Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः । वृषाकपिश्च शंभुश्च कपर्दी चापराजितः

Transliteration

ajaikapādahirbudhnyo virūpākṣo'tha raivataḥ | haraśca bahurūpaśca tryaṃbakaśca sureśvaraḥ | vṛṣākapiśca śaṃbhuśca kapardī cāparājitaḥ

Translation

ਅਜੈਕਪਾਦ, ਅਹਿਰਬੁਧਨ੍ਯ, ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਰੈਵਤ; ਹਰਾ ਅਤੇ ਬਹੁરૂપ; ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਅਤੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ, ਸ਼ੰਭੂ; ਕਪਰਦੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ—ਇਹੀ ਨਾਮ ਕਥਿਤ ਹਨ।

Word by Word

• अजैकपादः: Ajaikapāda (a Rudra name)
• अजैकपादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अज-एक-पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अजः + एकपादः; नाम)

• अहिर्बुध्न्यः: Ahirbudhnya (a Rudra name)
• अहिर्बुध्न्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहि-बुध्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अहिः + बुध्न्यः; नाम)

• विरूपाक्षः: Virūpākṣa (one with strange/varied eyes)
• विरूपाक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वि-रूप-अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (विरूपे अक्षिणी यस्य)

• अथ: then/and
• अथ: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/समुच्चयार्थक (then/and)

• रैवतः: Raivata (a Rudra name)
• रैवतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रैवत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• हरः: Hara
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• बहुरूपः: Bahurūpa (many-formed)
• बहुरूपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बहु-रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (बहूनि रूपाणि यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• त्र्यम्बकः: Tryambaka (three-eyed)
• त्र्यम्बकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि-अम्बक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (त्रीणि अम्बकानि/नेत्राणि यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• सुरेश्वरः: Lord of the gods
• सुरेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (सुराणाम् ईश्वरः)

• वृषाकपिः: Vṛṣākapi (a Rudra name)
• वृषाकपिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषा-कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (वृषा च कपिः च; नाम)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• शम्भुः: Śambhu
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• कपर्दी: Kapardī
• कपर्दी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपर्दिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त (one with braided hair; name)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• अपराजितः: Aparājita (unconquered)
• अपराजितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ-पराजित (प्रातिपदिक; परा+जि-धातुज क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक विशेषण-नाम (unconquered)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A liturgical tableau of eleven Rudra-aspects represented as eleven liṅgas or eleven anthropomorphic Śiva-forms, each subtly distinguished: Ajaikapād with one-foot motif, Ahirbudhnya with serpent-ocean symbolism, Virūpākṣa with striking eyes, Raivata radiant, Hara as remover, Bahurūpa multi-formed, Tryambaka three-eyed, Sureśvara lordly, Vṛṣākapi with bull/ascetic vigor, Śambhu benevolent, Kapardī with matted hair, Aparājita unconquered.

Characters & Entities

• Ajaikapād
• Ahirbudhnya
• Virūpākṣa
• Raivata
• Hara
• Bahurūpa
• Tryambaka
• Sureśvara
• Vṛṣākapi
• Śambhu
• Kapardī
• Aparājita

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Rudra is praised through many epithets, teaching that the one Lord is approached through diverse names and attributes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Prabhāsakṣetra Māhātmya, situating these names within the sanctity of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; the verse functions as a sacred enumeration suitable for remembrance and recitation.