Rig Veda 1.36.14: Mandala 1, Sukta 36, Mantra 14

Sukta 1.36

Rishi: Medhyātithi Kaṇva

Devata: Agni

Chandas: Jagatī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

ऊर्ध्वो नः पाह्यंहसो नि केतुना विश्वं समत्रिणं दह । कृधी न ऊर्ध्वाञ्चरथाय जीवसे विदा देवेषु नो दुवः ॥

Transliteration

ūrdhvó naḥ pā́hy áṃhaso ní ketúnā víśvaṃ sám atríṇaṃ daha | kṛdhí na ūrdhvā́ñ caráthāya jīváse vidā́ devéṣu no dúvaḥ ||

Translation

Erguendo-te para o alto, protege-nos de aṃhas, o mal que estreita; com o teu sinal de luz (ketu) queima tudo o que é hostil e devorador. Faz para nós um caminhar ascendente do percurso para a vida e conquista para nós, entre os deuses, o poder da oferenda (duvas).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऊर्ध्वः: upright, aloft
• ऊर्ध्वः: Kartā (आग्नेयः/अग्निः—‘ऊर्ध्वः’ इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक) < PIE *h₃erdʰ- ‘ऊपर’

• नः: of us, our
• नः: Sampradāna/सम्बन्ध (अस्माकम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाहि: protect
• पाहि: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु) ‘रक्षणे’

• अंहसः: from distress/sin
• अंहसः: Apādāna (यस्मात् रक्षणम्)
• Type: Noun
• Root: अंहस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘पाप/अघ/संकट’

• नि: down, away; completely
• नि: — (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/निपात)

• केतुना: with (your) light/banner
• केतुना: Karaṇa (करणम्)
• Type: Noun
• Root: केतु (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘ध्वज/प्रकाश/चिह्न’

• विश्वम्: all, the whole
• विश्वम्: Karma (दह इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: — (क्रियाविशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• अत्रिणम्: the hostile/evil (Atri-less) one; the devourer/foe
• अत्रिणम्: Karma (दह इत्यस्य; ‘विश्वम् … अत्रिणम्’ = ‘समस्तं अत्रिणं’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक) → अत्रिन् (बहुव्रीहि/तत्पुरुष-आधारित विशेषण) ‘अत्रि-सम्बद्ध/अत्रि-जन; अथवा ‘अन्नहीन/भक्षक’ (वेदिक)’, यहाँ दुष्ट/राक्षसादि-समूहार्थे

• दह: burn
• दह: Kriyā
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु) ‘दाहे’

• कृधी: make, fashion
• कृधी: Kriyā
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) ‘करणे’

• नः: for us
• नः: Sampradāna (यस्यार्थे)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• ऊर्ध्वाञ्चरथाय: for the upward-going chariot
• ऊर्ध्वाञ्चरथाय: Sampradāna/उद्देश्य (जीवसे इत्यस्य; ‘जीवसे’ हेतु)
• Type: Noun (compound)
• Root: ऊर्ध्वाञ्चरथ (प्रातिपदिक; ऊर्ध्वाञ्च् ‘ऊर्ध्वं गच्छन्’ + रथ) ‘ऊर्ध्वगामी रथ’

• जीवसे: to live
• जीवसे: Prayojana (उद्देश्य)
• Type: Verb (infinitival)
• Root: जीव् (धातु) ‘जीवने’ → जीवसे (तुमुन्/इन्फिनिटिव्-प्रकारः; वेदिक दातिव्-इन्फिनिटिव्)

• विदा: by knowledge; knowingly
• विदा: Karaṇa/रीति
• Type: Indeclinable/Instrumental-form
• Root: विद् (धातु) ‘ज्ञान/लाभ’ → ‘विदा’ (वेदिक: तृतीया/करणवाचक ‘विद्’ से; अथवा अव्यय ‘विदा’ = ‘विदित्वा/ज्ञानेन’)

• देवेषु: among the gods
• देवेषु: Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: देव (पुंलिङ्ग प्रातिपदिक)

• नः: our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• दुवः: worship, service, homage
• दुवः: Karma (कृधी इत्यस्य—‘पूजां/सेवां कुरु’)
• Type: Noun
• Root: दुवस् (नपुंसकलिङ्ग/पुं? वेदिक प्रातिपदिक) ‘पूजा/सेवा/नमस्’