Adhyaya 7

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तीर्थमन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षीरोदकमिति स्मृतम् । सीताकुण्डाच्च वायव्ये वर्त्तते गुणसुन्दरम् । पुण्यैकनिचयस्थानं सर्वदुःखविनाशनम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ‘ਕਸ਼ੀਰੋਦਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸੀਤਾਕੁੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੈ—ਪੁੰਨ ਦੇ ਇਕੱਠ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 2

पुरा दशरथो राजा पुत्रेष्टिनाम नामतः । चकार विधिवद्यज्ञं पुत्रार्थं यत्र चादरात्

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਉੱਥੇ ‘ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼ਟੀ’ ਨਾਮਕ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ।

Verse 3

क्रतुं समापयामास सानन्दो भूरिदक्षिणम् । यज्ञान्ते क्रतुभुक्तत्र मूर्तिमान्समदृश्यत

ਉਸ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੱਖਿਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉੱਥੇ ਹਵਿ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 4

हस्ते कृत्वा हेमपात्रं हविःपूर्णमनुत्तमम् । तस्मिन्हविषि संकीर्णं वैष्णवं तेज उत्तमम् । चतुर्विधं विभज्यैव पत्नीभ्यो दत्तवान्नृपः

ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਅਤਿਉੱਤਮ ਹਵਿ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਹਵਿ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੇਜ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

यत्र तत्क्षीरसंप्राप्तिर्जाता परमदुर्लभा । क्षीरोदकमिति ख्यातं तत्स्थानं पापनाशनम् । उदकेनाभिव्यक्तं च उत्तमं च फलप्रदम्

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ‘ਖੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ’ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਥਾਨ ‘ਖੀਰੋਦਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਜਲ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तत्र स्नात्वा नरो धीमान्विजितेन्द्रिय आदरात् । सर्वान्कामानवाप्नोति पुत्रांश्च सुबहुश्रुतान्

ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੁਸ਼િક્ષਿਤ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

आश्विने शुक्लपक्षस्य एकादश्यां जितव्रतः । तत्र स्नात्वा विधानेन दत्त्वा शक्त्या द्विजन्मने

ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਭਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਮੁਤਾਬਕ ਦਵਿਜ (ਦੁਜਨਮੇ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 8

विष्णुं संपूज्य विधिवत्सर्वान्कामानवाप्नुयात् । पुत्रानवाप्नुयाद्विद्धि धर्मांश्च विधिवन्नरः

ਵਿਧੀਵਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸੰਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਉਹ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तस्मात्क्षीरोदकस्थानान्नैरृते दिग्दले श्रितम् । ख्यातं बृहस्पतेः कुण्डमुद्दंडाचंडमंडितम्

ਇਸ ਲਈ ਖੀਰੋਦਕ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ, ਨੈਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਵੱਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ੋਭਾਯਮਾਨ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 10

सर्वपापप्रशमनं पुण्यामृततरंगितम् । यत्र साक्षात्सुरगुरुर्निवासं किल निर्ममे

ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਪੁੰਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

यज्ञं च विधिवच्चक्रे बृहस्पतिरुदारधीः । नानामुनिगणैर्युक्तं रम्यं बहुफलप्रदम् । सुपर्णच्छायसंपन्नं कुण्डं तत्पापिदुर्ल्लभम्

ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ, ਨਾਨਾ ਮੁਨੀ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਹਾਵਣਾ ਕੁੰਡ ਬਹੁਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਕੁੰਡ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 12

इन्द्रादयोऽपि विबुधा यत्र स्नात्वा प्रयत्नतः । मनोभीष्टफलं प्राप्ताः सौंदर्यौदार्यतुंदिलाः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਵਿਬੁਧ ਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਇੱਛਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

यत्र स्नानेन दानेन नरो मुच्येत किल्बिषात्

ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

भाद्रे शुक्ले तु पंचम्यां यात्रा तत्र फलप्रदा । अन्यदापि गुरोर्वारे स्नानं बहुफलप्रदम्

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਯਾਤਰਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗੁਰੂਵਾਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਬਹੁਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 15

बृहस्पतेस्तथा विष्णोः पूजां तत्र य आचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके स मोदते

ਜੋ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 16

भवेद्बृहस्पतेः पीडा यस्य गोचरवेधतः । तेनात्र विधिवत्स्नानं कार्यं संकल्पपूर्वकम्

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੋਚਰ ਦੇ ਵੇਧ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 17

होमं कृत्वा गुरोर्मूर्तिः सुवर्णेन विनिर्मिता । स्थित्वा जले प्रदेया वै पीतांबरसमन्विता

ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣਵਾਏ; ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਅੰਬਰ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 18

वेदज्ञायातिशुचये स्नात्वा पीडापनुत्तये । होमं च कारयेत्तत्र ग्रहजाप्यविधानतः

ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ-ਸ਼ੁੱਧ ਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਗ੍ਰਹ-ਜਾਪ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਹੋਮ ਕਰਵਾਏ।

Verse 19

एवं कृते न संदेहो ग्रहपीडा प्रणश्यति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 20

तद्दक्षिणे मुनिश्रेष्ठ रुक्मिणीकुण्डमुत्तमम् । चकार यत्स्वयं देवी रुक्मिणी कृष्णवल्लभा

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਤਮ ਰੁਕਮਿਣੀ ਕੁੰਡ ਹੈ—ਜੋ ਦੇਵੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ।

Verse 21

तत्र विष्णुः स्वयं चक्रे निवासं सलिले तदा । वरप्रदानात्स्नेहेन भार्यायाः प्रगुणीकृतम्

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਲ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ; ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬਣਾਇਆ।

Verse 22

तत्र स्नानं तथा दानं होमं वैष्णवमंत्रकम् । द्विजपूजां विष्णुपूजां कुर्वीत प्रयतो नरः

ਉੱਥੇ ਸੰਯਮੀ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 23

तत्र सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या सुप्रयत्नतः । ऊर्जकृष्णनवम्यां च सर्वपापापनुत्तये

ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬੜੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਊਰਜ (ਕਾਰਤਿਕ) ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।

Verse 24

पुत्रवाञ्जायते वन्ध्यो यात्रां कृत्वा न संशयः । नारीभिर्वा नरैर्वापि कर्त्तव्यं स्नानमादरात्

ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਬਾਂਝ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼, ਸਭ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

भुक्त्वा भोगान्समग्रांश्च विष्णुलोके स मोदते । लक्ष्मीकामनया तत्र स्नातव्यं च विशेषतः

ਸਮੂਹ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 26

सर्वकाममवाप्नोति तत्र स्नानेन मानवः । रुक्मिणीश्रीपतिप्रीत्यै दातव्यं च स्वशक्तितः

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 27

कर्त्तव्या विधिवत्पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः । ध्येयो लक्ष्मीपतिस्तत्र शंखचक्रगदाधरः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ। ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 28

पीतांबरधरः स्रग्वी नारदादिभिरीडितः । तार्क्ष्यासनो मुकुटवान्महेन्द्रादिविभूषितः

ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ, ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 29

सर्वकामफलावाप्त्यै वक्षोलक्षितकौस्तुभः । अतसीकुसुमश्यामः कमलामललोचनः

ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਅਤਸੀ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।

Verse 30

एवं कृते न संदेहः सर्वान्कामानवाप्नुयात् । इह लोके सुखं भुक्त्वा हरिलोके स मोदते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 31

अतः परं प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदघापहम् । कलिकिल्विषसंहारकारकं प्रत्ययात्मकम्

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਆਤਮ-ਪ੍ਰਮਾਣ ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 32

परं पवित्रमतुलं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । धनयक्षैतिख्यातं परं प्रत्ययकारकम्

ਉਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੁਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਫਲ ਤੇ ਉਦੇਸ਼-ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ‘ਧਨ-ਯਕਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

रुक्मिणीकुण्डवायव्यदिग्दले संस्मृतं शुभम् । हरिश्चन्द्रस्य राजर्षेरासीत्तत्र धनं महत्

ਰੁਕਮਿਣੀ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨ-ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ।

Verse 34

तस्य रक्षार्थमत्यर्थं रक्षितो यक्षौच्चकैः । विश्वामित्रो मुनिः पूर्वं यदा चैव पराजयत्

ਉਸ ਧਨ ਦੀ ਕੜੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਭਿਆਨਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਘਣੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪਰਾਜਿਤ ਕੀਤਾ...

Verse 35

हरिश्चंद्रं नरपतिं राज्यसूयकरं परम् । राज्यं जग्राह सकलं चतुरंगबलान्वितम्

ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਪਰਮ ਕਰਤਾ, ਨਰਪਤੀ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਹਥਿਆ ਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 36

तद्वशेऽदाच्च स मुनिर्धनं सकलमुत्तमम् । तद्रक्षायै प्रयत्नेन यक्षं स्थापितवानसौ

ਉਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਉੱਤਮ ਧਨ ਸੌਂਪਵਾ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਯਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 37

प्रमंथुर इति ख्यातं प्रमोदानन्दमंदिरम् । रक्षां विदधतस्तस्य बहुयत्नेन सर्वशः

ਉਹ ਰਖਵਾਲਾ ‘ਪ੍ਰਮੰਥੁਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਆਨੰਦ ਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਦਾ ਧਾਮ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 38

तुतोष स मुनिर्द्धीमान्कदाचिद्विजितेन्द्रियः । उवाच मधुरं वाक्यं प्रीत्या परमया युतः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੁਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 39

विश्वामित्र उवाच । वरं वरय धर्मज्ञ क्षिप्रमेव विमत्सरः । भक्त्या परमया धीर संतुष्टोऽस्मि विशेषतः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਕ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਹੇ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਤੇਰੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।

Verse 40

यक्ष उवाच । वरं प्रयच्छसि यदि विप्रवर्य मदीप्सितम् । ममांगमतिदुर्गंधि शापाच्च नृपतेरभूत् । सुगन्धयितुं ब्रह्मर्षे तत्प्रसीद मुनीश्वर

ਯਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇ ਤੂੰ ਵਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਅੰਗ ਅਤਿ ਦੁਰਗੰਧੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ—ਮੈਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰ ਦੇ।

Verse 41

अगस्त्य उवाच । एवमुक्ते तु यक्षेण मुनिर्ध्यानस्थलोचनः । तं विविच्यानया भक्त्या अभिषेकं चकार सः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਕਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 42

तीर्थोदकेन विधिवत्कृत्वा संकल्पमादरात् । ततः सोऽभूत्क्षणेनैव सुगन्धोत्तरविग्रहः

ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ; ਤਦ ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 43

तथाभूतः स मधुरं प्रोवाच प्रांजलिस्ततः । पुनः पुरः स्थितो धीमान्विनयावनतस्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ; ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉਹ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਨਿਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 44

यक्ष उवाच । त्वत्कृपाभिरहं धीर जातः सुरभिविग्रहः । एतत्स्थानं यथा ख्यातिं याति सर्वज्ञ तत्कुरु

ਯਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 45

त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे तथा यत्नं विधेहि वै

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰੋ।

Verse 46

अगस्त्य उवाच । एवमुक्तः क्षणं ध्यात्वा मुनिः स्तिमितलोचनः । यक्षं प्रति प्रसन्नात्मा ह्युवाच श्लक्ष्णया गिरा

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਅਡੋਲ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 47

विश्वामित्र उवाच । प्रसिद्धिमतुलां यक्ष एतत्स्थानं गमिष्यति । धनयक्ष इति ख्यातिमेतत्तीर्थं गमिष्यति

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਕਸ਼, ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਧਨਯਕਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 48

सौंदर्य्यदं शरीरस्य परं प्रत्ययकारकम् । यत्र स्नात्वा विधानेन दौर्गंध्यं त्यजति क्षणात् । तत्र स्नानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं पुण्यकांक्षिभिः

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦਾ ਪਰਮ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁਰਗੰਧ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੰਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਲੋਕ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ।

Verse 49

दानं श्रद्धास्वशक्तिभ्यां लक्ष्मीपूजा विशेषतः । तत्र स्नानेन दानेन लक्ष्मीप्रीत्यै विशेषतः

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ—ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 50

पूजया तु निधीनां च नवानामपि सुव्रत । इह लोके सुखं भुक्त्वा परलोके स मोदते

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਰਮੀ ਜਨ! ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਭੀ ਭਕਤੀ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 51

महापद्मस्तथा पद्मः शंखो मकरकच्छपौ । मुकुन्दकुंदनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव

ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਇਹ ਹਨ: ਮਹਾਪਦਮ, ਪਦਮ, ਸ਼ੰਖ, ਮਕਰ, ਕੱਛਪ, ਮੁਕੁੰਦ, ਕੁੰਦ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਖਰਵ।

Verse 52

एतेषामपि कुण्डेऽत्र संनिधिर्भविताऽनघ । एतेषां तु विशेषेण पूजा बहुफलप्रदा

ਹੇ ਅਨਘ ਨਿਰਪਾਪ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਨਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸੰਨਿਧੀ ਇਸੇ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਬਹੁਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 53

जलमध्ये प्रकर्त्तव्यं निधिलक्ष्मीप्रपूजनम्

ਜਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਧਿ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 54

अन्नं बहुविधं देयं वासांसि विविधानि च

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ।

Verse 55

सुवर्णादि यथाशक्त्या वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । गुप्तं दानं प्रयत्नेन कर्त्तव्यं सुप्रयत्नतः

ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਜੂਸੀ ਤਿਆਗੇ। ਦਾਨ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਤੇ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰੇ।

Verse 56

फलानि च सुवर्णानि देयानि च विशेषतः

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 57

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं बहुफलप्रदम् । श्रद्धया परया युक्तैः कर्त्तव्यं श्रद्धयाधिकम्

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਬਹੁਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ—ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਕ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ—ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 58

माघे कृष्णचतुर्दश्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत् । तत्र स्नानं पितॄणान्तु तर्पणं च विशेषतः

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਯਾਤਰਾ ਸਾਲ ਭਰ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਅਰਪੇ।

Verse 59

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं जगत्तृप्यत्विति ब्रुवन् । अपसव्येन विधिवत्तर्प्पयेदंजलित्रयम्

“ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇ,” ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਅੰਜਲੀਆਂ ਜਲ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 60

एवं कुर्वन्नरो यक्ष न मुह्यति कदाचन । अत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत्

ਹੇ ਯਕ੍ਸ਼! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

अत्र स्नातेन ते यक्ष कर्त्तव्यं पूजनं पुरः । त्वत्पूजनेन विधिवन्नृणां पापक्षयो भवेत्

ਹੇ ਯਕ੍ਸ਼! ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 62

नमः प्रमथराजेति पूजामन्त्र उदाहृतः । तीर्थमध्ये प्रकर्त्तव्यं पूजनं श्रवणादिकम्

‘ਨਮਹ ਪ੍ਰਮਥਰਾਜੇ’—ਇਹ ਪੂਜਾ-ਮੰਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਵਣ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 63

निधिलक्ष्म्यो तथा यक्ष तव पूजा विशेषतः । एवं यः कुरुते धीरः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਹੇ ਯਕ੍ਸ਼! ਨਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਲਈ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਧੀਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 64

धनार्थी धनमाप्नोति पुत्रार्थी पुत्रमाप्नुयात् । मोक्षार्थी मोक्षमाप्नोति तत्किं न यदिहाप्यते

ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?

Verse 65

यस्तु मोहान्नरो यक्ष स्नानं न कुरुते किल । तस्य सांवत्सरं पुण्यं त्वं ग्रहीष्यसि सर्वशः

ਪਰ, ਹੇ ਯਕ੍ਸ਼! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੜਪ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 66

इति दत्त्वा वरांस्तस्मै विश्वामित्रो मुनीश्वरः । अन्तर्दधे मुनिवरस्तदा स च तपोनिधिः

ਇਉਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਤਪ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਪਸਵੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 67

तदाप्रभृति तत्स्थानं परमां ख्यातिमाययौ । तस्य तीर्थस्य सकला भूमिः स्वर्णविनिर्मिता

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਥਾਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਮਾਨੋ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋ ਗਈ।

Verse 68

दिव्यरत्नौघखचिता समंतादुपशोभिता । एवं यः कुरुते विद्वन्स याति परमां गतिम्

ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਮਕਦਾ-ਦਮਕਦਾ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ! ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

धनयक्षादुत्तरस्मिन्दिग्भागे संस्थितं द्विज । वसिष्ठकुण्डं विख्यातं सर्वपापापहं सदा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਧਨ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ, ਵਸਿਸ਼ਠ-ਕੁੰਡ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

वसिष्ठस्य सदा तत्र निवासः सुतपोनिधेः । अरुन्धती सदा यस्य वर्तते निर्मलव्रता

ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਹੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ—ਉੱਚੇ ਤਪ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ ਵਰਤ ਦੀ ਅਟੱਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 71

अत्र स्नानं विशेषेण श्राद्धपूर्वमतंद्रितः । यः कुर्यात्प्रयतो धीमांस्तस्य पुण्यमनुत्तमम्

ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾ ਲਾਪਰਵਾਹੀ। ਜੋ ਧੀਰਜਵਾਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਤੁੱਲ ਹੈ।

Verse 72

वामदेवस्य तत्रैव संनिधिर्वर्ततेऽनघ । वशिष्ठवामदेवौ तु पूजनीयौ प्रयत्नतः

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਵਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਿਧੀ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ—ਦੋਵੇਂ—ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 73

पतिव्रता पूजनीयाऽरुन्धती च विशेषतः । स्नातव्यं विधिना सम्यग्दातव्यं च स्वशक्तितः

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅਰੁੰਧਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 74

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते नात्र संशयः । अत्र यः कुरुते स्नानं स वशिष्ठसमो भवेत्

ਇੱਥੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

भाद्रे मासि सिते पक्षे पंचम्यां नियतव्रतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्त्तव्या विधिपूर्विका

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਵਰਤ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਕਰੇ।

Verse 76

विष्णुपूजा प्रयत्नेन कर्तव्या श्रद्धयात्र वै । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते

ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯਤਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 77

वसिष्ठकुण्डाद्विप्रेंद्र प्रत्यग्दिग्दलमाश्रितम् । विख्यातं सागरं कुण्डं सर्वकामार्थसिद्धिदम् । यत्र स्नानेन दानेन सर्वकामानवाप्नुयात्

ਵਸਿਸ਼ਠ ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਗਰ ਕੁੰਡ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾ-ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

पौर्णमास्यां समुद्रस्य स्नानाद्यत्पुण्यमाप्नुयात् । तत्पुण्यं पर्वणि स्नातो नरश्चाक्षयमाप्नुयात्

ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਇੱਥੇ ਪਰਵ-ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਅਖ਼ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

तस्मादत्र विधानेन स्नातव्यं पुत्रकांक्षया । आश्विने पौर्णमास्यां तु विशेषात्स्नानमाचरेत्

ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 80

एवं कुर्वन्नरो विद्वान्सर्वपापैः प्रमुच्यते । अत्र स्नात्वा नरो दत्त्वा यथाशक्त्या दिवं व्रजेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਨਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 81

सागरान्नैरृते भागे योगिनीकुण्डमुत्तमम् । यत्राऽसते चतुःषष्टियोगिन्यो जलसंस्थिताः

ਸਾਗਰ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਯੋਗਿਨੀ-ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੌਂਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 82

सर्वार्थसिद्धिदाः पुंसां स्त्रीणां चैव विशेषतः । परसिद्धिप्रदाः सर्वाः सर्वकामफलप्रदाः

ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ। ਸਭ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਪਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 83

आश्विने शुक्लपक्षस्य अष्टम्यां च विशेषतः । स्नातव्यं च प्रयत्नेन योगिनीप्रीतये नृभिः

ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 84

अत्र स्नानं तथा दानं सर्वं सफलतां व्रजेत् । यक्षिणीप्रभृतयः सिद्धा भवंत्यत्र न संशयः

ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਕਸ਼ਿਣੀਆਂ ਆਦਿ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 85

योगिनीकुंडतः पूर्वमुर्वशीकुण्डमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो विद्वन्नुर्वशीं दिवि संश्रयेत्

ਯੋਗਿਨੀ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਉੱਤਮ ਉਰਵਸ਼ੀ-ਕੁੰਡ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਪਾ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 86

पुरा किल मुनिर्धीरो रैभ्यो नाम तपोधनः । चचार हिमवत्पार्श्वे निराहारो जितेन्द्रियः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਰੈਭ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਧੀਰ ਮੁਨੀ, ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲਾ, ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 87

तत्तपो विपुलं दृष्ट्वा भीतः सुरपतिस्ततः । उर्वशीं प्रेषयामास तपोविघ्नाय चादरात्

ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਡਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।

Verse 88

ततः सा प्रेषिता तेनाजगाम गजगामिनी । उवास हिमवत्पार्श्वे रैभ्याश्रममनुत्तमम्

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ, ਗਜ-ਗਾਮਿਨੀ ਸੁੰਦਰੀ ਚਲ ਪਈ ਅਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਹ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਪਾਸੇ ਰੈਭ੍ਯ ਦੇ ਅਨੁੱਤਮ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੀ।

Verse 89

वनफुल्ललताकुञ्जे मञ्जुकूजद्विहंगमे । किन्नरीकेलिसंगीतस्तिमितांगकुरंगके

ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁੰਜ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਠਾ ਕੂਕਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਿੰਨਰੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡ-ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜੇ ਹਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹੀ।

Verse 90

पुन्नागकेशराशोकच्छिन्नकिजल्कपिंजरे । कल्पिते कांचनगिरौ द्वितीय इव वेधसा

ਪੁੰਨਾਗ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਪਰਾਗ-ਰੰਗਤ ਨਾਲ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣੀ ਝਾੜੀ ਵਿਚ, ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਐਸਾ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਦੂਜਾ ‘ਕਾਂਚਨ-ਪਹਾੜ’ ਘੜ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 91

सा बभौ कांतिसर्वस्वकोशः कुसुमधन्वनः । उर्वश्यनल्पसामान्यलावण्यामृतवाहिनी

ਉਹ ਐਸੇ ਚਮਕੀ ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਪਧਨੁਧਾਰੀ ਕਾਮਦੇਵ ਲਈ ਕਾਂਤੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੋਵੇ; ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਧਾਰ—ਉਰਵਸ਼ੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਦੁਰਲਭ।

Verse 92

अंगप्रभासुवर्णेन सितमौक्तिकशोभिता । तारुण्यरुचिरत्वेन तारुण्येन विभूषिता

ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦੀ, ਚਿੱਟੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਨਿਖਰਦੀ; ਯੌਵਨ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਿਆ—ਨਵੀਂ ਕਿਸ਼ੋਰਾਵਸਥਾ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਣੀ ਬਣੀ।

Verse 93

विलोमलोचनापांगतरंगधवलत्विषा । नवपल्लवसच्छायं कल्पयन्ती निजाधरम्

ਉਲਟੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਦੇਂਦੀ ਜਾਪੀ।

Verse 94

कर्णोपलम्बिसंघुष्यद्भृङ्गाढ्यचूतमञ्जरी । सुधागर्भसमुद्भूता पारिजातलता यथा

ਕੰਨ ਕੋਲ ਟੰਗੀ ਆਮ ਦੀ ਮੰਜਰੀ—ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰੀ—ਇਉਂ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੀ ਲਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 95

तनुमध्या पृथुश्रोणिर्वर्णोद्भिन्नपयोधरा । निःशाणितशरस्येव शक्तिः कुसुमधन्वनः

ਉਹ ਤਨੁ-ਮੱਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੋਣੀ ਵਾਲੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਵਰਣ ਨਾਲ ਉਭਰੀਆਂ ਪਯੋਧਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਪੁਸ਼ਪਧਨੁ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਬਾਣ ਦੀ ਤਾਕਤ।

Verse 96

अपश्यदाश्रमे तस्मिन्मुनिरायतलोचनाम् । नयनानलदाहेन विदग्धेन मनोभुवा

ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਮਨੋਭਵ ਕਾਮ ਦੇ ਦਾਹ ਨਾਲ, ਸੜਦਾ ਗਿਆ।

Verse 97

त्रिनेत्रवंचनायैव कल्पितां ललनातनुम् । तामाश्रमलतापुष्पकांचीरचितकुण्डलाम्

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਦੇਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਲਈ ਹੀ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ; ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਵਰਗੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਚੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਣ।

Verse 98

विलोक्य तां विशालाक्षीं मुनिर्व्याकुलितेन्द्रियः । बभूव रोषसंतप्तः शशाप च बहु ज्वलन्

ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਵਿਅਾਕੁਲ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਲਦਿਆਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 99

रैभ्य उवाच । कुरूपतां व्रज क्षिप्रं या त्वं सौंदर्यगर्विता । समागता तपोविघ्नहेतवे मम सन्निधौ

ਰੈਭ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੁਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ—ਹੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤਪ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈਂ।”

Verse 100

अगस्त्य उवाच । इति शप्ता रुषा तेन मुनिना सा शुभेक्षणा । उवाच वनिता भूत्वा प्रांजलिर्मुनिमादरात्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਨੇਤ੍ਰਾ ਦੇਵੀ ਮਾਨੋ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 101

उर्वश्युवाच । भगवन्मे प्रसीद त्वं पराधीना यतस्त्वहम् । त्वच्छापस्य कथं मुक्तिर्भविता नियतव्रत

ਉਰਵਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਰਾਧੀਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਿਯਤ-ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?

Verse 102

रैभ्य उवाच । अयोध्यायामस्ति तीर्थं पावनं परमं महत् । तत्र स्नानं कुरुष्वाद्य सौंदर्यं परमाप्नुहि

ਰੈਭ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ; ਤੂੰ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ।