Adhyaya 11

Verse 1

श्रीशुक उवाच श्रुत्वेहितं साधु सभासभाजितं महत्तमाग्रण्य उरुक्रमात्मन: । युधिष्ठिरो दैत्यपतेर्मुदान्वित: पप्रच्छ भूयस्तनयं स्वयम्भुव: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī continuou: Depois de ouvir as atividades e o caráter santo de Prahlāda Mahārāja, tão venerados e comentados nas assembleias de grandes seres como Brahmā e Śiva, Yudhiṣṭhira Mahārāja, o mais respeitoso entre os exaltados, cheio de alegria voltou a perguntar ao grande sábio Nārada Muni, filho de Svayambhuva.

Verse 2

श्रीयुधिष्ठिर उवाच भगवन् श्रोतुमिच्छामि नृणां धर्मं सनातनम् । वर्णाश्रमाचारयुतं यत्पुमान्विन्दते परम् ॥ २ ॥

Disse Mahārāja Yudhiṣṭhira: Ó venerável senhor, desejo ouvir de ti o dharma eterno dos seres humanos, unido às práticas do varṇāśrama; por ele o homem alcança o objetivo supremo: bhakti, o serviço devocional ao Senhor.

Verse 3

भवान्प्रजापते: साक्षादात्मज: परमेष्ठिन: । सुतानां सम्मतो ब्रह्मंस्तपोयोगसमाधिभि: ॥ ३ ॥

Ó melhor dos brāhmaṇas, tu és o filho direto de Prajāpati, o Parameṣṭhi Brahmā. Por tuas austeridades, teu yoga místico e teu samādhi, és considerado o mais excelente entre os filhos de Brahmā.

Verse 4

नारायणपरा विप्रा धर्मं गुह्यं परं विदु: । करुणा: साधव: शान्तास्त्वद्विधा न तथापरे ॥ ४ ॥

Os vipras devotados a Nārāyaṇa conhecem o dharma supremo e confidencial. Ninguém te supera em misericórdia e vida pacífica; por isso, ninguém conhece melhor do que tu esses princípios secretos da religião.

Verse 5

श्रीनारद उवाच नत्वा भगवतेऽजाय लोकानां धर्मसेतवे । वक्ष्ये सनातनं धर्मं नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ५ ॥

Śrī Nārada Muni disse: Após primeiro oferecer minhas reverências ao Senhor Śrī Kṛṣṇa, o Não-Nascido que protege a ponte do dharma de todos os seres, explicarei o dharma eterno que ouvi da boca de Nārāyaṇa.

Verse 6

योऽवतीर्यात्मनोंऽशेन दाक्षायण्यां तु धर्मत: । लोकानां स्वस्तयेऽध्यास्ते तपो बदरिकाश्रमे ॥ ६ ॥

O Senhor Nārāyaṇa, junto com Sua manifestação parcial Nara, desceu a este mundo por meio de Mūrti, filha de Dakṣa, gerado por Dharma para o bem-estar de todos os seres. Ainda hoje Ele permanece em Badarikāśrama, dedicado a grandes austeridades.

Verse 7

धर्ममूलं हि भगवान्सर्ववेदमयो हरि: । स्मृतं च तद्विदां राजन्येन चात्मा प्रसीदति ॥ ७ ॥

Ó rei, o Bhagavān Hari, essência de todos os Vedas, é a raiz de todo dharma, e assim o recordam as grandes autoridades na Smṛti. Ao aceitar este princípio religioso como prova, a mente, a alma e até o corpo ficam satisfeitos.

Verse 8

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Verdade, misericórdia, austeridade, limpeza, tolerância, discriminação, controle da mente e dos sentidos, não-violência, celibato, caridade, leitura das escrituras e simplicidade.

Verse 9

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Satisfação, serviço às pessoas santas, abandono gradual de compromissos desnecessários, observação da futilidade das atividades humanas, silêncio e autorreflexão.

Verse 10

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Distribuir alimentos igualmente a todas as entidades vivas e ver cada alma (especialmente na forma humana) como parte do Senhor Supremo.

Verse 11

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Ouvir, cantar e lembrar do Senhor Supremo, servir, adorar, oferecer reverências, tornar-se um servo, tornar-se um amigo e render-se completamente.

Verse 12

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Ó Rei, essas trinta qualificações constituem o dharma supremo para todos os homens, pelo qual o Senhor Supremo fica satisfeito.

Verse 13

संस्कारा यत्राविच्छिन्ना: स द्विजोऽजो जगाद यम् । इज्याध्ययनदानानि विहितानि द्विजन्मनाम् । जन्मकर्मावदातानां क्रियाश्चाश्रमचोदिता: ॥ १३ ॥

Aqueles que foram purificados pelo rito de garbhādhāna e por outros samskāras prescritos, realizados com mantras védicos sem interrupção e aprovados por Brahmā, são chamados dvijas, “nascidos duas vezes”. Tais brāhmaṇas, kṣatriyas e vaiśyas, purificados pela linhagem e pela conduta, devem adorar o Senhor, estudar os Vedas, dar caridade e seguir os deveres dos quatro āśramas॥13॥

Verse 14

विप्रस्याध्ययनादीनि षडन्यस्याप्रतिग्रह: । राज्ञो वृत्ति: प्रजागोप्तुरविप्राद्वा करादिभि: ॥ १४ ॥

O brāhmaṇa possui seis deveres ocupacionais: estudar, ensinar, realizar sacrifícios, fazer com que outros os realizem, dar caridade e aceitar caridade. O kṣatriya não deve aceitar caridade, mas pode cumprir os outros cinco. O rei, protetor do povo, não deve cobrar impostos dos brāhmaṇas; pode manter-se com impostos mínimos, tarifas e multas sobre os demais súditos॥14॥

Verse 15

वैश्यस्तु वार्तावृत्ति: स्यान्नित्यं ब्रह्मकुलानुग: । शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा वृत्तिश्च स्वामिनो भवेत् ॥ १५ ॥

O vaiśya deve viver da vārttā: agricultura, proteção das vacas e comércio, seguindo sempre a orientação dos brāhmaṇas. Para o śūdra, o único dever é aceitar um senhor de ordem superior e servi-lo॥15॥

Verse 16

वार्ता विचित्रा शालीनयायावरशिलोञ्छनम् । विप्रवृत्तिश्चतुर्धेयं श्रेयसी चोत्तरोत्तरा ॥ १६ ॥

A vārttā possui formas variadas—śālīna, yāyāvara e śiloñchana—sendo quatro meios de sustento também possíveis ao brāhmaṇa. Entre esses quatro, cada um, em sucessão, é mais excelente que o anterior॥16॥

Verse 17

जघन्यो नोत्तमां वृत्तिमनापदि भजेन्नर: । ऋते राजन्यमापत्सु सर्वेषामपि सर्वश: ॥ १७ ॥

Salvo em tempo de emergência, os de condição inferior não devem assumir os ofícios dos superiores. Porém, na emergência, todos—exceto o kṣatriya—podem adotar os meios de vida de outros॥17॥

Verse 18

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Em tempos de emergência, pode-se viver de ocupações chamadas ṛta, amṛta, mṛta, pramṛta e satyānṛta; porém jamais se deve aceitar śva-vṛtti, o serviço vil próprio dos cães.

Verse 19

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Recolher grãos remanescentes no campo (uñchaśila) chama-se ṛta; receber sem pedir é amṛta; mendigar grãos continuamente é mṛta; e lavrar a terra é tido como pramṛta.

Verse 20

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

O comércio é chamado satyānṛta; e servir pessoas vis é śva-vṛtti. Brāhmaṇas e kṣatriyas devem sempre evitar esse ofício detestável; o brāhmaṇa seja versado em todos os Vedas, e o rei, hábil no culto aos devas.

Verse 21

शमो दमस्तप: शौचं सन्तोष: क्षान्तिरार्जवम् । ज्ञानं दयाच्युतात्मत्वं सत्यं च ब्रह्मलक्षणम् ॥ २१ ॥

Os sinais do brāhmaṇa são: domínio da mente, domínio dos sentidos, austeridade, pureza, contentamento, tolerância, retidão, conhecimento, misericórdia, veracidade e rendição completa a Acyuta, o Senhor Supremo.

Verse 22

शौर्यं वीर्यं धृतिस्तेजस्त्यागश्चात्मजय: क्षमा । ब्रह्मण्यता प्रसादश्च सत्यं च क्षत्रलक्षणम् ॥ २२ ॥

Os sinais do kṣatriya são: bravura, vigor, firmeza, esplendor, generosidade, autocontrole, perdão, apego à natureza bramânica, alegria e veracidade.

Verse 23

देवगुर्वच्युते भक्तिस्त्रिवर्गपरिपोषणम् । आस्तिक्यमुद्यमो नित्यं नैपुण्यं वैश्यलक्षणम् ॥ २३ ॥

Devoção aos devas, ao mestre espiritual e a Acyuta Viṣṇu; esforço constante pelo dharma, artha e kāma; fé nas palavras do guru e das śāstras; e perícia em obter sustento—estes são os sinais do vaiśya.

Verse 24

शूद्रस्य सन्नति: शौचं सेवा स्वामिन्यमायया । अमन्त्रयज्ञो ह्यस्तेयं सत्यं गोविप्ररक्षणम् ॥ २४ ॥

Prestar reverência aos superiores, manter-se sempre puro, servir ao senhor sem duplicidade, realizar sacrifícios sem mantras, não roubar, dizer a verdade e proteger vacas e brāhmaṇas—estes são os sinais do śūdra.

Verse 25

 स्त्रीणां च पतिदेवानां तच्छुश्रूषानुकूलता । तद्बन्धुष्वनुवृत्तिश्च नित्यं तद्‌व्रतधारणम् ॥ २५ ॥

Servir o esposo como a um deva, manter-se sempre favorável a ele, ter igual boa disposição para com seus parentes e amigos, e observar continuamente seus votos—estes são os quatro princípios da mulher casta (pativratā).

Verse 26

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

A mulher casta deve varrer, limpar e manter a casa sempre pura, adornando o lar; e ela mesma, diariamente, apresentar-se bem arrumada, com vestes limpas e agradáveis. Deve atender aos diversos desejos do esposo com modéstia e domínio dos sentidos; com palavras verdadeiras, doces e amáveis, servi-lo com amor, conforme o tempo e a circunstância.

Verse 27

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

A mulher casta deve varrer, limpar e manter a casa sempre pura, adornando o lar; e ela mesma, diariamente, apresentar-se bem arrumada, com vestes limpas e agradáveis. Deve atender aos diversos desejos do esposo com modéstia e domínio dos sentidos; com palavras verdadeiras, doces e amáveis, servi-lo com amor, conforme o tempo e a circunstância.

Verse 28

सन्तुष्टालोलुपा दक्षा धर्मज्ञा प्रियसत्यवाक् । अप्रमत्ता शुचि: स्‍निग्धा पतिं त्वपतितं भजेत् ॥ २८ ॥

A mulher casta não deve ser gananciosa, mas satisfeita em todas as circunstâncias. Deve ser hábil nos deveres do lar, conhecedora do dharma, falar com doçura e verdade, ser cuidadosa e sempre pura; assim servirá com afeto o esposo que não caiu.

Verse 29

या पतिं हरिभावेन भजेत् श्रीरिव तत्परा । हर्यात्मना हरेर्लोके पत्या श्रीरिव मोदते ॥ २९ ॥

A mulher que serve o marido com bhāva voltado a Hari, devotada como Śrī Lakṣmī, retorna com o esposo devoto ao mundo de Hari, Vaikuṇṭha, e ali se alegra como a própria Śrī.

Verse 30

वृत्ति: सङ्करजातीनां तत्तत्कुलकृता भवेत् । अचौराणामपापानामन्त्यजान्तेवसायिनाम् ॥ ३० ॥

Entre as classes mistas chamadas saṅkara, aqueles que não são ladrões e são isentos de pecado são conhecidos como antevasāyī ou caṇḍālas; eles também têm ofícios e costumes hereditários de seu próprio clã.

Verse 31

प्राय: स्वभावविहितो नृणां धर्मो युगे युगे । वेदद‍ृग्भि: स्मृतो राजन्प्रेत्य चेह च शर्मकृत् ॥ ३१ ॥

Ó Rei, os brāhmaṇas versados na visão védica declararam que, em cada yuga, o dharma dos homens é, em geral, a conduta conforme à própria natureza; isso é auspicioso nesta vida e após a morte.

Verse 32

वृत्त्या स्वभावकृतया वर्तमान: स्वकर्मकृत् । हित्वा स्वभावजं कर्म शनैर्निर्गुणतामियात् ॥ ३२ ॥

Se alguém atua em sua ocupação segundo a vṛtti nascida de sua própria natureza e, pouco a pouco, abandona essas atividades oriundas da natureza, alcança gradualmente o estado nirguṇa, o estágio niṣkāma.

Verse 33

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

Ó rei, um campo cultivado repetidas vezes perde o seu vigor; depois já não é apto a produzir, e a semente ali lançada se perde.

Verse 34

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

Do mesmo modo, ó rei, a mente abrigada no desejo torna-se desapegada pela indulgência excessiva; como o fogo não se apaga com gotas de ghee, mas se apaga com uma torrente de ghee.

Verse 35

यस्य यल्लक्षणं प्रोक्तं पुंसो वर्णाभिव्यञ्जकम् । यदन्यत्रापि द‍ृश्येत तत्तेनैव विनिर्दिशेत् ॥ ३५ ॥

Se em alguém se manifestam os sinais descritos como indicadores de um varṇa, ainda que tenha nascido em outra classe, deve ser aceito conforme esses sinais.