Adhyaya 194: The Return of Naciketas from Yama’s Abode: Inquiry into Death, Karma, and Dharmic Release

Verse 1

अथ नचिकेतसो आगमनवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ गतश्च परमं स्थानं यत्र राजा दुरासदः ॥ अर्चितस्तु यथान्यायं दृष्ट्वैव तु विसर्जितः

ਹੁਣ ਨਚਿਕੇਤਸ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਜਾ ਯਮ ਹੈ; ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 2

ततो हृष्टमना राजन्पुत्रं दृष्ट्वा तपोनिधिः ॥ परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्द्धन्याघ्राय यत्नतः

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਪ ਦਾ ਨਿਧਾਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹर्ष ਭਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ (ਸੁੰਘਿਆ)।

Verse 3

दिवं च पृथिवीं चैव नादयामास हृष्टवत् ॥ स संहृष्टमनाः प्रीतस्तानुवाच तपोधनान्

ਹਰਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 4

पश्यन्तु मम पुत्रस्य प्रभावं दिव्यतेजसः ॥ यमस्य भवनं गत्वा पुनः शीघ्रमिहागतः

“ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵੇਖਣ: ਯਮ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 5

पितृस्नेहानुभावेन गुरुशुश्रूषयापि च ॥ दैवेन हेतुनाचायं जीवन्दृष्टो मया सुतः

“ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਦੈਵੀ ਕਾਰਣ-ਤੱਤ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਤ ਦਿੱਸਿਆ ਹੈ।”

Verse 6

लोके मत्सदृशो नास्ति पुमान्भाग्यसमन्वितः ॥ एष मृत्युमुखं गत्वा मम पुत्र इहागतः

“ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ: ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 7

कच्चित्त्वं न हतो वत्स नैव बद्धो यमालये ॥ कच्चित्ते स शिवः पन्था गच्छतस्तव पुत्रक

ਕੀ ਤੂੰ, ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ, ਕਿਤੇ ਹਾਨੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਝੱਲੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਗਿਆ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਕ, ਜਾਂਦਿਆਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਪੰਥ ਹੀ ਸੀ?

Verse 8

कच्चित्ते व्याधयो घोरा नान्वगच्छन्यमालये ॥ किमपूर्वं त्वया दृष्टं कच्चित्तुष्टो महातपाः

ਕੀ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਪਏ? ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਅਪੂਰਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖੀ? ਕੀ ਮਹਾਤਪਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਸੀ?

Verse 9

कच्चिद्राजा त्वया दृष्टः प्रेतानामधिपो बली ॥ परुषेण न कच्चित्त्वां यमः पश्यति चक्षुषा

ਕੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਯਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ? ਕੀ ਯਮ ਨੇ ਕਿਤੇ ਕਠੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੱਕਿਆ?

Verse 10

कच्चिद्दौवारिकास्तत्र न रौद्रास्त्वां यमालये ॥ कच्चिद्राज्ञा विसृष्टं तु न बाधन्तेतरे जनाः

ਕੀ ਯਮਲੋਕ ਦੇ ਦਵਾਰਪਾਲ ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰੌਦ੍ਰ ਨਹੀਂ ਸਨ? ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਕੀ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ?

Verse 11

कच्चित्पन्थास्त्वया लब्धो निर्गमो वा यमालये ॥ अयं मम सुतः प्राप्तः प्रसन्ना मम देवताः

ਕੀ ਤੂੰ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਾਸ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਲੱਭ ਲਿਆ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾਗਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ।

Verse 12

ऋषयश्च महाभागा द्विजाश्च सुमहाव्रताः ॥ यन्मे वत्स पुनः प्राप्तो यमलोकाद्दुरासदात् ॥

ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—(ਇਹ ਸੋਚਦੇ) ‘ਮੇਰਾ ਵਤਸ ਮੁੜ ਯਮਲੋਕ, ਜੋ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।’

Verse 13

एवमाभाषमाणं तु श्रुत्वा सर्वे वनौकसः ॥ त्यक्त्वा व्रतानि सर्वाणि नियमांश्च तथैव च ॥

ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀ—ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਈ) ਛੱਡ ਬੈਠੇ।

Verse 14

जपन्तश्चैव जाप्यानि पूजयन्तश्च देवताः ॥ ऊर्ध्वबाहवः केचित्तिष्ठन्तोऽन्ये सुदारुणम् ॥

ਕੁਝ ਜਪਣਯੋਗ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਠੋਰ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ।

Verse 15

एकपादेन तिष्ठन्तः पश्यन्तोऽन्ये दिवाकरम् ॥ एवमेव परित्यज्य नियमान्पूर्वसञ्चितान् ॥

ਕੁਝ ਇਕ ਪੈਰ ‘ਤੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੂਰਜ-ਦੇਵ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਚਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ,

Verse 16

वैश्वानरा महाभागास्तपसा संशितव्रताः ॥ आगतास्त्वरितं द्रष्टुं नाचिकेतं सुतं तदा ॥

ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤਪਸਵੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਹੋਏ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਾਚਿਕੇਤ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 17

दिग्वाससश्च ऋषयो दन्तोलूखलिनस्तथा ॥ अश्मकूटाश्च मौनाश्च शीर्णपर्णाम्बुभोजनाः ॥

ਦਿਸ਼ਾਵਾਸੀ (ਆਕਾਸ਼-ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ) ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਓਖਲੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਸਨ; ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲੇ; ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ—

Verse 18

धूमदाश्च तथा चान्ये तप्यमानाश्च पावके ॥ परिवर्य तथा दृष्ट्वा तस्य पुत्रं तपोनिधिम् ॥

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ‘ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ’, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ—ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ।

Verse 19

तं नाचिकेतसं दृष्ट्वा यमलोकादिहागतम् ॥ भीतास्तत्र स्थिताः हृष्टाः केचित्कौतूहलान्विताः ॥

ਯਮਲੋਕ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਨਾਚਿਕੇਤਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਡਰ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ; ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਕੌਤੂਹਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 20

केचिद्विमनसश्चैव केचित्संशयवादिनः ॥ तमूचुः सहिताः सर्वे ऋषिपुत्रं तपोधनम् ॥

ਕੁਝ ਮਨ ਮਲੂਲ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ, ਤਪ-ਧਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ।

Verse 21

ऋषय ऊचुः ॥ भो भो सत्यव्रताचार गुरुशुश्रूषणे रत ॥ नाचिकेतः सुत प्राज्ञ स्वधर्मपरिपालक ॥

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਹੇ! ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਨਾਚਿਕੇਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ—”

Verse 22

ब्रूहि सत्यं त्वया दृष्टं श्रुतं च सविशेषकम् ॥ ऋषीणां श्रोतुकामानां पितुश्चैव विशेषतः ॥

ਹੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵੇਰਵਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਕਹਿ; ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਵੀ।

Verse 23

अपि गुह्यं च वक्तव्यं पृष्टे सति विशेषतः ॥ सर्वस्यापि भयं तीव्रं यद्द्वारा प्रतिदृश्यते ॥

ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹਿਣਯੋਗ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ (ਉਪਦੇਸ਼) ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲਾ ਤੀਬਰ ਭਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 24

मृतं नैव परं तात दृश्यते कालमायया ॥ स्वकर्म भुज्यते तात प्रयत्नेन च मानवैः ॥

ਹੇ ਤਾਤ, ਕਾਲ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਹੇ ਤਾਤ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਅਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ।

Verse 25

इह चैव कृतं यत्तु तत्परत्रोपभुज्यते ॥ करोति यदि तत्कर्म शुभं वा यदि वा अशुभम् ॥

ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਲੋਕ/ਅਗਲੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ—ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

तथात्र दृश्यते काले कालस्यैव तु मायया ॥ म्रियते च यथा जन्तुर्यथा गर्भे च तिष्ठति ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਕਾਲ ਦੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ)।

Verse 27

तस्य पारं न गच्छन्ति बहवः पारचिन्तकाः ॥ तत्र स्थिते जगत्सर्वं लोभमोहतमोवृतम् ॥

ਜੋ ‘ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ’ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਬਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

धर्मराजस्य किं रूपं कालो वा कीदृशो मुने ॥ किंरूपा व्याधयश्चैव विपाको वापि कीदृशः ॥

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇ ਪੱਕਣ (ਵਿਪਾਕ) ਦਾ ਲੱਛਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?

Verse 29

किं च कुर्वन्प्रमुच्येत किं वा कर्म समाचरेत् ॥ आस्पदं सर्वलोकस्य तत्कर्म दुरतिक्रमम् ॥

ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਰਮ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ।

Verse 30

क्रोधबन्धनजं क्लेशं कर्षणं छेदनं तथा ॥ येन गच्छन्ति विप्रेन्द्र लोके कर्मविदो जनाः ॥

ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੁੱਖ—ਘਸੀਟਣਾ ਅਤੇ ਕੱਟਣਾ ਵੀ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

जितात्मानः कथं यान्ति कथं गच्छति पापकृत् ॥ यथाश्रुतं यथादृष्टं यथा चैवावधारितम् ॥

ਜਿਤੇ ਹੋਏ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? (ਇਹ) ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।

Verse 32

वैशम्पायन उवाच॥ ऋषिभिस्त्वेवमुक्तस्तु नाचिकेतो महामनाः ॥ यदुवाच महाराज शृणु तज्जनमेजय

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਮਹਾਮਨਾਃ ਨਾਚਿਕੇਤ ਬੋਲਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਨਮੇਜਯ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੁਣੋ।

Verse 33

प्रणयात्सौहृदात्स्नेहादस्माभिरभिपृच्छितम् ॥ वद सर्वं महाभाग याथातथ्येन विस्तरम्

ਪ੍ਰੇਮ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।

Verse 34

कच्चिन्न तुष्टो भगवान्स्त्वां दृष्ट्वा स्वयमागतम् ॥ कच्चिच्छीघ्रं विसृष्टोऽसि धर्मराजेन पुत्रक

ਕੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਹੇ ਪੁੱਤਰਕ, ਕੀ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?

Verse 35

उपविष्टास्तथा चान्ये स्थिताश्चान्ये सुयन्त्रिताः ॥ ते सर्वे तं तु पृच्छन्ति ऋषयो वेदपारगाः

ਕੁਝ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੜੇ ਰਹੇ—ਸਭ ਸੁਸੰਯਮਿਤ ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 36

चिन्तयेत न चिन्ताऽत्र मृगयन्ति च यद्धितम् ॥ करोति चित्रगुप्तः किं किं च जल्पत्यसौ पुनः

ਉਹ ਇੱਥੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਇਹ ਲੋਕ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?