Shloka 39

Adhyaya 21 — Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

Sanskrit

देवपुत्रोपमे चारु-वाक्यादिगुणशालिनि ।

भर्ता चान्यस्य विहिता येन विद्धः स दानवः ॥

Transliteration

devaputropame cāru-vākyādi-guṇaśālini | bharyā cānyasya vihitā yena viddhaḥ sa dānavaḥ ||

Translation

Embora ela seja como filha de um deus e dotada de virtudes, como fala encantadora, foi destinada a ser esposa de outro homem—por esse homem o dānava foi trespassado.

Word by Word

• देवपुत्रोपमे: O one comparable to a god’s son
• देवपुत्रोपमे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: देवपुत्र-उपम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—देवपुत्रेण उपमा (तृतीया-तत्पुरुष) / देवपुत्र-सदृशी

• चारु-वाक्य-आदि-गुण-शालिनि: O lady possessing virtues such as sweet speech
• चारु-वाक्य-आदि-गुण-शालिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: चारु + वाक्य + आदि + गुण + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—चारुवाक्यादयः गुणाः यस्याः सा (बहुव्रीह्यर्थे षष्ठी-तत्पुरुष-समूह)

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अन्यस्य: of another (man)
• अन्यस्य: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• विहिता: was assigned/ordained
• विहिता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (भर्ता—स्त्रीविषये ‘पतिः’ इत्यर्थे)

• येन: by whom
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• विद्धः: was pierced
• विद्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: व्यध् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: that (one)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दानवः: the demon
• दानवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Female speaker; the ‘he’ who pierced the demon is identified as the girl’s destined husband

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bibhatsa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Fate/ordination (vihita)
• Marriage constraint
• Merit and virtue description
• Heroic act (piercing the demon)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Personal desire confronts social/dharmic order (marital ordination). The text juxtaposes inner attraction with externally ‘appointed’ bonds, setting up an ethical tension.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ānucarita; it can also lightly touch dharma-śāstric concerns (vivāha/niyoga of destiny) but remains narrative.

What is the esoteric significance?

The ‘destined husband’ motif reflects karma-bandha: relationships are portrayed as preconfigured by prior causes, not merely present emotion.