Shloka 15
धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानानुज्ञा | Permission for Dhṛtarāṣṭra’s Forest-Retirement
उवाच मतिमान् राजा धृतराष्ट्रोडम्बिकासुत: । भूपाल जनमेजय! राजाने देखा कि समस्त पुरवासी और जनपदके लोग वहाँ आ गये हैं। सम्पूर्ण सुहृद-वर्गके लोग भी उपस्थित हैं और नाना देशोंके ब्राह्मण भी पधारे हैं। तब बुद्धिमान् अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्रने उन सबको लक्ष्य करके कहा-- || १३-१४ $ || भवन्त: कुरवश्चैव चिरकालं सहोषिता:
vaiśampāyana uvāca |
uvāca matimān rājā dhṛtarāṣṭro ’mbikāsutaḥ |
bhavantaḥ kuravaś caiva cirakālaṃ sahoṣitāḥ |
yad eva taiḥ kṛtaṃ kiñcid vyalīkaṃ vaḥ sutair mama ||
Vaiśampāyana disse: Então o sábio rei Dhṛtarāṣṭra, filho de Ambikā, dirigiu-se aos reunidos: “Ó Kurus, por longo tempo habitastes juntos. Se, por meio de meus filhos, algo—seja o que for—vos foi feito de modo tortuoso, falso ou doloroso…” (Ele inicia um reconhecimento público, preparando o terreno para a reconciliação e o acerto moral após a devastação do conflito dos Kurus.)
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler must acknowledge wrongdoing done under his house and seek reconciliation; ethical repair begins with honest admission of harm (vyalīka) and respect toward those who suffered.
In the Āśramavāsika context, Dhṛtarāṣṭra addresses the assembled Kurus and others, opening a speech that recognizes the long shared life of the community and admits the possibility of wrongs committed by his sons against them.