Adhyaya 283

Verse 1

ईश्वर उवाच । तं दृष्ट्वा घोरवदनं मदं देवः शतक्रतुः । आयांतं भक्षयिष्यन्तं व्यात्ताननमिवान्तकम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਮਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਸੀ—ਮਾਨੋ ਮੌਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਖੜੀ ਹੋਵੇ।

Verse 2

भयात्स्तंभितरूपेण लेलिहानं मुहुर्मुहुः । प्रणतोऽब्रवीन्महादेवि च्यवनं भयपीडितः

ਡਰ ਨਾਲ ਜਮ੍ਹ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚਾਟਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਭਯ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ…”

Verse 3

सोमार्हावश्विनावेतावद्यप्रभृति भार्गव । भविष्यतः सर्वमेतद्वचः सत्यं ब्रवीमि ते

“ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੋਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਵੇਗਾ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 4

मा ते मिथ्या समारम्भो भवत्वथ तपोधन । जानामि चाहं विप्रर्षे न मिथ्या त्वं करिष्यसि

“ਹੇ ਤਪ ਦਾ ਧਨ, ਤੇਰਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਝੂਠਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ।”

Verse 5

सोमार्हावश्विनावेतौ यथैवाद्य त्वया कृतौ । भूय एव तु ते वीर्यं प्रकाशेदिति भार्गव

“ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਸੋਮ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਤੇਰਾ ਆਤਮਿਕ ਤੇਜ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ।”

Verse 6

सुकन्यायाः पितुश्चास्य लोके कीर्तिर्भवेदिति । अतो मयैतद्विहितं तद्वीर्यस्य प्रकाशनम् । तस्मात्प्रसादं कुरु मे भवत्वेतद्यथेच्छसि

ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਕਨਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਉੱਭਰੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 7

एवमुक्तस्य शक्रेण च्यवनस्य महात्मनः । मन्युर्व्युपारमच्छीघ्रं मानश्चैव सुरेशितुः

ਇਉਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਚ੍ਯਵਨ ਮੁਨੀ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਭੀ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।

Verse 8

मदं च व्यभजद्देवि पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् । अक्षेषु मृगयायां च पूर्वं सृष्टं पुनःपुनः । तथा मदं विनिक्षिप्य शक्रं संतर्प्य चेंदुना

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਮਦ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ—ਪਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਸਕਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਵਾਸਨਾ-ਵੇਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਉਂ ਮਦ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਸਮਾਨ ਰਸ ਭੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 9

अश्विभ्यां सहितान्सर्वान्याजयित्वा च तं नृपम् । विख्याप्य वीर्यं सर्वेषु लोकेषु वरवर्णिनि

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਭੀ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕਰਵਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 10

सुकन्यया महारण्ये क्षेत्रेऽस्मिन्विजहार सः । तस्यैतद्देवि संयुक्तं च्यवनेश्वरनामभृत्

ਸੁਕਨਿਆ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾ-ਅਰਣ੍ਯ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ‘ਚ੍ਯਵਨੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 11

लिंगं महापापहरं च्यव नेन प्रतिष्ठितम् । पूजयेत्तं विधानेन सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਮਹਾਪਾਪ-ਹਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

तस्माच्चन्द्रमसस्तीर्थमृषयः पर्युपासते । वैखानसाख्या ऋषयो वालखिल्यास्तथैव च

ਇਸ ਲਈ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਦਰਮਸ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਨਿਤ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਖਾਨਸ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 13

अत्राश्विने मासि नरः पौर्णमास्यां विशेषतः । श्राद्धं कुर्याद्विधानेन ब्राह्मणान्भोजयेत्पृथक् । कोटितीर्थफलं तस्य भवेन्नैऽवात्र संशयः

ਇੱਥੇ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ—ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਟਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 14

य इमां शृणुयाद्देवि कथां पातकनाशिनीम् । समस्तजन्मसंभूतात्पापान्मुक्तो भवेन्नरः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 283

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਚ੍ਯਵਨੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਤਿਰਾਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।