Adhyaya 39

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ संपूज्य विधिना देवदेवं कपर्द्दिनम् । ततो गच्छेन्महादेवि लिगं केदारसंस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਕਪੜਦਿਨ (ਜਟਾਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਫਿਰ ਕੇਦਾਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

Verse 2

तस्यैवाग्नेयभागस्थं भीमेश्वरसमीपगम् । स्वयंभूतं महादेवि कल्पलिंगं मम प्रियम्

“ਉਸੇ ਥਾਂ ਦੇ ਅਗਨੇਯ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਕਲਪ-ਲਿੰਗ।”

Verse 3

मया संपूजितं देवि वृद्धिलिंग महाप्रभम् । निराहारस्तु यस्तत्र करोत्येकं प्रजागरम्

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਵ੍ਰਿੱਧਿ-ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੈਂ ਆਪ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ…”

Verse 4

चतुर्दश्यां विशेषेण तस्य लोकाः सनातनाः । रुद्रेश्वरेति देवस्य त्वासीन्नाम पुरा युगे

“ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨਾਤਨ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਸੀ।”

Verse 5

तिष्येस्मिंस्तु पुनः प्राप्ते म्लेच्छस्पर्शभयातुरः । अस्मिंल्लिंगे लयं यातः केदारश्चाब्धिसंनिधौ

ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਿਸ਼੍ਯ ਕਾਲ ਮੁੜ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਕੇਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਸ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

तेन केदारनामेति तस्य ख्यातं धरातले । माघे मासि यताहारः स्नात्वा तु लवणोदधौ

ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ‘ਕੇਦਾਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਆਹਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ…

Verse 7

पद्मके तु महाकुंडे मध्येस्य लवणांभसः । रुद्रेशाद्दक्षिणे भागे धनुषां दशके स्थिते

ਲਵਣ ਜਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਹਾਕੁੰਡ ਪਦਮਕ ਵਿੱਚ—ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਦਸ ਧਨੁ (ਧਨੁਸ਼-ਮਾਪ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ…

Verse 8

स्नात्वा विधानतो देवि रुद्रेशं चार्चयिष्यति । सम्यक्केदारया त्रायाः फलं तस्य भविष्यति

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਤਦ ਕੇਦਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਕਿਰਪਾ (ਤ੍ਰਾ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 9

ब्रह्महत्यादिपापानां पूजनान्नाशनं महत् । अथ तस्यैव देवस्य इतिहासं पुरातनम्

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 10

सर्वकामप्रदं नृणां कथ्यते ते सुरप्रिये । आसीद्राजा पुरा देवि शशबिंदुरिति श्रुतः

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 11

सार्वभौमो महीपालो विपक्षगणसूदनः । कलिद्वापरयोः संधौ सभूतः पृथिवीपतिः

ਉਹ ਸਰਵਭੌਮ ਮਹੀਪਾਲ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦਲਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪૃਥਵੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 12

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੀ। ਨਾ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸੀ, ਨਾ ਗੰਧਰਵੀ, ਨਾ ਅਸੁਰੀ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਗਕੰਨਿਆ।

Verse 13

तादृग्रूपा वरारोहे यथाऽस्य शुभलोचना । तस्य हेममयं पद्मं शतपत्रं मनोरमम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਛਬਿ ਐਸੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਸੌ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਰਮਣੀਕ ਕਮਲ ਸੀ।

Verse 14

खेचरं वेगि नित्यं च तस्य राज्ञो महात्मनः । स तेन पर्यटंल्लोकान्सर्वान्देवि स्वकामतः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਕਾਸ਼-ਗਾਮੀ ਵਾਹਨ ਸੀ, ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਬੜਾ ਤੇਜ਼। ਉਸ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।

Verse 15

एकदा फाल्गुने मासि शुक्लपक्षे वरानने । चतुर्द्दश्यां तु संप्राप्तः प्रभासक्षेत्रमुत्तमम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਚੌਦਸ ਦੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 16

अथापश्यदृषीन्सर्वाञ्छ्रीसोमेशपुरःस्थितान् । रात्रौ जागरणार्थाय जपहोमपरायणान्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨਗਰੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਜਾਗਰਣ ਲਈ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।

Verse 17

स दृष्ट्वा सोमनाथं तु प्रणिपत्य विधानतः । पूजयामास सर्वां स्तान्यथार्हं भक्तिसंयुतः

ਉਸ ਨੇ ਸੋਮਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਯਥੋਚਿਤ ਸਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 18

ततः केदारमासाद्य संस्नाप्य विधिवत्प्रिये । पूजयित्वा विचित्राभिः पुष्पमालाभिरीश्वरम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਕੇਦਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ (ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ) ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 19

नैवेद्यैर्विविधैर्वस्त्रैर्भूषणैश्च मनोहरैः । ततोऽत्र कारयामास जागरं सुसमाहितः

ਵਿਭਿੰਨ ਨੈਵੇਦਿਆਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸੁਸਮਾਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 20

ततस्ते मुनयः सर्वे कुतूहलसमन्विताः । च्यवनो याज्ञवल्क्यश्च शांडिल्यः शाकटायनः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ—ਚ੍ਯਵਨ, ਯਾਜ਼੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨ।

Verse 21

रैभ्योऽथ जैमिनिः क्रौंचो नारदः पर्वतः शिलः । मार्कंडं पुरतः कृत्वा जग्मुस्तस्य समीपतः

ਫਿਰ ਰੈਭ੍ਯ, ਜੈਮਿਨੀ, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲ—ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ—ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 22

चक्रुः कथाः सुविचित्रा इतिहासानि भूरिशः । कीर्त्तयंतः स्थितास्तत्र पप्रच्छू राजसत्तमम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਏ; ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀਰਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सोमेश्वरं देवं परित्यज्य नराधिप । केदारस्य पुरोऽकार्षीर्जागरं तद्ब्रवीहि नः । नूनं वेत्सि फलं चास्य लिंगस्य त्वं महोदयम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਤੁਸੀਂ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਦਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਗਰਣ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਮਹੋਦਯ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।”

Verse 24

राजोवाच । शृण्वंतु ब्राह्मणाः सर्वे अन्यदेहोद्भवं मम । पुराऽहं शूद्रजातीय आसं ब्राह्मणपूजकः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਣਨ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵਰਤਾਂਤ ਨੂੰ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਾਤਿ ਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।”

Verse 25

सौराष्ट्रविषये शुभ्रे धनधान्यसमाकुले । अथ कालांतरे तत्र अनावृष्टिरभूद्द्विजाः

ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਉੱਥੇ ਵਰਖਾ ਰੁਕ ਗਈ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 26

ततोऽहं क्षुधयाविष्टः प्रभासं क्षेत्रमास्थितः । अथापश्यं सरः शुभ्रं हरिणीमूलसंस्थितम्

ਫਿਰ ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਰਣੀ ਦੇ ਮੂਲ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 27

तच्च रामसरोनाम पद्मिनीषण्डमंडितम् । क्षीरोदांबुधिसंकाशं दृष्ट्वा स्नातः क्लमान्वितः

ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਸਰੋਵਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 28

संतर्प्य च पितॄन्देवान्पीत्वा स्वच्छमथोदकम् । ततोऽहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेमान्सरोरुहान्

ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕਮਲ ਲੈ ਲਓ।”

Verse 29

एतत्समीपतो रम्यं दृश्यते स्थानमुत्तमम् । विक्रीणीमोऽत्र गत्वा तु येन स्याद्भोजनं विभो

“ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਥਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਓ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਕਮਲ ਵੇਚੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਸਕੇ।”

Verse 30

अथावतीर्य सलिलं गृहीतानि मया द्विजाः । कमलानि सुभू रीणि प्रस्थितश्च पुरं प्रति

ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਲਏ ਅਤੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 31

तत्र गत्वा च रथ्यासु चत्वरेषु त्रिकेषु च । प्रफुल्लकमलान्येव क्रेतुं वै मुनिसत्तमाः

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰੋ, ਮੈਂ ਗਲੀਆਂ, ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਿਆ, ਕੇਵਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ।

Verse 32

न कश्चित्प्रति गृह्णाति अस्तं प्राप्तो दिवाकरः । प्रासादं कंचिदासाद्य सुप्तोहं सह भार्यया

ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

Verse 33

तत्र सुप्तस्य मे बुद्धिः श्रुत्वा गीतध्वनिं तदा । समुत्पन्ना सभा र्यस्य क्षुधार्तस्य विशेषतः । नूनं जागरणं ह्येतत्कस्मिंश्चिद्विबुधालये

ਉੱਥੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਮੈਂ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਤਦ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗ ਉਠੀ। ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ—ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ: ‘ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।’

Verse 34

सरोरुहाणि चादाय व्रजाम्यत्र सुरालये । यदि कश्चित्प्रगृह्णाति प्राणयात्रा ततो भवेत्

‘ਇਹ ਕਮਲ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵ-ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਯਾਤਰਾ—ਜੀਵਨ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ—ਸੁਚੱਜਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’

Verse 35

अथोत्थाय समायातो ह्यत्राहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं लिंगमेतत्तु पूजितं कुसुमैः शुभैः

ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਹੇ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵੋ; ਮੈਂ ਇਹੀ ਲਿੰਗ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਸੀ।

Verse 36

रुद्रेश्वराभिधमिदं वृद्धलिंगं स्वयंभुवम् । वेश्यानंगवतीनाम्नी शिवरात्रिपरायणा

ਇਹ ਸਵੈੰਭੂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵ੍ਰਿੱਧ ਲਿੰਗ ‘ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਨੰਗਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਵੈਸ਼ਿਆ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ, ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 37

जागर्त्ति पुरतस्तस्य गीतनृत्योत्सवादिना । ततः कश्चिन्मया दृष्टः किमेतद्रात्रिजागरम्

ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਗੀਤ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਉਤਸਵ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਤਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਇਹ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕੀ ਹੈ?’

Verse 38

केयं स्त्री दृश्यतेऽत्यर्थं गीतनृत्योत्सवे रता । सोऽब्रवीच्छिवधर्मोक्ता शिवरात्रिः सुधर्मदा

‘ਇਹ ਕੌਣ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ ਜੋ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਰਤ ਹੈ?’ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਸ਼ਿਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਕਤੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਾਤੀ ਹੈ।’

Verse 39

तां चानंगवतीनाम्नी वेश्येयं धर्मसंयुता । जागर्त्ति परमं श्रेयः शिवरात्रिव्रतं शुभम्

‘ਅਤੇ ਇਹ ਅਨੰਗਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਵੈਸ਼ਿਆ ਹੈ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।’

Verse 40

शिवरात्रिव्रतं ह्येतद्यः सम्यक्कुरुते नरः । न स दुःखमवाप्नोति न दारि द्र्यं न बंधनम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨੂੰ, ਨਾ ਬੰਧਨ ਨੂੰ।

Verse 41

दुष्टं चारिष्टयोगं वा न रोगं न भयं क्वचित् । सुखसौभाग्यसंपन्नो जायते सत्कुले नरः

ਉਸ ਨੂੰ ਨ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਯੋਗ, ਨ ਰੋਗ, ਨ ਕਦੇ ਭੈ ਪੀੜਦਾ ਹੈ। ਸੁਖ ਤੇ ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਤਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

तेजस्वी च यशस्वी च सर्वकल्याणभाजनम् । भवेदस्य प्रसादेन एवमाहुर्मनीषिणः

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜਸਵੀ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕਲਿਆਣਾਂ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

राजोवाच । अथ मे बुद्धिरुत्पन्ना तद्व्रतं प्रति निश्चला । चिंतितं मनसा ह्येतन्मयाब्राह्मणसत्तमाः

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਵੱਲ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਚੈ ਜਾਗਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 44

अन्नाभावान्ममोत्पन्न उपवासो बलाद्यतः । तदहं पद्मके तीर्थेस्नात्वा च लवणांभसि

ਭੋਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਲਵਸ਼ ਉਪਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਦਮਕ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੂਣੇ ਜਲਾਂ (ਸਮੁੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 45

एतैः सरोरुहैर्देवं पूजयामि महेश्वरम् । ततो मया सभार्येण रुद्रेशः संप्रपूजितः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 46

पद्मैश्च भक्तियुक्तेन सभार्येण विशेषतः । जाग्रत्स्थितस्तु देवाग्रे तां रात्रिं सह भार्यया

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਜਾਗਦਾ ਖੜਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਬਿਤਾਈ।

Verse 47

ततः प्रभातसमय उदिते सूर्यमण्डले । सा वेश्या मामुवाचेदं कलधौतपलत्रयम्

ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਉਗ ਆਇਆ, ਉਹ ਵੇਸ਼ਿਆ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: ‘ਇਹ ਸੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਲ ਹਨ…’

Verse 48

गृहाणमूल्यं पद्मानां न गृहीतं मया हि तत् । सात्त्विकं भावमास्थाय सभार्येण द्विजोत्तमाः

‘ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲੈ ਲਓ’—ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨੀਅਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।

Verse 49

ततो भिक्षां समाहृत्य प्राणयात्रा मया कृता । कालेन महता प्राप्तः कालधर्मं मुनीश्वराः

ਫਿਰ ਮੈਂ ਭਿੱਖਿਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਯਾਤਰਾ ਚਲਾਈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਮੈਂ ਕਾਲ-ਧਰਮ—ਮੌਤ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 50

इयं मे दयिता साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । मम देहं समादाय प्रविष्टा हव्यवाहनम्

ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਦੇਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਤਾ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 51

तत्प्रभावादहं जातः सर्वभौमो महीपतिः । जातिस्मरः सभार्यस्तु सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਰਵਭੌਮ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ।

Verse 52

एतस्मात्कारणादस्य भक्तिर्लिंगस्य चोपरि । मम नित्यं सभार्यस्य सत्यमेतद्ब्रवीमि वः

ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਸਦਾ ਇਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 53

मया क्रियाविहीनेन भक्तिबाह्येन सत्तमाः । व्रतमेतत्समाचीर्णं तस्येदं सुमहत्फ लम्

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਭੀ ਇਹ ਵਰਤ ਮੈਂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਫਲ ਹੈ।

Verse 54

अधुना भक्तियुक्तस्य यथोपकरणान्मम । भविष्ये यत्फलं किंचिन्नो वेद्मि च मुनीश्वराः । येन सोमेशमुत्सृज्य अत्राहं भक्ति तत्परः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਯਥੋਚਿਤ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹਨ; ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ—ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 55

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा तु ते विप्रा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । साधुसाध्विति जल्पंतो राजानं संप्रशंसिरे

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਖਿੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, “ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ” ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 56

पूजयामासुरनिशं लिंगं तत्र स्वयंभुवम् । ततोऽसौ पार्थिवश्रेष्ठो लिंगस्यास्यप्रसादतः । संसिद्धिं परमां प्राप्तो दुर्ल्लभां त्रिदशैरपि

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।

Verse 57

सा च वेश्या भगवती शिवरात्रिप्रभावतः । तस्य लिंगस्य माहात्म्याद्रंभानामाप्सराऽभवत्

ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ ਵੀ, ਭਗਵਤੀ, ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਰੰਭਾ ਵਰਗੀ ਅਪਸਰਾ ਬਣ ਗਈ।

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तल्लिंगं पूजयेद्बुधः । धर्मकामार्थमोक्षं च यो वांछत्यखिलप्रदम्

ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜੇ ਕੋਈ ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।