Adhyaya 76
ਅਧਿਆਇ 76 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਧਾਰਮਿਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਦੇਵਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ-ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੋ ਅਤਿ ਪੁੰਨ੍ਯਦਾਇਕ ਲਿੰਗਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜੋ ਲਾਕੁਲੀਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਜੁੜਵੇਂ ਧਾਮ ਨੂੰ ‘ਲਾਕੁਲੇਸ਼ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ‘ਅਨੁੱਤਮ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਰਾਤਰੀ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਇਹ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਰਤਿਮੰਤ ਲਾਕੁਲੀਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਤੁਤੀ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਜੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव देवदेवस्य समीपस्थं विराजते । लिंगद्वयं महापुण्यं लकुलीशप्रतिष्ठितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਲਿੰਗ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਕੁਲੀਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
Verse 2
लकुले श्वरनामास्ति तस्य लिंगद्वयस्य वै । तद्दृष्ट्वा देवदेवस्य लिंगद्वयमनुत्तमम्
ਉਸ ਲਿੰਗ-ਦੁਇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਕੁਲੀਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੋ ਲਿੰਗ ਹਨ। ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਉਹ ਅਨੁੱਤਮ ਜੁੜਵੇਂ ਲਿੰਗ ਵੇਖ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
मुच्यते सकलात्पापादाजन्ममरणांतिकात् । तत्र शुक्लचतुर्द्दश्यां मासि भाद्रपदे प्रिये
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲੱਗੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—
Verse 4
उपवासपरो भूत्वा यः करोति प्रजागरम् । मूर्त्तिमंतं तु संपूज्य लकुलीशं महाप्रभम्
ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਲਕੁਲੀਸ਼ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—
Verse 5
ततः संपूज्य विधिना तत्र लिंगद्वयं पृथक् । सम्यक्पूजाविधानेन स्तुतिमंत्रैरनुक्रमात् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਜਾ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ্তুਤੀ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਪ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 76
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्ये कलकलेश्वरसमीपवर्ति लकुलीशलिंगद्वयमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਕਲਕਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਲਕੁਲੀਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।