Previous Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 21, Shloka 63

अयोध्याकाण्डे एकविंशः सर्गः

Lakṣmaṇa’s militant counsel and Rāma’s dharma-based persuasion of Kausalyā

प्रसादयन्नरवृषभ स्समातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान्।अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनंचकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम्।।2.21.63।।

prasādayan naravṛṣabhaḥ samātaraṁ parākramāj jigamiṣur eva daṇḍakān | athānujaṁ bhṛśam anuśāsya darśanaṁ cakāra tāṁ hṛdi jananīṁ pradakṣiṇam || 2.21.63 ||

Aplacando sua mãe, o melhor dos homens—decidido, por coragem firme, a partir para Daṇḍaka—depois instruiu com rigor o irmão mais novo, com intenção clara; e, com devoção no coração, circundou sua mãe em pradakṣiṇā.

प्रसादयन्while pacifying / appeasing
प्रसादयन्:
कर्ता (कर्तृसमानाधिकरणः)
TypeVerb
Rootप्र+सद् (धातु) → प्रसादयत् (कृदन्त, शतृ)
Formकृदन्तः (वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुल्लिङ्गम्; क्रियाविशेषणभावेन (समकालिकक्रिया) — 'प्रसादयन्' = while pacifying
नरवृषभःthe bull among men / best of men
नरवृषभः:
कर्ता
TypeNoun
Rootनर + वृषभ (प्रातिपदिक) (समास)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणां वृषभः) — 'best of men'
he
:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (तद्-शब्दः: सः → स)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पराक्रमात्from/through valor; courageously
पराक्रमात्:
हेतु (कारणम्)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/कारणे (ablative of cause)
जिगमिषुःwishing to go
जिगमिषुः:
कर्ता (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → जिगमिषु (इच्छार्थक-प्रातिपदिक, सन्/इच्छा)
Formपुल्लिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; इच्छार्थक-विशेषणम् (गन्तुम् इच्छन्)
एवindeed / just
एव:
सम्बन्ध/निपात (अवधारणम्)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; निश्चय/अवधारणार्थक-निपातः
दण्डकान्to the Dandaka (region/forest)
दण्डकान्:
कर्म (गमनस्य)
TypeNoun
Rootदण्डक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; देशविशेषः (दण्डकारण्य-प्रदेशः)
अथthen / thereafter
अथ:
सम्बन्ध/निपात (अनन्तरता)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्ययम्; अनुक्रम/अनन्तरार्थक-निपातः
अनुजम्the younger brother
अनुजम्:
कर्म (अनुशासनस्य)
TypeNoun
Rootअनुज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भृशम्exceedingly / greatly
भृशम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (तीव्रार्थक-अव्ययम्)
अनुशास्यhaving instructed / having admonished
अनुशास्य:
सम्बन्ध (पूर्वकालिकक्रिया)
TypeVerb
Rootअनु+शास् (धातु) → अनुशास्य (क्त्वान्त/ल्यबन्त कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययभावः), पूर्वकालिकक्रिया — 'having instructed/commanded'
दर्शनम्a visit / seeing (paying respects)
दर्शनम्:
कर्म (चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
चकारdid / performed / made
चकार:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → चकार (लिट्)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
ताम्her / that (lady)
ताम्:
कर्म (प्रदक्षिणं चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
हृदिin (his) heart
हृदि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणम्
जननीम्the mother
जननीम्:
कर्म (ताम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootजननी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; 'मातरम्' इत्यस्य समानार्थक-विशेषण/अप्पोजिशन
प्रदक्षिणम्circumambulation (keeping to the right)
प्रदक्षिणम्:
कर्म (चकार इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (प्रदक्षिणं चकार = circumambulated)

O Rama! who can commit excesses on you, when you stand like Yama, god of death, protected by me with my bow?

R
Rāma
K
Kauśalyā (mother/jananī/devī)
L
Lakṣmaṇa (anuja)
D
Daṇḍaka forest

FAQs

Dharma is enacted through respectful conduct: calming elders, guiding juniors responsibly, and honoring one’s mother with reverence even amid personal hardship.

After persuading his mother and preparing for exile, Rāma instructs Lakṣmaṇa and performs a reverential circumambulation of Kauśalyā before departure.

Rāma’s composure and reverence—courage in action joined with gentleness toward family and strict adherence to proper conduct.