Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 59

Devanagari script

पुरुषोऽहं वरारोहे प्रकृतिस्त्वं निगद्यसे । अहं विष्णुर्महावीर्यस्त्वं लक्ष्मीर्लोकभाविनी

Transliteration

puruṣo'haṃ varārohe prakṛtistvaṃ nigadyase | ahaṃ viṣṇurmahāvīryastvaṃ lakṣmīrlokabhāvinī

Translation

ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਮੈਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ ਵਿਸ਼ਣੁ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ—ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।

Word by Word

• पुरुषः: Puruṣa; the male principle
• पुरुषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वरारोहे: O fair-rising/beautiful one
• वरारोहे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरा + आरोह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (वरारोहा = वरम् आरोहः यस्याः)

• प्रकृतिः: Prakṛti; nature
• प्रकृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• निगद्यसे: you are said/called
• निगद्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + गद् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महावीर्यः: of great prowess
• महावीर्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास; विशेषण (विष्णोः)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लोकभाविनी: world-sustaining
• लोकभाविनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक + भाविनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (लोकस्य भाविनी = लोकं भावयति/धारयति)

Speaker

Śiva (deduced; syncretic identification common in Purāṇic mahātmyas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A divine couple in regal serenity: Viṣṇu identified as Puruṣa, Lakṣmī as Prakṛti—standing before the sea-washed sacred landscape of Prabhāsa, with Somnātha’s presence implied; the world’s prosperity flowing from their union.

Characters & Entities

• Puruṣa
• Prakṛti
• Viṣṇu
• Lakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa teaches complementarity: spirit and nature, lord and power—together sustain the worlds and the pilgrim’s dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, portrayed as a place where sectarian boundaries dissolve into a unified divine vision.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse provides theological grounding for worship by identifying divine principles.