Adhyaya 290

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुबेरस्थानमुत्तमम् । यत्र सिद्धः पुरा देवि कुबेरो धनदोऽभवत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਜਿੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਧਨਦਾਤਾ ‘ਧਨਦ’ ਬਣਿਆ ਸੀ।

Verse 2

ब्राह्मणश्चौररूपेण तत्र स्थानेऽवसत्पुरा । स च मे भक्तियोगेन पुरा वै धनदः कृतः

ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ-ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਧਨਦ’—ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

Verse 3

देव्युवाच । कथं स ब्राह्मणो भूत्वा चौररूपो नराधमः । तन्मे कथय देवेश धनदः स यथाऽभवत्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਵੇਂ ਚੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਰਾਧਮ ਬਣ ਗਿਆ? ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਧਨਦਾਤਾ ‘ਧਨਦ’ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । तस्मिन्नर्थे महादेवि यद्वृत्तं चौत्तमेंऽतरे । कथयिष्यामि तत्सर्वं शिवमाहात्म्यसूचकम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕਹਾਂਗਾ—ਇਕ ਵਰਣਨ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

कश्चिदासीद्द्विजो देवि देवशर्मेति विश्रुतः । प्रभासक्षेत्रनिलयो न्यंकुमत्यास्तटेऽवसत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਨ੍ਯੰਕੁਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 6

पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतः सदा । विहायाथ स गार्हस्थ्यं धनार्थं लोभ मोहितः । प्रचचार महीमेतां सग्रामनगरांतराम्

ਉਹ ਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਖੇਤ-ਜ਼ਮੀਨ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 7

भार्या तस्य विलोलाक्षी तस्य गेहाद्विनिर्गता । स्वच्छंदचारिणी नित्यं नित्यं चानंगमोहिता

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਚੰਚਲ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ—ਵਾਰ ਵਾਰ—ਕਾਮ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਦੀ ਰਹੀ।

Verse 8

तस्यां कदाचित्पुत्रस्तु शूद्राज्जातो विधेर्वशात् । दुष्टात्माऽतीव निर्मुक्तो नाम्ना दुःसह इत्यतः

ਉਸ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਲਗਾਮ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੁಃਸਹ (“ਸਹਿਣ ਔਖਾ”) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 9

सोऽथ कालेन महता नामकर्मप्रवर्तितः । व्यसनोपहतः पापस्त्यक्तो बन्धुजनैस्तथा

ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ।

Verse 10

पूजोपकरणं द्रव्यं स कस्मिंश्चिच्छिवालये । बहुदोषामुखे दृष्ट्वा हर्तुकामोऽविशत्ततः

ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਏ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

यावद्दीपो गतप्रायो वर्त्तिच्छेदोऽभवत्किल । तावत्तेन दशा दत्ता द्रव्यान्वेषणकारणात्

ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਲਗਭਗ ਬੁਝਣ ਨੂੰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੱਤੀ ਕੱਟ ਗਈ, ਓਸੇ ਪਲ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੀਮਤੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 12

प्रबुद्धश्चोत्थितस्तत्र देवपूजाकरो नरः । कोऽयं कोयमिति प्रोच्चैर्व्याहरत्परिघायुधः

ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਗਦਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, “ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ? ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ?”

Verse 13

स च प्राणभयान्नष्टः शूद्रजश्चापि मूढधीः । विनिन्दन्नात्मनो जन्म कर्म चापि सुदुःखित

ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸਦਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 14

पुरपालैर्हतोऽवन्यां मृतः कालादभूच्च सः । गंधारविषये राजा ख्यातो नाम्ना सुदुर्मुखः

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਗਰ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਗੰਧਾਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ‘ਸੁਦੁਰਮੁਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 15

गीतवाद्यरतस्तत्र वेश्यासु निरतो भृशम् । प्रजोपद्रवकृन्मूर्खः सर्वधर्मबहिष्कृतः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਗੀਤ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 16

किन्त्वर्चयन्सदैवासौ लिंगं राज्यक्रमागतम् । पुष्पस्रग्धूपनैवेद्यगंधादिभिरमन्त्रवत्

ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਜੋ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਫੁੱਲ, ਮਾਲਾ, ਧੂਪ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ—ਪਰ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।

Verse 17

मुख्येषु च सदा काले देवतायतनेषु च । दद्यात्स बहुलान्दीपान्वर्तिभिश्च समुज्ज्वलान्

ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੀਵੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ—ਬੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ।

Verse 18

कदाचिन्मृगयासक्तो बभ्राम स च वीर्यवान् । प्रभास क्षेत्रमागात्य पूर्वसंस्कारभावितः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਚਸਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਪੁਰਖ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 19

परैरभिहतो युद्धे न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । शिवपूजाविधानेन विध्वस्ताशेषपातकः

ਨਿਆਂਕੁਮਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

Verse 20

ततो विश्रवसश्चासौ पुत्रोऽभूद्भुवि विश्रुतः । यः स एव महातेजाः सर्वयज्ञाधिपो बली

ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ—ਉਹੀ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਬਲਵਾਨ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ।

Verse 21

कुबेर इति धर्मात्मा श्रुतशीलसमन्वितः । लिंगं प्रतिष्ठयामास न्यंकुमत्याश्च पूर्वतः

ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ‘ਕੁਬੇਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਨਿਆਂਕੁਮਤੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।

Verse 22

कौबेरात्पश्चिमे भागे सोमनाथेति विश्रुतम् । संपूज्य च यथेशानं न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । स्तोत्रेणानेन चास्तौषीद्भक्त्या तं सर्वकामदम्

ਕੌਬੇਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਿਆਂਕੁਮਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸਰਵਕਾਮਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 23

मूर्तिः क्वापि महेश्वरस्य महती यज्ञस्य मूलोदया तुम्बी तुंगफलावती च शतशो ब्रह्माण्डकोटिस्तथा । यन्मानं न पितामहो न च हरिर्ब्रह्माण्डमध्यस्थितो जानात्यन्यसुरेषु का च गणना सा संततं वोऽवतात्

ਕਿਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂਰਤੀ ਖੜੀ ਹੈ—ਯਜਨ ਦਾ ਆਦਿ-ਮੂਲ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਰੋਤ; ਉੱਚੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉੱਚੀ ਤੁੰਬੀ-ਲਤਾ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡਾਂ ਵਰਗੀ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਪ ਨਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵੱਸਦਾ ਹਰਿ ਵਿਸ਼ਨੂ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੀ ਕੀ? ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 24

नमाम्यहं देवमजं पुराणमु पेन्द्रमिन्द्रावरराजजुष्टम् । शशांकसूर्याग्निसमाननेत्रं वृषेन्द्रचिह्नं प्रलयादिहेतुम्

ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ-ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦ੍ਰ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਨੇਤਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਚਿੰਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਤੇ ਆਰੰਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 25

सर्वेश्वरैकत्रिबलैकबन्धुं योगाधिगम्यं जगतोऽधिवासम् । तं विस्मयाधारमनंतशक्तिं ज्ञानोद्भवं धैर्यगुणाधिकं च

ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਏਕਮਾਤ੍ਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਬੰਧੂ ਹੈ; ਜੋ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਅੰਤਰਵਾਸੀ ਧਾਮ ਹੈ—ਅਚੰਭੇ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਧੀਰਜ-ਗੁਣ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ।

Verse 26

पिनाकपाशांकुशशूलहस्तं कपर्दिनं मेघसमानघोषम् । सकालकण्ठं स्फटिकावभासं नमामि शंभुं भुवनैकनाथम्

ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਏਕ ਨਾਥ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼, ਪਾਸ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹਨ; ਜੋ ਜਟਾਧਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਮੇਘਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਠ ਕਾਲ-ਚਿੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੀ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।

Verse 27

कपालिनं मालिनमादिदेवं जटाधरं भीमभुजंगहारम् । प्रभासितारं च सहस्रमूर्तिं सहस्रशीर्षं पुरुषं विशिष्टम्

ਮੈਂ ਕਪਾਲਧਾਰੀ, ਮਾਲਾਧਾਰੀ, ਆਦਿ-ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜਟਾਧਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਸਰਪ ਨੂੰ ਹਾਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੂੰ—ਹਜ਼ਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ।

Verse 28

यदक्षरं निर्गुणमप्रमेयं सज्योतिरेकं प्रवदंति संतः । दूरंगमं वेद्यमनिंद्यवन्द्यं सर्वेषु हृत्स्थं परमं पवित्रम्

ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਤੱਤ—ਨਿਰਗੁਣ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ—ਸੰਤ ਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਏਕ ਜੋਤਿ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਪਰ ਜਾਣਣਯੋਗ; ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਤੇ ਵੰਦਨਯੋਗ; ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 29

तेजोनिभं बालमृगांकमौलिं नमामि रुद्रं स्फुरदुग्रवक्त्रम् । कालेन्धनं कामदमस्तसंगं धर्मासनस्थं प्रकृतिद्वयस्थम्

ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਤੇਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਸਜਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਉਗ੍ਰ ਮੁਖ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਾਲ ਨੂੰ ਇੰਧਨ ਵਾਂਗ ਭਸਮ ਕਰਦਾ, ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾਤਾ, ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਰਮਾਸਨ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 30

अतीन्द्रियं विश्वभुजं जितारिं गुणत्रयातीतमजं निरीहम् । तमोमयं वेदमयं चिदंशं प्रजापतीशं पुरुहूतमिन्द्रम् । अनागतैकध्वनिरूपमाद्यं ध्यायंति यं योगविदो यतीन्द्राः

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਅਤੀਤ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਨਿਰਕ੍ਰਿਆ—ਰਹੱਸਮਈ ਅੰਧਕਾਰ ਸਮਾਨ, ਪਰ ਵੇਦਮਯ, ਚਿੱਤ-ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਅੰਸ਼; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਈਸ਼, ਬਹੁਤ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ‘ਇੰਦ੍ਰ’; ਅਨਾਦਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਵਿਆਕਤ ਦਾ ਇਕੋ ਅਜਨਮਾ ਨਾਦ ਹੈ—ਉਸੇ ਨੂੰ ਯੋਗਵਿਦ, ਯਤੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

संसारपाशच्छिदुरं विमुक्तः पुनः पुनस्त्वां प्रणमामि देवम्

ਹੇ ਦੇਵ! ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 32

निरूपमास्यं च बलप्रभावं न च स्वभावं परमस्य पुंसः । विज्ञायते विष्णुपितामहाद्यैस्तं वामदेवं प्रणमाम्यचिंत्यम्

ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਿਰੂਪਮ ਰੂਪ, ਬਲ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸਵਭਾਵ ਵੀ—ਵਿਸ਼ਣੁ, ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 33

शिवं समाराध्य तमुग्रमू्र्त्तिं पपौ समुद्रं भगवानगस्त्यः । लेभे दिलीपोऽप्यखिलांश्च कामांस्तं विश्वयोनिं शरणं प्रपद्ये

ਉਸ ਉਗ੍ਰ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਭੀ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ-ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 34

देवेन्द्रवन्द्योद्धर मामनाथं शम्भो कृपाकारुणिकः किल त्वम् । दुःखाऽर्णवे मग्नमुमेश दीनं समुद्धर त्वं भव शंकरोऽसि

ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੰਦਿਤ! ਮੈਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ, ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਕਰੁਣਾ ਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ। ਹੇ ਉਮੇਸ਼, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦਿਨ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੰਗਲਦਾਤਾ ਹੈਂ।

Verse 35

संपूजयन्तो दिवि देवसंघा ब्रह्मेन्द्ररुद्रा विहरंति कामम् । तं स्तौमि नौमीह जपामि शर्वं वन्देऽभिवंद्यं शरणं प्रपन्नः

ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਸੰਘ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ—ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਮੈਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੰਦਨਯੋਗ ਨੂੰ ਪੂਜਦਾ ਹਾਂ—ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ।

Verse 36

स्तुत्वैवमीशं विरराम यावत्तावत्स रुद्रोऽर्कसहस्रतेजाः । ददौ च तस्मै वरदोंऽधकारिर्वरत्रयं वैश्रवणाय देवः । सख्यं च दिक्पालपदं चतुर्थं धनाधिपत्यं च दिवौकसां च

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ ਜਦ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ—ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ—ਅੰਧਕਾਰੀ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਵਰਦਾਤਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ ਦਿੱਤੇ: ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ; ਚੌਥੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਕਪਾਲ ਦਾ ਪਦ; ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੀ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਪਤਿਆ।

Verse 37

यस्मादत्र त्वया सम्यङ्न्यंकुमत्यास्तटे शुभे । आराधितोऽहं विधिवत्कृत्वा मूर्त्तिं महीमयीम्

ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਨਿਆਂਕੁਮਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਠੀਕ ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ,

Verse 38

तस्मात्तवैव नाम्ना तत्स्थानं ख्यातं भविष्यति । कुबेरनगरेत्येवं मम प्रीतिप्रदायकम्

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਥਾਨ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਕੁਬੇਰਨਗਰ’—ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇਗਾ।

Verse 39

त्वया प्रतिष्ठितं लिंगमस्मात्स्थानाच्च पश्चिमे । उमानाथस्य विधिवत्सोमनाथेति तत्स्मृतम्

ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜੋ ਲਿੰਗ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਮਾਨਾਥ (ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਥ ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

श्रीपंचम्यां विधानेन यस्तच्च पूजयिष्यति । सप्तपुरुषावधिर्यावत्तस्य लक्ष्मीर्भविष्यति

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੀਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ (ਸੋਮਨਾਥ ਲਿੰਗ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇਗੀ—ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ।

Verse 290

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये न्यंकुमतीमाहात्म्ये कुबेरनगरोत्पत्तिकुबेरस्थापितसोमनाथमाहात्म्यवर्णनंनाम नवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ, ‘ਨ੍ਯੰਕੁਮਤੀ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅਧੀਨ, ‘ਕੁਬੇਰਨਗਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ ੨੯੦, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।