Shloka 117
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्राकृते करणोपेताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः / प्रस्थापयित्वा चात्मानं प्रकृतिस्त्वेष तत्तवतः
Transliteration
prākṛte karaṇopetāḥ svātmanyeva vyavasthitāḥ / prasthāpayitvā cātmānaṃ prakṛtistveṣa tattavataḥ
Translation
Munidos dos instrumentos da Prakriti, eles permanecem firmes no próprio Atman. Tendo estabelecido o Ser, esta Prakriti, em verdade, torna-se tua.
Word by Word
प्राकृतेin/within the primordial nature (prākṛta state)
प्राकृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
FormLocative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग); अधिकरण-प्रयोग (locative of sphere)
करण-उपेताःendowed with instruments (organs/means)
करण-उपेताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकरण (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त; √इ (धातु) उप + क्त)
FormPast participle (क्त/ktá) used adjectivally; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
स्व-आत्मनिin one’s own self
स्व-आत्मनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormLocative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग); reflexive locus
एवindeed/only
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
FormParticle (निपात); emphasis
व्यवस्थिताःsituated/established
व्यवस्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + अव + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast participle (क्त); Masculine, Nominative, Plural; state/resultant condition
प्रस्थापयित्वाhaving set forth/established
प्रस्थापयित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √स्था (धातु) + णिच् (causative) + त्वा (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा); causative of √स्था; action prior to main clause
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular, Masculine; object of gerund-action
प्रकृतिःNature (Prakṛti)
प्रकृतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle (निपात); contrast
एषthis (one/this principle)
एष:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun; Masculine, Nominative, Singular
तत्त्वतःin reality/essentially
तत्त्वतः:
Hetu/Mode (भाव)
TypeIndeclinable
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
FormAdverbial ablative (तसिल्-प्रयोग); “in truth/essentially”