Shloka 12
Dhanañjaya-viraha-śoka and the Resolve to Enter Gandhamādana (धनंजय-विरह-शोकः गन्धमादन-प्रवेश-संकल्पश्च)
दुःखेन महताविष्टस्तं न पश्यामि फाल्गुनम् । अजेयमुग्रधन्वानं तेन तप्ये वृकोदर,वृकोदर! जो पराक्रम और सम्पत्तिमें देवराज इन्द्रसे तनिक भी कम नहीं है, जिसके रथके घोड़े श्वेत रंगके हैं, जो नकुल-सहदेवसे अवस्थामें बड़ा है, जिसके पराक्रमकी कोई सीमा नहीं है तथा जो उग्र धनुर्धर एवं अजेय है, उस वीरवर अर्जुनके दर्शनसे मैं वंचित हूँ; इसके लिये मुझे महान कष्ट हो रहा है। मैं चिन्ताकी आगमें जला जा रहा हूँ
yudhiṣṭhira uvāca | duḥkhena mahatāviṣṭas taṃ na paśyāmi phālgunam | ajeyam ugradhanvānaṃ tena tapye vṛkodara |
Yudhiṣṭhira disse: “Tomado por grande tristeza, não vejo Phālguna (Arjuna). Ele é inconquistável, feroz portador do arco; e por isso, ó Vṛkodara, sou atormentado. Privado da visão desse herói supremo—cujo valor não tem limite e que em poder e fortuna não é inferior a Indra—ardo no fogo da ansiedade. Esta dor não é apenas luto pessoal, mas também o peso moral de estar separado de um aliado justo, cuja força resguarda o nosso dharma no exílio.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and emotional dimension of dharma in adversity: even a steadfast king like Yudhiṣṭhira experiences intense grief when separated from a righteous protector. It underscores the value of virtuous companionship and the responsibility leaders feel when the welfare of their group depends on the presence of a capable, dharma-aligned ally.
During the forest exile, Yudhiṣṭhira addresses Bhīma, lamenting that he cannot see Arjuna (Phālguna). He praises Arjuna as invincible and a formidable archer, comparable to Indra in prowess and fortune, and confesses that Arjuna’s absence makes him suffer and burn with anxious worry.