Adhyaya 139: The Glory of Varāha’s Rite: Merits of Cow-dung Plastering, Sweeping, Singing, Instrumental Music, and Dance (with a Truth-Vow Exemplum)
Saukaramāhātmya: Gomayalepana–Saṃmārjana–Gāna–Vādya–Nṛtya-phalapraśaṃsā
Ritual-Manual (Vrata/Temple-Service) with Ethical-Discourse (Satya) and Environmental Stewardship
ਵਰਾਹ ਭਗਵਾਨ ਪૃਥਿਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸੇਵਾ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਫਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਗੋਮਯ (ਗੋਬਰ) ਨਾਲ ਘਰ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੇਪਾਈ, ਗੋਮਯ ਲਿਜਾਣਾ, ਸਨਾਨ ਤੇ ਲੇਪਾਈ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਫਾਈ/ਝਾੜੂ (ਸੰਮਾਰਜਨ) ਕਰਨ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਸਵਰਗ-ਵਾਸ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਵਰਾਹ-ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਸਮੇਂ ਗਾਇਨ, ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਇੱਕ ਚਾਂਡਾਲ ਗਾਇਕ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਦਾ; ਰਾਕਸ਼ਸ ਗੀਤ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੰਗ ਕੇ ਪਤਿਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਦੇ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਰਸਾ ਕੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਭਕਤੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਮੁਕਤੀ-ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 139
Verse 1
अथ सौकरमाहात्म्यम्॥ श्रीवराह उवाच॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि लिप्यमानस्य यत्फलम्॥ सर्वं ते कथयिष्यामि यथा प्राप्नोति मानवः॥
ਅਥ ਸੌਕਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਤੱਤ੍ਵ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਇਸ ਲਿਖੇ/ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 2
गृहीत्वा गोमयं भूमे मम वेश्मोपलेपयेत्॥ न्यस्तानि तत्र यावन्ति पदानि च विलिम्पतः॥
ਹੇ ਧਰਤੀ, ਗੋਬਰ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਲੇਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਲੇਪਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੰਨੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਤਨੇ ਹੀ (ਫਲ) ਉੱਥੇ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
तावद्वर्षसहस्राणि दिव्यानि दिवि मोदते॥ यदि द्वादशवर्षाणि लिप्यते मम कर्मसु॥
ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ/ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤ-ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਉਤਨੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 4
जायते विपुले शुद्धे धनधान्यसमाकुले॥ दिव्यैर्नमस्कृतो देवि कुशद्वीपं च गच्छति॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
कुशद्वीपमनुप्राप्य सहस्राणि च जीवति॥ दश चैव तु वर्षाणां मम भक्तो महाञ्छुचिः॥
ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਸ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
कुशद्वीपात्परिभ्रष्टो मम कर्मपरायणः॥ राजा वै जायते सुभ्रु सर्वधर्मेषु निष्ठितः॥
ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਭੌਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
तेन तस्य प्रभावेण मम कर्मपरायणः॥ भक्तौ व्यवस्थितश्चापि सर्वशास्त्राणि पृच्छति॥
ਉਸ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਥਿਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 8
देवि कारयते सर्वं मम चायतनानि च॥ कारयित्वा यथान्यायं मम लोकं स गच्छति॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਆਯਤਨ ਤੇ ਮੰਦਰ ਵੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
गोमयस्य तु वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ गोमयन्तु समासाद्य यावल्लोकोऽनुगच्छति॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੋਬਰ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਸੁਣ। ਗੋਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਜਗਤ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
Verse 10
गोमयानां च नेता वै स्वर्गलोके महीयते॥ ततः स शाल्मले द्वीपे रमते च मुदा युतः॥
ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਬਰ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨਾ/ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਲਮਲ ਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
एकादशसहस्राणि एकादशशतानि च॥ शाल्मलात्तु परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः॥
ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ (ਵਰ੍ਹਿਆਂ) ਤੱਕ; ਫਿਰ ਸ਼ਾਲਮਲ (ਲੋਕ/ਦ੍ਵੀਪ) ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 12
मद्भक्तश्चैव जायेत सर्वधर्मविदां वरः॥ अथ द्वादशवर्षाणि मच्छ्रितः सुदृढव्रतः॥
ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਫਿਰ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
वहते गोमयं सुष्ठु मम लोकं स गच्छति॥ स्नानोपलेपने भूमे सलिलं यो ददाति च॥
ਜੋ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਨਾਨ ਲਈ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਲੇਪਣ ਲਈ ਜਲ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ,
Verse 14
तस्य पुण्यं महाभागे शृणु तत्त्वेन निष्कलम्॥ यावन्तो बिन्दवस्तत्र पानीयस्य वसुन्धरे॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤੱਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਕਲ ਸੁਣ। ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ, ਉਥੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਬੂੰਦਾਂ ਹਨ,
Verse 15
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते॥ स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टः क्रौचद्वीपं च गच्छति॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੌਚ-ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 16
क्रौञ्चद्वीपात्परिभ्रष्टो राजा भवति धार्मिकः॥ तेनैव गुणयोगेन श्वेतद्वीपं च गच्छति॥
ਕ੍ਰੌਚ-ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਵੇਤ-ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सम्मार्जनं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ यां गतिं पुरुषा यान्ति स्त्रियो वा कर्मसु स्थिताः॥
ਮੈਂ ਝਾੜੂ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ, ਉਹ ਸੁਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜੋ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ,
Verse 18
शुचिर्भागवतः शुद्धोऽपराधविवर्जितः ॥ यावन्तः पांसवो भूमेरुड्डीयन्ते तु चालिताः
ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ—ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਹਿਲਾਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ (ਸਾਲਾਂ/ਮਾਪਾਂ) ਤੱਕ ਉਹ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
तत्र स्थित्वा चिरङ्कालं राजा भवति धार्मिकः ॥ ततो भुक्त्वा सर्वभोगान्स्थित्वा संसारसागरे
ਉੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
श्वेतद्वीपं ततो गच्छेन्मत्कर्मनिरतः शुचिः ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शृणुष्व गदतो मम
ਫਿਰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਵੇਤਦਵੀਪ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ।
Verse 21
गायनं ये प्रकुर्वन्ति मम कर्मपरायणाः ॥ तेषां यद्यत्फलं भूमे शृणुष्व गदतो मम
ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਸੁਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ-ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 22
गीयमानस्य गीतस्य यावदक्षरपङ्क्तयः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि इन्द्रलोके महीयते
ਜੋ ਗੀਤ ਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀ ਅੱਖਰ-ਪੰਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 23
रूपवाग्गुणवान् सिद्धः सर्ववेदविदां वरः ॥ नित्यं पश्यति तत्रस्थो देवराजं न संशयः
ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਿੱਤ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 24
मद्भक्तश्चैव जायेत इन्द्रलोकपथे स्थितः ॥ सर्वकर्मगुणश्रेष्ठस्तत्रापि मम पूजकः
ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰਲੋਕ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
इन्द्रलोकात्परिभ्रष्टो मम गीतपरायणः ॥ नन्दनोपवने रम्ये रमन्देवगणैः सह
ਇੰਦਰਲੋਕ ਤੋਂ ਚਿਊਂਹ ਕੇ ਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਨੰਦਨ ਉਪਵਨ ਵਿਚ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 26
ततः स भूमौ जायेत वैष्णवैः सह संस्थितः ॥ गायन्मम यशो नित्यं भक्त्या परमया युतः
ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰਾ ਯਸ਼ ਨਿੱਤ ਗਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 27
मत्प्रसादात्स शुद्धात्मा मम लोकं हि गच्छति
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
धरन्युवाच ॥ अहो गीतप्रभावो वै यस्त्वया कीर्त्तितो महान् ॥ के च गीतप्रभावेण सिद्धिं प्राप्ता महौजसः ॥
ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਹੋ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ-ਗਾਇਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਗੀਤ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ?”
Verse 29
वराह उवाच ॥ तत्रैव चाश्रमे भद्रे चाण्डालः कृतनिश्चयः ॥ दूराज्जागरने याति मम भक्तौ व्यवस्थितः ॥
ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਡਾਲ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲਾ—ਦੂਰੋਂ ਰਾਤ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।”
Verse 30
गायमानश्च गीतानि संवत्सरगणान्बहून् ॥ श्वपाकः स गुणज्ञश्च मद्भक्तश्चैव सुन्दरी ॥
“ਅਨੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੱਕ ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਵਪਾਕ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਵੀ ਸੀ।”
Verse 31
कौमुदस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ सुप्ते गते येन जाते वीणामादाय चङ्क्रमात् ॥
“ਫਿਰ ਕੌਮੁਦ ਨਾਮਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜਦ ਨੀਂਦ ਲੰਘ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਗ ਉਠਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਵੀਣਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਈ ਅਤੇ ਟਹਿਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।”
Verse 32
जाग्रंस्तत्र स चाण्डालो गृहीतो ब्रह्मरक्षसा ॥ अल्पप्राणः श्वपाको वै बलवान्ब्रह्मराक्षसः ॥
“ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਵਪਾਕ ਸਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।”
Verse 33
दुःखशोकेन सन्तप्तो न शक्नोति विचेष्टितुम् ॥ तेन प्रोक्तः श्वपाकेण बलवान्ब्रह्मराक्षसः ॥
ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਜੋਗਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਉਸ ਸ਼ਵਪਾਕ ਨੇ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਬ੍ਰਹ્મਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 34
किं त्वया चेष्टितं मह्यं यस्त्वेवं परिधावसि ॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा तेन वै ब्रह्मरक्षसा ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਹੈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ? ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਹ್ಮਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।
Verse 35
ततः प्रोवाच तं श्वादं मानुषाहारलोलुपः ॥ अथेह दशरात्रं मे निराहारस्य तिष्ठतः ॥
ਤਦ ਮਨੁੱਖੀ ਆਹਾਰ ਦਾ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਹਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ…।”
Verse 36
विधात्रा विहितस्त्वं वा आहारः पारणाविधौ ॥ अद्य तां भक्षयिष्यामि सवसामांसशोणितैः ॥
ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਹਾਰ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਰਬੀ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਸਮੇਤ ਨਿਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 37
राक्षसं छन्दयामास मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥ एवमेतन्महाभाग भक्ष्योऽहं समुपागतः ॥
ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ: “ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਭੱਖਣ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।”
Verse 38
अवश्यमेतत्कर्तव्यं धात्रा दत्तं यथा तव ॥ किं त्वहं देवदेवस्य भक्त्या गातुं च जागरे ॥
ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਤਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਲਈ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 39
उद्यंस्तत्र गत्वाहमुपास्य विधिना हरिम् ॥ पश्चात्खादस्व मां रक्षो जागराद्विनिवर्तितम् ॥
ਸਵੇਰ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਾਗਰਣ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਲੈ।
Verse 40
विष्णोः सन्तोषणार्थाय यतो मे व्रतमास्थितम् ॥ जागरे विनिवृत्ते मां भक्षय त्वं यदीच्छति ॥
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਜਾਗਰਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈ—ਜੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।
Verse 41
श्वपाकस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्मरक्षः क्षुधार्दितः ॥ उवाच पुरुषं वाक्यं श्वपाकं तदनन्तरम् ॥
ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ਼ਸ ਫਿਰ ਉਸ ਮਨੁੱਖ—ਉਸ ਸ਼ਵਪਾਕ—ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ।
Verse 42
मिथ्या किं भाषसे मूढ पुनरेष्यामि तेऽन्तिकम् ॥ मृत्योर्मुखमनुप्राप्य पुनर्जीवति मानवः ॥
ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਝੂਠ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵਾਂਗਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ?
Verse 43
रक्षसो मुखविभ्रष्टः पुनरागन्तुमिच्छसि ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा चाण्डालस्तमथाब्रवीत् ॥
“ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਫਿਸਲ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?” ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 44
यद्यप्यहं हि चाण्डालः पूर्वकर्मविदूषितः ॥ सम्प्राप्तो मानुषं भावं विहितेनान्तरात्मना ॥
“ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚਾਂਡਾਲ ਹਾਂ, ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ; ਤਾਂ ਵੀ ਵਿਧੀਬੱਧ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।”
Verse 45
शृणु मत्समयं रक्षो येनाहं पुनरागमम् ॥ दूराज्जागरनं कृत्वा लोकस्य द्विजराक्षस ॥
“ਹੇ ਰਕਸ਼ਸ, ਮੇਰਾ ਸੰਕਲਪ ਸੁਣ—ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ। ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਦੂਰੋਂ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ‘ਦੁਇਜ ਰਕਸ਼ਸ’ (ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ)…”
Verse 46
सत्येन सिद्धिं प्राप्ता हि ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ सत्येन दीयते कन्या सत्यं जल्पन्ति ब्राह्मणाः ॥
“ਸੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਾਨ (ਵਿਵਾਹ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।”
Verse 47
सत्यं जयन्ति राजानस्त्रीण्येतान्यब्रुवन्नृतम् ॥ सत्येन गम्यते स्वर्गो मोक्षः सत्येन चाप्यते ॥
“ਸੱਤ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ। ਸੱਤ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ ਸੱਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
Verse 48
सत्येन तपते सूर्यः सोमः सत्येन राज्यते ॥ षष्ठ्यष्टमीममावास्यामुभे पक्षे चतुर्दशी ॥
ਸੱਤ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਸੱਤ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਚਮਕਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੱਠੀ, ਅੱਠਮੀ, ਅਮਾਵਸਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 49
अस्नातानां गतिं यास्ये यद्यहं नागमे पुनः ॥ गुरुपत्नीं राजपत्नीं योऽभिगच्छति मोहितः ॥
“ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪਾਵਾਂ ਜੋ ਬਿਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਹੈ। ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—”
Verse 50
तां गतिं सम्प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ याजकानां च ये लोका ये च मिथ्याभिभाषिणाम् ॥
“ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ—ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯਾਜਕਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।”
Verse 51
तां गतिं सम्प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ ब्रह्मघ्ने च सुरापे वा स्तेने भग्नव्रते तथा ॥
“ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪਾਵਾਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰੇ ਦੀ, ਜਾਂ ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੀ, ਜਾਂ ਚੋਰ ਦੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ।”
Verse 52
तेषां गतिं प्रपद्येऽहं यद्यहं नागमे पुनः ॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा तुष्टो ब्राह्मणराक्षसः ॥
“ਜੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂ।” ਸ਼ਵਪਾਕ (ਅਛੂਤ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਾਖਸ਼ਸ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 53
उवाच मधुरं वाक्यं गच्छ शीघ्रं नमोऽस्तु ते ॥ ब्रह्मराक्षसमुक्त्वा तु श्वपाकः कृतनिश्चयः ॥
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਜਾ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।” ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲਾ ਸ਼ਵਪਾਕ—
Verse 54
पुनर्गायति मह्यं वै मम भक्तौ व्यवस्थितः ॥ अथ प्रभाते विमले गीते नृत्ये च जागरे ॥
ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਿਰ ਗਾਇਆ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਰਾਤ-ਭਰ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ—
Verse 55
उवाच मधुरं वाक्यं चाण्डालं कृतनिश्चयम् ॥ क्व यासि त्वरितः साधो न च त्वं गन्तुमर्हसि ॥
ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲੇ ਚਾਂਡਾਲ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਸਾਧੋ, ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।”
Verse 56
जानन्कौणपपं तं च न त्वं मर्त्तुमिहार्हसि ॥ पुरुषस्य वचः श्रुत्वा चाण्डालः पुनरब्रवीत् ॥
“ਜਾਣਦਿਆਂ ਕਿ ਉਹ ਨੀਚ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।” ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ:
Verse 57
समयो मे कृतः पूर्वं राक्षसेन हि भक्षता ॥ तेन तत्र गमिष्यामि सत्यं च परिपालयन् ॥
ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਮਝੌਤਾ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਾਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਭੱਖੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।”
Verse 58
ततः स पद्मपत्राक्षः श्वपाकं प्रत्युवाच ह॥ मधुरां गिरमादाय विहितेनान्तरात्मना
ਤਦੋਂ ਉਹ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਵਪਾਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ।
Verse 59
मा गच्छ तत्र चाण्डाल यत्रासौ पापराक्षसः॥ जीवितार्थाय सत्यस्य न दोषः परिहापनात्
“ਹੇ ਚਾਂਡਾਲ, ਉੱਥੇ ਨਾ ਜਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੱਚ ਦੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।”
Verse 60
ततस्तस्य वचः श्रुत्वा श्वपाकः संशितव्रतः॥ उवाच मधुरं वाक्यं मरणे कृतनिश्चयः
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਵਪਾਕ—ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ—ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
Verse 61
नाहमेवं करिष्यामि यन्मां त्वं परिभाषसे॥ न चाहं नाशये सत्यमेतन्मे निश्चितं व्रतम्
“ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵ੍ਰਤ ਹੈ।”
Verse 62
सत्यमूलं जगत्सर्वं कुलं सत्ये प्रतिष्ठितम्॥ सत्यमेव परो धर्म आत्मा सत्ये प्रतिष्ठितः
“ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੱਚ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਕੁਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਵੀ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।”
Verse 63
न चैवाहं तदुत्सृज्य असत्यः स्यां कदाचन॥ नाहं मिथ्या चरिष्यामि गच्छ तात नमोऽस्तु ते
ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਦਾ ਆਚਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਾ, ਪਿਆਰੇ ਤਾਤ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
Verse 64
आगतोऽस्मि महाभाग मा विलम्बय भक्षय॥ त्वत्प्रसादादहं गन्ता वैष्णवं स्थानमुत्तमम्
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।
Verse 65
एतानि मम गात्राणि भक्षयस्व यथेष्टतः॥ पिबोष्णं रुधिरं मह्यं पीडितोऽसि क्षुधा भृशम्
ਮੇਰੇ ਇਹ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਭੱਖ ਲੈ। ਮੇਰਾ ਗਰਮ ਲਹੂ ਪੀ ਲੈ; ਤੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੈਂ।
Verse 66
तर्पयस्व स्वमात्मानं कुरुष्व मम वै हितम्॥ श्वपाकस्य वचः श्रुत्वा ततः स ब्रह्मराक्षसः
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰ। ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ…
Verse 67
उवाच मधुरं वाक्यं श्वपाकं तदनन्तरम्॥ साधु तुष्टोऽस्म्यहं वत्स सत्यं धर्मं च पालितम्
ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਵਪਾਕ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਵਤਸ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਸੱਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ।”
Verse 68
चण्डालस्याविधिज्ञस्य यस्य ते मतिरीदृशी॥ ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाकः सत्यसङ्गरः॥
ਬ੍ਰਹ્મਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸ਼੍ਵਪਾਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਚੰਡਾਲ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਤਿ ਤੇਰੀ ਐਸੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?”
Verse 69
उवाच मधुरं वाक्यं ब्रह्मराक्षसमेव तु॥ यद्यप्यहं वै चाण्डालः सर्वकर्मविवर्जितः॥
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹ್ಮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੰਡਾਲ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ (ਰਿਤੂਅਲ) ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਾਂ…।”
Verse 70
तथापि सत्यं वक्तव्यं ब्रह्मराक्षस नित्यशः॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा ब्रह्मरक्षो भयानकम्॥
“ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਬ੍ਰਹ್ಮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਸ਼੍ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹ্মਰਾਕ੍ਸ਼ਸ (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ)।
Verse 71
उवाच मधुरं वाक्यं श्वपाकं संहितव्रतम्॥ यत्त्वया गीयते रात्रौ विष्णोर्जागरणं प्रति॥
ਉਸ ਨੇ ਸੰਯਮਿਤ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਵਪਾਕ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਜੋ ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਜਾਗਰਣ (ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ) ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ…।”
Verse 72
फलं गीतस्य मे देहि यदीच्छेर्जীৱितं स्वकम्॥ ततो मोक्ष्यामि कल्याण भक्ष्यामि न च भीषणः॥
“ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਦਾ ਫਲ (ਪੁੰਨ) ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ। ਫਿਰ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ—ਡਰ ਨਾ।”
Verse 73
भक्षयामीति चोक्त्वा मां गीतपुण्यं किमिच्छसि॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा ब्रह्मरक्षोऽब्रवीत्पुनः॥
“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭੱਖ ਲਵਾਂਗਾ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ (ਉਹ ਬੋਲਾ), “ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਦੇ ਪੁੰਨ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?” ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।
Verse 74
देहि मे त्वेकयामीयं पुण्यं गीतस्य वै परम्॥ ततो मोक्ष्यसि भक्ष्येण सङ्गतः पुत्रदारकैः॥
“ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਦਾ ਪਰਮ ਪੁੰਨ ਦੇ—ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੀ ਜਾਗਰਣ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੰਨ। ਤਦ ਤੂੰ ਭੱਖੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰੇਂਗਾ।”
Verse 75
श्रुत्वा राक्षसवाक्यानि चाण्डालो गीतलोभितः॥ उवाच मधुरं वाक्यं राक्षसं कृतनिश्चयः॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੀਤ ਦੇ ਲਾਭ ਵੱਲ ਲੋਭਿਤ ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 76
न गायनफलṃ दद्मि ब्रह्मरक्षस्तवेप्सितम्॥ भक्षयस्व यथान्यायं रुधिरं पिब चेप्सितम्॥
“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਫਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਕਤ ਵੀ ਪੀ ਲੈ।”
Verse 77
एतेन तारितोऽस्मीति तव गीतफलेन वै॥ श्रुत्वा वाक्यानि चाण्डालो राक्षसस्य निवारयन्॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—“ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤਰ ਗਿਆ, ਬਚ ਗਿਆ”—ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਕਰਤੂਤ ਤੋਂ ਵਾਰਿਆ।
Verse 78
उवाच मधुरं वाक्यं चाण्डालो विस्मयान्वितः ॥ किं त्वया विकृतं कर्म तद्ब्रूहि मम राक्षस ॥
ਚੰਡਾਲ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ: “ਤੈਥੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਵਿਗੜ ਗਿਆ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਖ਼ਸ।”
Verse 79
कर्मणो यस्य दोषेण राक्षसत्वं समागतः ॥ श्वपाकवचनं श्रुत्वा ब्रह्मरक्षो महायशाः ॥
ਜਿਸ ਕਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਖ਼ਸਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖ਼ਸ (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ)।
Verse 80
श्वपाकवचनं श्रुत्वा राक्षसः पुनरब्रवीत् ॥ एकगीतस्य मे देहि यत्त्वया विष्णुसंसदि ॥
ਸ਼ਵਪਾਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਖ਼ਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਜੋ ਇਕੋ ਗੀਤ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ।”
Verse 81
उवाच मधुरं वाक्यं दुःखसन्तप्तमानसः ॥ नाम्ना वै सोमशर्माहं चरको ब्रह्मयोनिजः ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸੋਮਸ਼ਰਮਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇਕ ਭਟਕਦਾ ਤਪਸਵੀ (ਚਰਕ) ਹਾਂ।”
Verse 82
प्रवर्तमाने यज्ञे तु कदाचिद्दैवयोगतः ॥ उदरे जातशूलोऽहं तेन पञ्चत्वमागतः ॥
ਯਜ੍ਞ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਕਦੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾ ਸ਼ੂਲ ਉੱਠਿਆ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਮਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 83
अथ पञ्चमहाराात्रे ह्यसमाप्ते क्रतौ तथा ॥ अस्य यज्ञस्य दोषेण मातङ्ग शृणु मे वचः ॥
ਫਿਰ ਪੰਜਵੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਅਜੇ ਅਧੂਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ—ਹੇ ਮਾਤੰਗ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ।
Verse 84
राक्षसत्वमनुप्राप्तस्तेन दुष्टेन कर्मणा ॥ मन्त्रहीनं मया तत्र स्वरहीनं च तत्कृतम् ॥
ਉਸ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਕੀਤਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਸੀ।
Verse 85
मोचयस्वाधमं पापाद्विष्णुगीतॆन सत्वरम् ॥ ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाकः संशितव्रतः ॥
“ਵਿਸ਼ਣੁ-ਗੀਤ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ—ਇਸ ਅਧਮ ਨੂੰ—ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਵਪਾਕ, ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ)।
Verse 86
सूत्रहीनं तथा तत्र प्राग्वंशादि कृतं मया ॥ परिमाणं च रूपं च मया तत्रोपलक्षितम् ॥
ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਗਵੰਸ਼ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਠੀਕ ਸੂਤਰ/ਡੋਰੀ ਦੇ ਬਣਾਈਆਂ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਮਾਪ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ (ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ।
Verse 87
कृतस्य तस्य दोषेण योनिं प्राप्तोऽस्मि राक्षसीम् ॥ स्वगीतफलदानेन निस्तारयितुमर्हसि ॥
ਉਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ੀ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਗੀਤ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।
Verse 88
बाढमित्येव तद्वाक्यं राक्षसं प्राब्रवीत्तदा ॥ एतस्य मम गीतस्य सुस्वरस्य फलं तु यत्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਰਾਖ਼ਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬਾਢਮ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲਾ: “ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸੁਸੁਰੇ ਗੀਤ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ—”
Verse 89
ददामि राक्षस त्वं चेन्मुच्यसे शुद्धमानसः ॥ यस्तु गायति संयुक्तं गीतकं विष्णुसन्निधौ
“ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਖ਼ਸ, ਜੇ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਹੈ—”
Verse 90
स तारयति दुर्गाणीत्युक्त्वा तद्दत्तवान् फलम् ॥ एवं तस्मात्फलं प्राप्य श्वपाकाद्राक्षसस्तदा
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਿ “ਉਹ ਦੁੱਖ-ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,” ਉਸ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਫਲ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਫਲ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਖ਼ਸ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਵਪਾਕ ਵਰਗੀ ਨਿੰਦਿਤ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ…
Verse 91
कृत्वा सुविपुलं कर्म स ब्रह्मत्वमुपागतः ॥ एतद्गीतफलं देवि प्राप्नोति मनुजो भुवि
ਵੱਡਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਤਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਗੀਤ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 92
मह्यं जागरतो भद्रे गीयमानं मनस्विनि ॥ यस्तु गायति सुश्रोणि कौमुदीं द्वादशीं प्रति
“ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨਸਵਿਨੀ—ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਕੌਮੁਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਾਂਦਾ ਹੈ—”
Verse 93
सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ यस्तु गायति गीतानि मम जागरणे सदा
ਸਾਰੇ ਸੰਗ ਤੇ ਆਸਕਤੀਆਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਸਦਾ ਭਜਨ-ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—
Verse 94
सर्वसङ्गात्प्रमुक्तो वै मम लोकं स गच्छति ॥ एतत्ते कथितं देवि गायनस्य फलं महत्
ਸਾਰੇ ਸੰਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਗਾਇਨ ਦਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Verse 95
यस्य गीतस्य शब्देन तरेत्संसारसागरम् ॥ वादित्रस्य प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे
ਜਿਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਾਦਯਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ/ਪੁਣ੍ਯ ਬਾਰੇ ਕਹਾਂਗਾ; ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਉਹ ਸੁਣ।
Verse 96
प्राप्तवान्मानुषो येन देवेभ्यः सबलां स्वयम् ॥ शम्पातालप्रयोगेण सन्निपातेन वा पुनः
ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ‘ਸਬਲਾ’ (ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਦਾਨ/ਗਾਂ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਚਾਹੇ ‘ਸ਼ੰਪਾਤਾਲ’ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤ (ਸਮੂਹਿਕ ਸਮਾਗਮ) ਨਾਲ।
Verse 97
नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च ॥ कुबेरभवनं गत्वा मोदते वै यदृच्छया
ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਨੌ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਭਵਨ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ।
Verse 98
कुबेरभवनाद्भ्रष्टः स्वच्छन्दगमनालयः॥ शम्यादितालसंपातैर्मम लोकं स गच्छति॥
ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਭਵਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਗਮਨ ਲਈ ਹੈ—ਸ਼ਮਿਆ ਆਦਿ ਤਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 99
नृत्यमानस्य वक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे। मानवो येन गच्छेत् तु छित्त्वा संसारबन्धनम्॥
ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕੇ।
Verse 100
फलं प्राप्नोति सुश्रोणि मम कर्मपरायणः॥ रूपवान् गुणवान् शूरः शीलवान् सत्पथे स्थितः॥
ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ ਉਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰੂਪਵਾਨ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਤਪਥ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 101
मद्भक्तश्चैव जायेत संसारपरिमोचितः॥ यस्तु जागरितो नित्यं गीतवाद्येन नर्तकः॥
ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਕਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਰਤਕ ਜੋ ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਦਯਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 102
जम्बूद्वीपं समासाद्य राजराजस्तु जायते॥ सर्वकर्मसमायुक्तो रक्षिता वै महीपतिः॥
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ।
Verse 103
मद्भक्तश्चैव जायेत मम कर्मपरायणः॥ उपहार्याणि पुष्पाणि मम कर्मपरायणः॥
ਉਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਰਪਣਯੋਗ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 104
यो मामुपनयेद्भूमे मम कर्मपथे स्थितः॥ पुष्पाणि तत्र यावन्ति मम मूर्द्धनि धारयेत्॥
ਹੇ ਧਰਤੀ! ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰੇ।
Verse 105
स कृत्वा पुष्कलं कर्म मम लोकं स गच्छति॥ एतत्ते कथितं देवि भक्तानां तु महौजसाम्॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾ-ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਭਗਤਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 106
मम भक्तसुखार्थाय सर्वसंसारमोक्षणम्॥ य एतत्पठते भूमे कल्यमुत्थाय मानवः॥
ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ—ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ…
Verse 107
स तु तारयते जन्तुर्दश पूर्वान्दशापरान्॥ न पठेन्मूर्खमध्ये तु पिशुनानां पुरो न च॥
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਾਰਦਾ ਹੈ: ਦਸ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਦਸ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ। ਪਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਿੰਦਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।
Verse 108
पठेद्भागवतानां च मध्ये मुक्तिरतात्मनाम्॥ अश्रद्दधाने क्रूरे वा न पठेद्देवले तथा॥
ਮੁਕਤੀ-ਰਤ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਪਰ ਅਸ਼ਰੱਧਾਲੂ, ਕਠੋਰ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਠ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 109
मा पठेच्छास्त्रदूषाय अध्यायं वा कदाचन॥ यदीच्छेत्परामां सिद्धिं मम लोके महीयते॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਤੱਕ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ। ਜੋ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 110
समीपे यदि वा दूरे गत्वा नयति गोमयम्॥ यावन्ति तत्पदान्यस्य तावद्वर्ष सहस्रकम्॥
ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੂਰੋਂ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਨਿਯਤ ਕਾਰਜ ਲਈ ਗੋਬਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਕਦਮ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 111
जातः सुविमलो भद्रे शरदीव यथा शशी॥ श्वपाकश्चापि सुश्रोणि मम चैवोपगायकः॥
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਸ਼ਵਪਾਕ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਉਪਗਾਇਕ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 112
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि त्रिंशद्वर्षशतानि च॥ पुष्करद्वीपमासाद्य स्वच्छन्दगमनालयः॥
ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤੀਹ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ, ਪੁਸ਼ਕਰ-ਦਵੀਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸੁਤੰਤਰ ਗਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ-ਧਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Verse 113
यदीच्छेत्सिद्धिकल्यानं मङ्गलं च मम प्रियम्॥ धर्माणां परमो धर्मः क्रियाणां परमा क्रिया॥
ਜੇ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ, ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਮੰਗਲ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਕਰਿਆ ਹੈ।
Verse 114
तावद्वर्षशतान्याशु स्वर्गलोके महीयते॥ स्वर्गलोकात्परिभ्रष्टः शाकद्वीपं स गच्छति॥
ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 115
सूत उवाच॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माधवस्य यशस्विनी॥ कृताञ्जलिपुटा भूयः प्रत्युवाच वसुन्धरा॥
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਧਵ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਧਰਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਕਿਹਾ।
Verse 116
तृप्तिं यास्यामि परमां विधात्रा विहितां मम॥ ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाको गीतलालसः॥
“ਵਿਧਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।” ਬ੍ਰਹਮਰਕਸ਼ਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੀਤ ਲਈ ਲਾਲਾਇਤ ਸ਼ਵਪਾਕ ਨੇ (ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ) ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 117
सत्येन पुनरेष्यामि मन्यसे यदि मुञ्च माम्॥ सत्यमूलं जगत्सर्वं लोकाः सत्ये प्रतिष्ठिताः॥
“ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੱਚ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਹੈ; ਲੋਕ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ।”
Verse 118
नमो नारायणायेति श्वपाकः परिवर्त्तते॥ ततस्त्वरितमागत्य पुमांस्तस्याग्रतः स्थितः॥
“ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਯ” ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਵਪਾਕ (ਅਛੂਤ) ਮੁੜ ਪਿਆ। ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 119
एवमुक्त्वा श्वपाकोऽपि नित्यं सत्यव्रते स्थितः॥ राक्षसं समनुप्राप्तस्तमुवाचाथ पूजयन्॥
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਵਪਾਕ ਵੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਰਾਖਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 120
ब्रह्मरक्षोवचः श्रुत्वा श्वपाकः प्रत्युवाच ह॥ मनोऽज्ञातमिदं वाक्यं ब्रह्मरक्षो निभाषसे॥
ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਵਪਾਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼! ਜੋ ਬਾਤ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਗਿਆਤ ਹੈ।”
Verse 121
सूत्रमन्त्रपरिभ्रष्टो यज्ञकर्मसु निष्ठितः॥ ततोऽहं याजयाम्यज्ञान् लोभमोहप्रपीडितः॥
ਸੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕ ਕੇ ਵੀ, ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames truth (satya) and disciplined devotion (bhakti expressed through service) as ethically binding and socially transformative. In the exemplum, the caṇḍāla refuses to preserve life by breaking a promise, presenting satya-vrata as a foundational norm; simultaneously, the text links moral integrity to ecological cleanliness through acts like sweeping, plastering, and water-provision that maintain inhabited space and sacred space.
A key marker is Kaumudī Śuklapakṣa Dvādaśī (the 12th tithi of the bright fortnight associated with the Kaumudī/Kārttika cycle), highlighted in connection with Viṣṇu-jāgaraṇa and devotional singing. The text also uses quantified durations (e.g., years and thousands of years) as phala measures for specific actions.
Through the Varāha–Pṛthivī instructional frame, terrestrial stewardship is encoded as religiously meaningful maintenance: gomayalepana (a biodegradable plastering practice), saṃmārjana (removal of dust and waste), and water-giving for bathing and plastering. These acts are presented as stabilizing practices for lived environments and shrine-spaces, integrating bodily purity, spatial hygiene, and Earth-centered care into a single ethical economy.
The narrative references social categories and cultural roles rather than genealogical dynasties: a caṇḍāla/śvapāka devotee, a brahmarākṣasa identified as Somśarmā (a brahmin who fell due to ritual defects), and exemplary figures invoked in satya praise (ṛṣis, brāhmaṇas, and kings as truth-sustainers). It also references divine sovereigns and locales (Indra, Kubera; Nandanopavana, Kubera-bhavana) as part of the reward-topography.