: पायु (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• विश्वस्मात्: from everything / from all
• विश्वस्मात्: अपादान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• सीम्: indeed, just
• सीम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सीम् (निपात)

• अघायतः: from the malicious one / from the evildoer
• अघायतः: अपादान
• Type: Noun/Participle (agent)
• Root: अघायत् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < √अघ्/अघाय् ‘हानौ/द्रोहे’

• उरुष्य: protect! save!
• उरुष्य: क्रिया (आज्ञा) — रक्षणकर्म
• Type: Verb
• Root: √उरुष् (Vedic) ‘रक्षणे/विस्तारे’