Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । एवं मुनीन्द्राः कथिते प्रभावे शंकरेण तु । पुनः पप्रच्छ सा देवी कृतांजलिपुटा सती

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਥਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 2

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ क्षेत्रतीर्थमय प्रभो । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं विस्तरात्कथयस्व मे

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਜਗੰਨਾਥ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ—ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾ।

Verse 3

कथं तुष्यसि मर्त्यानां क्षेत्रे तत्र विचेतसाम् । जप्तं दत्तं हुतं यष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । प्रभासे तु महाक्षेत्रे कस्मात्तत्राक्षयं भवेत्

ਉਥੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚਿੱਤ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਮਹਾਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਪ, ਦਾਨ, ਹਵਨ, ਯਜ੍ਞ, ਤਪ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 4

जात्यंतरसहस्रेषु यत्पापं पूर्वसंचितम् । तत्कथं क्षयमाप्नोति तन्ममाचक्ष्व शंकर

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 5

यदि प्रभासं सर्वेषां तीर्थानां प्रवरं मतम् । किमन्यैर्बहुभिस्तत्र कर्त्तव्यं तीर्थविस्तरैः

ਜੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?

Verse 6

एकं यदि भवेत्तीर्थं मनो निःसंशयं भवेत् । बहुत्वे सति तीर्थानां मनो विचलते नृणाम्

ਜੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਸੰਦੇਹ ਰਹੇ; ਪਰ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्मात्सर्वं परित्यज्य तीर्थजालं सविस्तरम् । प्रभासस्यैव माहात्म्यं कथयस्व सुरेश्वर

ਇਸ ਲਈ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਲ ਨੂੰ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਸੁਣਾਓ।

Verse 8

क्षेत्रप्रमाणं सीमां च क्षेत्रसारं हि यत्प्रभो । वक्तुमर्हसि तत्सर्वं परं कौतूहलं हि मे

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਾਪ, ਉਸ ਦੀ ਸੀਮਾ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ-ਸਾਰ ਜੋ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ ਹੈ।

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सर्वक्षेत्रेषु यत्क्षेत्रं प्रभासं तु प्रियं मम

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 10

प्रभासे तु परा सिद्धिः प्रभासे तु परा गतिः । यत्र संनिहितो नित्यमहं भद्रे निरन्तरम्

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਟੁੱਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਨਿਹਿਤ।

Verse 11

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि सर्वसीमासमन्वितम् । क्षेत्रं तु त्रिविध प्रोक्तं तत्ते वक्ष्याम्यनुक्रमात्

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ-ਹੱਦ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਮੇਤ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ।

Verse 12

क्षेत्रं पीठं गर्भगृहं प्रभासस्य प्रकीर्त्यते । यथाक्रमं फलं तस्य कोटिकोटिगुणं स्मृतम्

ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ‘ਖੇਤਰ’, ‘ਪੀਠ’ ਅਤੇ ‘ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 13

क्षेत्रं तु प्रथमं प्रोक्तं तच्च द्वादशयोजनम् । पञ्चयोजनमानेन क्षेत्रपीठं प्रकीर्तितम्

ਪਹਿਲਾ ‘ਖੇਤਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਹੈ। ‘ਖੇਤਰ-ਪੀਠ’ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 14

गर्भगृहं च गव्यूतिः कर्णिका सा मम प्रिया । क्षेत्रसीमा प्रवक्ष्यामि शृणु देवि यथाक्रमम्

ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਦੀ ਮਾਪ ਇਕ ਗਵ੍ਯੂਤੀ ਹੈ; ਉਹ ‘ਕਰਨਿਕਾ’ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਣ।

Verse 15

आयामव्यासतश्चैव आदिमध्यान्तसंस्थितम् । पूर्वे तप्तोदक स्वामी पश्चिमे माधवः स्मृतः

ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ, ਆਰੰਭ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਦੀ ਠੀਕ ਸਥਿਤੀ ਸਮੇਤ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਦੀ ਹੱਦ ਇਹ ਹੈ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤਪਤੋਦਕ ਸ੍ਵਾਮੀ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਾਧਵ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

दक्षिणे सागरस्तद्वद्भद्रा नद्युत्तरे मता । एवं सीमासमायुक्तं क्षेत्रं द्वादशयोजनम्

ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਬਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।

Verse 17

एतत्प्राभासिकं क्षेत्रं सर्वपातकनाशनम् । तन्मध्ये पीठिका प्रोक्ता पञ्चयोजनविस्तृता

ਇਹ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ‘ਪੀਠਿਕਾ’ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 18

न्यंकुमन्यपरेणैव वज्रिण्याः पूर्वतस्तथा । माहेश्वर्या दक्षिणतः समुद्रोत्तरतस्तथा

ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨ੍ਯੰਕੁਮਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਜ੍ਰਿਣੀ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

Verse 19

आयामव्यासतश्चैव पञ्चयोजनविस्तरम् । पीठमेतत्समाख्यातमथो गर्भगृहं शृणु

ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ—ਅੰਦਰਲੇ ਮੰਦਰ-ਗ੍ਰਹਿ—ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

Verse 20

दक्षिणोत्तरतो यावत्समुद्रा त्कौरवेश्वरी । पूर्वपश्चिमतो यावद्गोमुखाच्चाश्वमेधिकम् । एतद्गर्भगृहं प्रोक्तं कैलासान्मम वल्लभम्

ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਤੱਕ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਕੌਰਵੇਸ਼ਵਰੀ ਤੱਕ ਹੈ; ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਗੋਮੁਖ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧਿਕ ਤੱਕ। ਇਹੀ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ।

Verse 21

अत्रान्तरे तु देवेशि यानि तीर्थानि भूतले । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

ਇਸ ਅੰਦਰਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਵਾਪੀਆਂ, ਕੂਏਂ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਲਯ—ਸਭ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹਨ।

Verse 22

सरांसि सरितश्चैव पल्वलानि ह्रदास्तथा । तानि मेध्यानि सर्वाणि सर्वपापहराणि च

ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ, ਦਲਦਲੀ ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਹ੍ਰਦ ਭੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਪ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 23

यत्र तत्र नरः स्नात्वा स्वर्गलोके महीयते । क्षेत्रस्य प्रथमो भागो मेध्यो माहेश्वरः स्मृतः

ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ’ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 24

द्वितीयो वैष्णवो भागो ब्रह्मभागस्तृतीयकः । तीर्थानां कोटिरेका तु ब्राह्मे भागे व्यवस्थिता

ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਵੈਸ਼ਣਵ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸੰਬੰਧੀ) ਭਾਗ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗਿਣਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 25

वैष्णवे कोटिरेका तु तीर्थानां वरवर्णिनि । सार्द्धकोटिस्तु संप्रोक्ता रुद्रभागे च मध्यतः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਭਾਗ ਦੇ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਕਰੋੜ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 26

एवं देवि समाख्यातं तत्क्षेत्रं हि त्रिदैवतम् । गुह्याद्गुह्यतरं क्षेत्रं मम प्रियतरं शुभे

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਉਹ ਖੇਤਰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 27

तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च क्षेत्रे प्रोक्ता विभागतः । यात्रा तु त्रिविधा ज्ञेया तां शृणुष्व वरानने

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣੋ—ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 28

रौद्री तु प्रथमा यात्रा वैष्णवी च द्वितीयिका । ब्राह्मी तृतीया संख्याता सर्वपातकनाशिनी

ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰਾ ਰੌਦ੍ਰੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਗਿਣੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 29

ब्राह्मे विभागे संप्रोक्ता इच्छाशक्तिर्वरानने । क्रिया च वैष्णवे भागे द्वितीये तु प्रकीर्तिता

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਬ੍ਰਾਹਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੂਜੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

रौद्रे भागे तृतीये तु ज्ञानशक्तिर्वरानने । यदि पापो यदि शठो यदि नैष्कृतिको नरः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਤੀਜੇ ਰੌਦ੍ਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਛਲੀਆ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—

Verse 31

निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो मध्यभागे वसेत्तु यः । हिमवंतं परित्यज्य पर्वतं गंधमादनम्

ਜੋ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਹਿਮਵੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—

Verse 32

कैलासं निषधं चैव मेरुपृष्ठं महाद्युतिम् । रम्यं त्रिशिखरं चैव मानसं च महागिरिम्

ਕੈਲਾਸ, ਨਿਸਧ, ਤੇਜਸਵੀ ਮੇਰੂ ਦੀ ਪਿੱਠ, ਸੁਹਾਵਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਾਨਸਾ ਪਰਬਤ—

Verse 33

देवोद्यानानि रम्याणि नंदनं वनमेव च । स्वर्गस्थानानि रम्याणि तीर्थान्यायतनानि च । तानि सर्वाणि संत्यज्य प्रभासे तु रतिर्मम

ਦੇਵ-ਉਦਿਆਨ ਸੁਹਾਵਣੇ, ਨੰਦਨ ਵਨ ਸਮੇਤ; ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਮਣੀਕ ਨਿਵਾਸ, ਉਥਲੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਯਤਨ—ਉਹ ਸਭ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰਤੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 34

यस्तत्र वसते देवि संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਸੰਯਮਿਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵੇਲਿਆਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਵਾਯੁ-ਭੋਜੀ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

विघ्नैरालोड्यमानोऽपि यः प्रभासं न मुंचति । स मुंचति जरां मृत्युं जन्मचक्रमशाश्वतम्

ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ-ਡੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੱਥਾਪਿ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਜਨਮ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

जन्मांतरशतैर्देवि योगो वा यदि लभ्यते । मोक्षस्य च सहस्रेण जन्मनां लभ्यते न च

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੀ ਜੇ ਯੋਗ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਮੋਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 37

प्रभासे तु महादेवि ये स्थिता कृतनिश्चयाः । एकेन जन्मना तेषां मोक्षो नैवात्र संशयः

ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 38

प्रभासे तु स्थिता ये वै ब्राह्मणाः संशितव्रताः । मृत्युंजयेन संयुक्तं जपंति शतरुद्रियम्

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

कालाग्निरुद्रसांनिध्ये दक्षिणां दिशमाश्रिताः । ज्ञानं चोत्पद्यते तत्र षण्मासाभ्यंतरेण तु

ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਾਂਨਿਧਤਾ ਨੇੜੇ ਜੋ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

शिवस्तु प्रोच्यते वेदो नामपर्यायवाचकैः । तस्य चात्मस्वरूपं तु शतरुद्रं प्रकीर्तितम्

ਪਰਯਾਯ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

कल्पेषु वेदाश्च पुनःपुनरावर्तकाः स्मृताः । मंत्राश्चैव तथा देवि मुक्त्वा तु शतरुद्रियम्

ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਪਰ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾ।

Verse 42

ईड्यं चैव तु मंत्रेण मामेव हि यजंति ये । प्रभासक्षेत्रमासाद्य ते मुक्ता नात्र संशयः

ਅਤੇ ਜੋ ਸਤੁਤੀ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 43

समंत्रोऽमंत्रको वापि यस्तत्र वसते नरः । सोऽपि यां गतिमाप्नोति यज्ञैर्दानैर्न साध्यते

ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਧੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।

Verse 44

अस्मिक्षेत्रे स्वयंभूश्च स्थितः साक्षान्महेश्वरः । रुद्राणां कोटयश्चैव प्रभासे संव्यवस्थिताः

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕੋਟੀਆਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 45

ध्यायमानास्तथोंकारं स्थिताः सोमेशदक्षिणे

ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰ ‘ਓਂਕਾਰ’ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅਡੋਲ ਤੌਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

ब्रह्मांडोदरमध्ये तु यानि तीर्थानि सुव्रते । सोमेश्वरं गमिष्यंति वैशाखस्य चतुर्दशी

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ! ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਗਰਭ ਅੰਦਰ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 47

मनोबुद्धिरहंकारः कामक्रोधौ तथाऽपरे । एते रक्षंति सततं सोमेशं पापनाशनम्

ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸੋਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 48

न सा गतिः कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे त्रिपुष्करे । या गतिर्विहिता पुंसां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ।

Verse 49

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये प्रभासे कृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

ਜੋ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਭੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

तद्गुह्यं देवदेवस्य तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । तत्र ब्रह्मादयो देवा नारायणपुरोगमाः

ਉਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਗੁਪਤ ਧਾਮ ਹੈ; ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਪੋਵਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

योगिनश्च तथा सांख्या भगवंतं सनातनम् । उपासते प्रभासं तु मद्भक्ता मत्परायणाः

ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਸਾਂਖ੍ਯ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਭੀ ਸਨਾਤਨ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਕਤ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਪਰਾਯਣ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

अष्टौ मासान्विहारः स्याद्यतीनां संयतात्मनाम् । एके च चतुरो मासानष्टौ वा नियतं वसेत्

ਸੰਯਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਯਤੀਾਂ ਲਈ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਵਿਹਾਰ (ਭ੍ਰਮਣ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕੁਝ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ—ਜਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ—ਨਿਯਮਤ ਵਾਸ ਕਰਣ।

Verse 53

प्रभासे तु प्रविष्टानां विहारस्तु न विद्यते । अत्र योगश्च मोक्षश्च प्राप्यते दुर्लभो नरैः

ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਹਾਰ (ਭਟਕਣਾ) ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।

Verse 54

तस्मात्प्रभासं संत्यज्य नान्यद्गच्छेत्तपोवनम् । प्रभासं ये न सेवंते मूढास्ते तमसा वृताः

ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਪੋਵਨ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਹਨ—ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।

Verse 55

विण्मूत्ररेतसां मध्ये संभवंति पुनःपुनः । कामः क्रोधस्तथा लोभो दंभः स्तंभोऽथ मत्सरः

ਮਲ, ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠਦੇ ਹਨ—ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਦੰਭ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਤਸਰ।

Verse 56

निद्रा तंद्रा तथाऽलस्यं पैशुन्यमिति ते दश । एते रक्षंति सततं सोमेशं तीर्थनायकम्

ਨੀਂਦ, ਉਂਘ ਅਤੇ ਅਲਸਤਾ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ—ਇਹ ਦਸ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਦਾ ਸੋਮੇਸ਼, ਤੀਰਥ-ਨਾਇਕ ਦੀ ‘ਰਖਵਾਲੀ’ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 57

न प्रभासे मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । यावज्जीवं नरो यस्तु वसते कृतनिश्चयः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਪੀ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ…

Verse 58

अग्निहोत्रैश्च संन्यासैराश्रमैश्च सुपालितैः । त्रिदंडैरेकदंडैश्च शैवैः पाशुपतैरपि

ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਨਿਆਸਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪਾਲੇ ਹੋਏ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ; ਤ੍ਰਿਦੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਏਕਦੰਡੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਵਾਂ ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—

Verse 59

एतैरन्यैश्च यतिभिः प्राप्यते यत्फलं शुभम् । तत्सर्वं लभ्यते देवि श्रीसोमेश्वरयात्रया

ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

यत्तद्योगे च सांख्ये च सिद्धांते पंचरात्रिके । अन्यैश्च शास्त्रैर्विज्ञेयं प्रभासे संव्यवस्थितम्

ਜੋ ਤੱਤਵ ਯੋਗ, ਸਾਂਖ੍ਯ, ਸਿੱਧਾਂਤ, ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 62

लिंगे चैव स्थितं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्माल्लिंगे सदा देवः पूजनीयः प्रयत्नतः

ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 63

ममैव सा परा मूर्तिः श्रीसोमेशाख्यया स्थिता । तेन चैषा त्मनात्मानमाराधनपरो ह्यहम्

ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਉਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਆਰਾਧਦਾ ਹਾਂ।

Verse 64

अनेकजन्मसाहस्रैर्भ्रममाणस्तु जन्मभिः । कस्तां प्राप्नोति वै मुक्तिं विना सोमेशपूजनात्

ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ—ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 65

यत्किञ्चिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना । तत्सर्वं विलयं याति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

ਮਨੁੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

अनेकजन्मकोटीभिर्जंतुभिर्यत्कृतं ह्यघम् । तत्सर्वं नाशमायाति श्रीसोमेश्वरपूजनात्

ਕੋਟੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਨੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

तीर्थानि यानि लोकेऽस्मिन्सेव्यंते पापमोक्षिभिः । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं प्रभासे संविशंति हि

ਇਸ ਲੋਕ ਦੇ ਜੋ ਤੀਰਥ ਪਾਪ-ਮੋਚਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸੇਵਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਸਮਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 68

योऽसौ कालाग्निरुद्रस्तु प्रोच्यते वेदवादिभिः । सोऽयं भैरवनाम्ना तु प्रभासे संव्यवस्थितः

ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲਾਗ્નਿਰੁਦ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਭੈਰਵ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 69

जनानां दुष्कृतं सर्वं क्षेत्रमध्ये व्यवस्थितः । भैरवं रूपमास्थाय नाशयामि सुरेश्वरि

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਭੈਰਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ।

Verse 70

जगत्सर्वं चरित्वा तु स्थितोऽहं सचराचरम् । तेन भैरवनामाहं प्रभासे संव्यवस्थितः

ਸਾਰੇ ਜਗਤ—ਚਰ ਅਚਰ—ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਬੈਠਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਭੈਰਵ’ ਨਾਮ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਾਂ।

Verse 71

अग्निना यत्र तप्तं तु दिव्याब्दानां चतुर्युगम् । मेघवाहनकल्पे तु तत्र लिंगं बभूव ह

ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਤਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਓਥੇ ਹੀ ਮੇਘਵਾਹਨ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 72

अग्निमीडेति वेदोक्तप्रभावः सुरसुंदरि । कालाग्निरुद्रनामा च देवैः सर्वैरुदाहृतम्

ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ, ਵੇਦ ਵਿੱਚ ‘ਅਗ੍ਨਿਮੀਡੇ’ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਹੀ ਗਈ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ‘ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

Verse 73

अग्नीशानेति देवेशि नामत्रितयमुच्यते । कल्पेकल्पे तु नामानि कथितुं नैव शक्यते । असंख्यत्वाच्च कल्पानां ब्रह्मणा च वरानने

ਹੇ ਦੇਵੀਂ ਦੇਵੈਸ਼ੀ, ‘ਅਗਨੀ’ ਅਤੇ ‘ਈਸ਼ਾਨ’ ਆਦਿ ਕਰ ਕੇ ਤਿੰਨ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਲਪੋਂ ਕਲਪ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਪ ਅਸੰਖ ਹਨ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 74

एवं चैव रहस्यं च महागोप्यं वरानने । स्नेहान्महत्या भक्त्या च मया ते परिकीर्तितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਇਹ ਭੇਦ—ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਮਹਾ-ਰਹੱਸ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੇ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 75

एकतस्तु जगत्सर्वं कर्म कांडे प्रतिष्ठितम् । यज्ञदानतपोहोमैः स्वाध्यायैः पितृतर्पणैः

ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ—ਯਜ्ञ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਹੋਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤ੍ਰਪਣ ਰਾਹੀਂ।

Verse 76

उपवासैर्व्रतैः कृत्स्नैश्चांद्रायणशतैस्तथा । षड्रात्रैश्च त्रिरात्रैश्च तीर्थादिगमनैः परैः

ਉਪਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਇਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਛੇ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—(ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ)।

Verse 77

आश्रमैर्विविधाकारैर्यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः । वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च वेदकर्मपरायणैः

ਨਾ ਹੀ ਉਹ (ਪਦ) ਆਸ਼੍ਰਮ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਯਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨਾਲ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਦਕ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋਣ।

Verse 78

अन्यैश्च विविधाकारैर्लोकमार्गस्थितैः शुभैः । न तत्पदं परं देवि शक्यं वीक्षयितुं क्वचित्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਲੋਕ-ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਿਆ (ਪ੍ਰਾਪਤ) ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 79

यावन्न चार्चयेद्देवि सोमेशं लिंगनायकम् । लीलया वापि तैर्द्रष्टुं तत्पदं दुर्लभं परम्

ਜਦ ਤੱਕ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੋਈ ਸੋਮੇਸ਼—ਲਿੰਗਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਲੀਲਾ-ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 80

पूजितो यैर्जगन्नाथः सोमेशः किल भैरवः । तिर्यग्योनिगता ये तु पशुपक्षिपिपीलिकाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ—ਸੋਮੇਸ਼, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭੈਰਵ—ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਜੇ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਣ—ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਚੀਂਟੀ ਵਾਂਗ—ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਉੱਧਾਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 83

मूर्खास्तु पण्डिताश्चापि ये चान्ये कुत्सिता भुवि । ते सर्वे मुक्तिमायांति प्रभासे ये मृताः शुभे

ਮੂਰਖ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

कालानलस्य रुद्रस्य कालराजेन चाग्निना । दग्धास्ते जन्तवः सर्वे प्रभासे ये मृताः शुभे

ਕਾਲਾਨਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਜਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਲਰਾਜ ਯਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ—ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 85

दुर्ल्लभं तु मम क्षेत्रं प्रभासं देवि पापिनाम् । न तत्र लभते मृत्युं पापात्मा लोकवंदिते

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤੇ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ—ਅਰਥਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਮੁਕਤਿਕਾਰੀ ਅੰਤ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 86

मया दक्षिणभागे च विघ्नेशः संप्रतिष्ठितः । उत्तरे दण्डपाणिस्तु क्षेत्रमेतच्च रक्षति

ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੰਡਪਾਣੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 87

तथान्ये गणपाः सर्वे मदाज्ञावशवर्तिनः । क्षेत्रं रक्षंति देवेशि तेषां नामानि मे शृणु

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗਣਪਤਿ-ਨਾਇਕ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣ।

Verse 88

महाबलस्तु चण्डीशो घंटाकर्णस्तु गोमुखः । विनायको महानादः काकवक्त्रः शुभेक्षणः । एकाक्षो दुन्दुभिश्चंडस्तालजंघस्तथैव च

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਗਣ ਹਨ—ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਂਸ਼; ਘੰਟਾਕਰਨ ਅਤੇ ਗੋਮੁਖ; ਵਿਨਾਇਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨਾਦ; ਕਾਕਵਕਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭੇਕਸ਼ਣ; ਅਤੇ ਇਕਾਕਸ਼, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਭਿਆਨਕ ਚੰਡਾ, ਤੇ ਤਾਲਜੰਘ ਵੀ।

Verse 90

हस्तिवक्त्रः श्वानवक्त्रो बिडालवदनस्तथा । सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्ये वीरभद्रादयस्तथा

ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਸਨ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਵਰਗੇ; ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲੀ ਜਿਹੇ ਚਿਹਰੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਵਿਆਘਰ ਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਅਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਆਦਿ ਵੀ।

Verse 91

विनायकं पुरस्कृत्य देव देवं कपर्द्दिनम् । एकादश तथा कोट्यो नियुतानि त्रयोदश

ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਣ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਕਪਾਰਦਿਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗਿਆਰਾਂ ਕੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਨਿਯੁਤ ਹੈ।

Verse 92

अर्बुदं च गणानां च प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । द्वारिद्वारि प्रचंडास्ते शूलमुद्गरपाणयः

ਗਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਬੁਦ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਖੜੇ ਹਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲ ਤੇ ਮੁਦਗਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 93

प्रभासक्षेत्रं रक्षंति देवदेवस्य वै गृहम् । न कश्चिद्दुष्टबुद्ध्या तु प्रविशेदिति संस्थितिः

ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਨ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 94

शतकोटिगणैश्चापि पूर्वद्वारि तु संवृतः । अट्टहासो गणो नाम प्रभासं तत्र रक्षति

ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸੌ ਕਰੋੜ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 95

कालाक्षो भीषणश्चंडो वृतोऽष्टादशकोटिभिः । घंटाकर्णगणो नाम दक्षिणं द्वारमाश्रितः

ਕਾਲਾਕ੍ਸ਼—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ—ਅਠਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਘੰਟਾਕਰਣ ਨਾਮਕ ਗਣ-ਦਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਤੈਨਾਤ ਹੈ।

Verse 96

पश्चिमद्वारमाश्रित्य स्थितवान्विष्टरो गणः । दण्डपाणिः स्थितस्तत्र देवदेवस्य चोत्तरे

ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ ਵਿ਷੍ਟਰ ਨਾਮ ਦਾ ਗਣ ਖੜਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਦੰਡਪਾਣੀ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 97

योगक्षेमं वहन्नित्यं प्रभासे भावितात्मनाम् । भीषणाक्षस्तथैशान्यामाग्नेय्यां छागवक्त्रकः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਯੋਗ-ਖੇਮ ਸਦਾ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਭੀਸ਼ਣਾਕ੍ਸ਼ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਛਾਗਵਕ੍ਤਰਕ (ਬੱਕਰੀ-ਮੁਖ ਵਾਲਾ) ਹੈ।

Verse 98

नैरृत्यां चंडनादस्तु वायव्यां भैरवाननः । नन्दी चैव महाकालो दण्डपाणिर्विनायकः

ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੰਡਨਾਦ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੈਰਵਾਨਨ। ਅਤੇ ਨੰਦੀ, ਮਹਾਕਾਲ, ਦੰਡਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ ਭੀ (ਉਥੇ) ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ।

Verse 99

एतेङ्गरक्षका मध्ये शतकोटिगणैर्वृताः । एवं रक्षंति बहवो ह्यसंख्येया गणेश्वराः

ਇਹ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅਸੰਖ੍ਯ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 100

कलिकल्मषसंभूत्या येषां चोपहता मतिः । न तेषां तद्भवेद्गम्यं स्थानमर्धेन्दुमौलिनः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਰਧਚੰਦਰ-ਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 101

गंधर्वैः किन्नरैर्यक्षैरप्सरोभिस्तथोरगैः । सिद्धैः संपूज्य देवेशं सोमेशं पापनाशनम्

ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਯਕ੍ਸ਼, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਸਿੱਧ—ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸੋਮੇਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 102

अन्तर्धानं गतैर्नित्यं प्रभासं तु निषेव्यते । सप्तलोकेषु ये सन्ति सिद्धाः पातालवासिनः । प्रदक्षिणं ते कुर्वंति सोमेशं कालभैरवम्

ਜੋ ਸਦਾ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲਵਾਸੀ ਸਿੱਧ ਵੀ ਸੋਮੇਸ਼—ਕਾਲਭੈਰਵ—ਦੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 103

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । लाकुलिं भारभूतिं च आषाढिं दण्डमेव च

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹਨ—ਲਾਕੁਲੀ, ਭਾਰਭੂਤੀ, ਆਸ਼ਾਢੀ ਅਤੇ ਦੰਡ ਆਦਿ—

Verse 104

पुष्करं नैमिषं चैव अमरेशं तथापरम् । भैरवं मध्यमं कालं केदारं कणवीरकम्

—ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨੈਮਿਸ਼, ਅਮਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ; ਭੈਰਵ, ਮਧ੍ਯਮ, ਕਾਲ; ਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਕਣਵੀਰਕ—

Verse 105

हरिचंद्रस्तु शैलेशस्तथा वस्त्रांतिकेश्वरः । अट्टहासं महेन्द्रं च श्रीशैलं च गया तथा

—ਹਰਿਚੰਦਰ, ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂਤਿਕੇਸ਼ਵਰ; ਅੱਟਹਾਸ, ਮਹੇੰਦਰ; ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਗਯਾ ਵੀ—

Verse 106

एतानि सर्वतीर्थानि देवं सोमेश्वरं प्रभुम् । प्रदक्षिणं प्रकुर्वंति तत्र लिंगं स्तुवंति च

ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 107

ब्रह्मा जनार्दनश्चान्ये ये देवा जगति स्थिताः । अग्निलिंगसमीपस्थाः संध्याकाले स्तुवंति च

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਜੋ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਅਗਨਿ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ—ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 108

षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । सर्वे सोमेश्वरं यांति माघकृष्णचतुर्द्दशीम्

ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਸੈਂਕੜੇ—ਇਹ ਸਭ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 109

तस्मिन्काले च यो दद्यात्सोमेशे घृतकम्बलम्

ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਮੇਸ਼ (ਸੋਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਨਾਮਕ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਰਮ-ਪੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 110

घृतं रसं तिलान्दुग्धं जलं चंद्राधिवासितम् । एकत्र कृत्वा काश्मीरमित्येतद्घृतकंबलम्

ਘੀ, ਮਿੱਠਾ ਰਸ, ਤਿਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਅਧਿਵਾਸਿਤ (ਪਵਿੱਤਰ) ਜਲ—ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਕੇਸਰ (ਕਾਸ਼ਮੀਰ) ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਇਸੇ ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਤ-ਕੰਬਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 111

शिवरात्र्यां तु कर्त्तव्यमेतद्गोप्यं मम प्रियम् । एवं कृते च यत्पुण्यं गदितुं तन्न शक्यते

ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਗੁਪਤ ਵਿਧਾਨ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

Verse 112

तत्र दक्षिणभागे तु स्वयं भूतविनायकम् । प्रथमं पूजयेद्देवि यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

ਉੱਥੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਭੂਤਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੇ।

Verse 113

ऊषराणां च सर्वेषां प्रभासक्षेत्रमूषरम् । पीठानां चैव पीठं च क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । सन्देहानां च सर्वेषामयं संदेह उत्तमः

ਸਾਰੇ ਊਸ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਹੀ ਪਰਮ ਊਸ਼ਰ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪੀਠਾਂ ਵਿਚ ਇਹੀ ਪੀਠ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਦੇਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ (ਇਥੇ ਨਿਵਾਰਨਯੋਗ)।

Verse 114

ये केचिद्योगिनः संति शतकोटिप्रविस्तराः । तेषां क्षेत्रे प्रभासे तु रतिर्न्नान्यत्र कुत्रचित्

ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਯੋਗੀ ਹਨ—ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰਿਤ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸੱਚੀ ਰਤੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 115

लिंगादीशानभागे तु संस्थिता सुरसुन्दरि

ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਥੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 116

मया या कथिता तुभ्यमुमा नाम कला शुभा । सा सती प्रोच्यते देवि दक्षस्य दुहिता पुरा

ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਲਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਮਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਉਹੀ ਸਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ।

Verse 117

दक्षकोपाच्छरीरं तु संत्यज्य परमा कला । हिमवंतगृहे जाता उमानाम्ना च विश्रुता

ਦਕਸ਼ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਪਰਮ ਕਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਮਵੰਤ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਉਮਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 118

तेन देवि त्वया सार्द्धं तत्रस्था वरदाः स्मृताः । नवकोट्यस्तु चामुंडास्तस्मिन्क्षेत्रे स्थिताः स्वयम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਕਰੋੜ ਚਾਮੁੰਡਾਵਾਂ ਆਪ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 119

चैत्रे मासि सिताष्टम्यां तत्र त्वां यदि पूजयेत् । एक विंशतिजन्मानि दारिद्र्यं तस्य नो भवेत्

ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਭਗਤ ਨੂੰ ਇਕੀ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 120

अमा सोमेन संयुक्ता कदाचिद्यदि लभ्यते । तस्यां सोमेश्वरं दृष्ट्वा कोटियज्ञफलं लभेत्

ਜੇ ਕਦੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਸੋਮ (ਚੰਦਰ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

एतत्क्षेत्रं महागुह्यं सर्वपातकनाशनम् । रुद्राणां कोटयो यत्र एकादश समासते

ਇਹ ਖੇਤਰ ਮਹਾ-ਗੁਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ—ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ—ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 122

द्वादशात्र दिनेशानां वसवोऽष्टौ समागताः । गन्धर्वयक्षरक्षांसि असंख्याता गणेश्वराः

ਉੱਥੇ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅੱਠ ਵਸੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਗਣ ਵੀ ਹਨ।

Verse 123

उमापि तत्र पार्श्वस्था सर्वदेवैस्तु संस्तुता । नन्दी च गणनाथो यो देवदेवस्य शूलिनः

ਉਥੇ ਉਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਵੀ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਥ।

Verse 124

महाकालस्य ये चान्ये गणपाः संति पार्श्वगाः । गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती

ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਗਣਪ ਵੀ ਉਥੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ।

Verse 125

अन्याश्च सरितः पुण्या नदाश्चैव ह्रदास्तथा । समुद्राः पर्वताः कूपा वनस्पतय एव च

ਹੋਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਉਥੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵੀ; ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਕੂਏਂ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ-ਬੂਟੇ ਵੀ।

Verse 126

स्थावरं जंगमं चैव प्रभासे तु समागतम् । अन्ये चैव गणास्तत्र प्रभासे संव्यवस्थिताः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ—ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਗਣ ਵੀ ਉਥੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 127

न मया कथिताः सर्व उद्देशेन क्वचित्क्वचित् । भक्त्या परमया युक्तो देवदेवि विनायकम् । तृतीयं पूजयेत्तत्र वांछेत्क्षेत्रफलं यदि

ਮੈਂ ਸਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਖੇਤਰ-ਫਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਤੀਜ ਨੂੰ ਵਿਨਾਇਕ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 128

द्वादशैवं तथा चाष्टौ चत्वारिंशच्च कोटयः । नदीनामग्नितीर्थस्य द्वारे तिष्ठंति भामिनि

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਠ, ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਕਰੋੜ ਨਦੀਆਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਦੇ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 129

निर्माल्यलंघनं किंचिदज्ञाताद्यदि वै कृतम् । तत्सर्वं विलयं याति अग्नितीर्थस्य दर्शनात्

ਜੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਦੀ ਅਵਹੇਲਨਾ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਅਪਰਾਧ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਗਨੀਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 131

ये चांतरिक्षे भुवि ये च देवास्तीर्थानि वै यानि दिगंतरेषु । क्षेत्रं प्रभासं प्रवरं हि तेषां सोमेश्वरं देवि तथा वरिष्ठम्

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ।

Verse 132

ये चांडजाश्चोद्भिजाश्चैव जीवाः सस्वेदजाश्चैव जरायुजाश्च । देवि प्रभासे तु गतासवोऽथ मुक्तिं परं यांति न संशयोऽत्र

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅੰਡਜ, ਉਦਭਿਜ, ਸਵੇਦਜ ਜਾਂ ਜਰਾਯੁਜ—ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 133

इति निगदितमेतद्देवदेवस्य चित्रं चरितमिदमचिंत्यं देवि ते शंकरस्य । कलिकलुषविदारं सर्वलोकोऽपि यायाद्यदि पठति शृणोति स्तौति नित्यं य इत्थम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਕਲਿਆਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 989

भूमिदंडश्च चंडश्च शंकुकर्णश्च वैधृतिः । तालचण्डो महातेजा विकटास्यो हयाननः

ਭੂਮਿਦੰਡ, ਚੰਡ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਵੈਧ੍ਰਿਤਿ, ਮਹਾਤੇਜੀ ਤਾਲਚੰਡ, ਵਿਕਟਾਸ੍ਯ ਅਤੇ ਹਯਾਨਨ—ਇਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।