Adhyaya 320
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 320

Adhyaya 320

ਈਸ਼ਵਰ-ਦੇਵੀ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਗਨੇਯ ਪਾਸੇ ਸਥਿਤ ਅਤਿ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਲਿੰਗ-ਦ੍ਵੈ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲਿੰਗ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ; ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਦੇ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਨਗਰ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿੰਗ-ਦ੍ਵੈ ਦੀ (ਮੁੜ) ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਨਾਲ ਨਗਰੀਕ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਕ-ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਉਜਾਗਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗੇ ਕਥਾ ਤੋਂ ਵਿਧੀ-ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਯਾਤਰਾ/ਬਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਲਿੰਗ-ਦ੍ਵੈ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਦ੍ਰਵ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਵਧਾਨ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਣ ਭਗਤੀ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्माच्च पूर्वदिग्भागे किञ्चिदाग्नेयसंस्थितम् । लिंगद्वयं महापुण्यं विश्वकर्मप्रतिष्ठितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਗਨੇਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਲਿੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 2

यदा वै नगरं कर्तुं त्वष्टा तत्र समागतः । प्रतिष्ठाप्य महादेवं नगरं कृतवांस्ततः

ਜਦੋਂ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਉੱਥੇ ਨਗਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਗਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 3

कृत्वा च नगरं रम्यं लिंगस्यास्य प्रभावतः । पुनः प्रतिष्ठितं र्लिगं तेन वै विश्वकर्मणा

ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਬਣਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਲਿੰਗ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 4

कर्मादौ कर्मणश्चान्ते यात्रोद्वाहगृहादिके । लिंगद्वयं पूजयित्वा सिद्धिमाप्नोति तत्क्षणात्

ਕੰਮ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ—ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਵਿਆਹ, ਘਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵੇਲੇ—ਜੋ ਲਿੰਗ-ਦ੍ਵਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गंधामृतरसोदकैः । नैवेद्यै विविधैर्देवि लिंगयुग्मं प्रपूजयेत्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਰਪਣਾਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਮਿੱਠੇ ਰਸਾਂ ਤੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਾਲ ਲਿੰਗ-ਯੁਗਮ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 320

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थानमाहात्म्ये लिंगद्वयमाहात्म्यवर्णनंनाम विंशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, ਉੰਨਤਸਥਾਨ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, “ਲਿੰਗ-ਦ੍ਵਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।