
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਦੁਰਗਾ-ਕੂਟ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸੁਪਰਨੇਲਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭੈਰਵੀ-ਸਥਾਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਸੁਪਰਨ ਗਰੁੜ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆ ਕੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਨਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਸਥਾਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ‘ਸੁਪਰਨੇਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸੁਪਰਨ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ‘ਇਲਾ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸੁਪਰਨੇਲਾ’ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਚਰਨ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਨ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤੀਰਥ-ਪੂਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਤਕਾਰ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅੰਨਦਾਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਕ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ‘ਜੀਵਵਤਸਾ’ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सुपर्णेलां च भैरवीम् । दुर्गकूटाद्दक्षिणतो धनुःपंचशतांतरे
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸੁਪਰਨੇਲਾ ਨਾਮਕ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਦੁਰਗਕੂਟ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੰਜ ਸੌ ਧਨੁ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਹੈ।”
Verse 2
सुपर्णेन पुरा देवि पातालादमृतं हृतम् । गृहीत्वा तत्र मुक्तं तु नागानां पश्यतां किल
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 3
ततो देव्या तदा दृष्ट्वा रक्षितं नागपार्श्वतः । ततः सुपर्णेलेत्येवं ख्याता सा वसुधातले
ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਰੱਖਿਆ-ਸੰਭਾਲਿਆ ਦੇਖਿਆ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਉਹ ‘ਸੁਪਰਨੇਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।
Verse 4
इला तु कथ्यते भूमिः सुपर्णेन प्रतिष्ठिता । ततः सुपर्णेलेत्येव नाम्ना पातकनाशिनी
ਭੂਮੀ ਨੂੰ ‘ਇਲਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਪਰਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸੁਪਰਨੇਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ—ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 5
सुपर्णकुण्डे तत्रैव स्नात्वा तां पूजयेन्नरः । विप्रेभ्यो भोजनं दद्यान्नापद्भिर्म्रियते नरः । जीववत्सा भवेन्नारी आत्मजैश्चाप्यलंकृता
ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੁਪਰਨਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਪੁਰਖ ਵਿਪਤਾਂ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਜੀਉਂਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਧਨ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 351
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सुपर्णेलामाहात्म्यवर्णनंनामैकपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, “ਸੁਪਰਨੇਲਾ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ੩੫੨ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।