Rig Veda 2.23.4: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 4

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥

Transliteration

sunī́ti-bhir nayasi trā́yase jánaṃ yás tubhyaṃ dā́śān ná tám áṃho aśnavat | brahma-dvíṣas tápano manyu-mī́r asi bṛ́haspate máhi tát te mahi-tvánam ||

Translation

Com retas conduções tu guias e proteges o ser humano; quem te oferece não cai na aflição. Tu és a força ardente contra os que odeiam o brahman (a Palavra sagrada), o que fere a cólera hostil; ó Bṛhaspati, grande, em verdade, é a tua grandeza.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सुनीतिभिः: with good guidances / by good leadings
• सुनीतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सु-नीति (प्रातिपदिक; √नी ‘नेतृ/नयति’ से)

• नयसि: you lead
• नयसि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नी (नयति)

• त्रायसे: you protect
• त्रायसे: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्रा (त्रायते)

• जनम्: the people / the man
• जनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दाशान्: giving (one), the worshipper who offers
• दाशान्: कर्तृ
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: √दाश् (दाशति/दाश्नोति ‘दान/उपहार’); वर्तमान-कृदन्त ‘दाशान्’

• न: not
• न: (निषेधक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• तम्: that
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अंहः: distress / sin / trouble
• अंहः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

• अश्नवत्: he reached / incurred
• अश्नवत्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अश् (अश्नोति ‘प्राप्नोति/अश्नुते’)

• ब्रह्मद्विषः: of the brahma-hater(s) / of those who hate sacred prayer
• ब्रह्मद्विषः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-द्विष् (समास; ‘ब्रह्म’ + ‘द्विष्’)

• तपनः: burner / scorcher
• तपनः: कर्तृ (सम्बोधन-सम्बन्धी विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तपन (प्रातिपदिक; √तप् ‘तपते’ से)

• मन्युम्: wrath / righteous anger
• मन्युम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• ईरसि: you set in motion / you arouse
• ईरसि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ईर्/ईरय् (ईरयति/ईरते ‘प्रेरयति/उत्थापयति’)

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (Vocative)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• महि: greatly / indeed great
• महि: (विशेषणार्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: महि (अव्यय; ‘मह्/महत्’ से)

• तत्: that
• तत्: कर्तृ/विषय
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• महित्वनम्: greatness / majesty
• महित्वनम्: कर्तृ/विषय
• Type: Noun
• Root: महित्वन (प्रातिपदिक; ‘महित्व’ भाव + -न)