Adhyaya 9

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਧਰਣੀਦੇਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ। ਵਰਾਹਭਗਵਾਨ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਾ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਤੱਤਵ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਵਾਸੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਸੂ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਦਾ ਪਰਮ ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਭੂਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਿਆ ਪਕਿਆ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ ਅੰਨ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਲਿਆ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਖਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਬਾਲ-ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ-ਸਰਸ/ਸਵਾਮਿਪੁਸ਼ਕਰਿਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਭਗਤ ਰੰਗਦਾਸ ਵਰਾਹ-ਸਥਾਨ, ਸੁਵਰਣਮੁਖਰੀ, ਕਾਮਲਾਖ੍ਯ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਵਾਮਿਪੁਸ਼ਕਰਿਣੀ ਨੇੜੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਗ, ਕੂਏਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਨਿਤ੍ਯ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਜਲਕ੍ਰੀੜਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਭਟਕਣ ਕਾਰਨ ਸੇਵਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲੱਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਵ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਰਾਜਸਮਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਅਟੁੱਟ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਮਕੁਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੋੰਡਮਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਂਕਟਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵੀ ਰੇਣੁਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ‘ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ’ ਕਹਿੰਦਾ ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਵਨਪਾਲ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਦ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਵਾਮਿਪੁਸ਼ਕਰਿਣੀ ਨੇੜੇ ਗੁਪਤ ਦੇਵਸਥਾਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ-ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਰੇਣੁਕਾ ‘ਦੇਵਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦ’ ਵਜੋਂ ਅਜੇਯ ਰਾਜ ਅਤੇ ਤੋੰਡਮਾਨ ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ ਪਦਮ-ਸਰਸ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਪਦਮਾ/ਰਮਾ) ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਗਣ ਵਿਧਿਵਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਨਾਨ, ਬਿਲਵ-ਪੱਤਰ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਖੋਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।