Adhyaya 270

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र प्राची सरस्वती । तत्र स्थाने स्थितं लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਫਿਰ ਉਥੇ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਇਕ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ‘ਮੰਕੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम् । शृणु देवि महाभागे ह्याश्चर्यं यदभूत्पुरा

ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ—ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 3

ऋषिर्मंकणको नाम स तेपे परमं तपः । प्राचीमेत्य यताहारो नित्यं स्वाध्यायतत्परः

ਮੰਕਣਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਿੱਤ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਜਪ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 4

बहुवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि भामिनि । कस्यचित्त्वथ कालस्य विद्धादस्य वरानने

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਉਸ ਲਈ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਉਂਗਲੀ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਵਿਧ ਗਈ।

Verse 5

कराच्छाकरसो जातः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । स तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः

ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਵਿਧੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 6

मेने सिद्धिं परां प्राप्तो हर्षान्नृत्यमथाकरोत् । तस्मिन्संनृत्यमाने च जगत्स्थावरजंगमम्

ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਹर्ष ਨਾਲ ਉਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਨੱਚਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਕੰਪਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 7

अनर्त्तत वरारोहे प्रभावात्तस्य वै मुनेः । ततो देवा महेंद्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः । ऊचुस्त्रिपुरहंतारं नायं नृत्येत्तथा कुरु

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਦ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ, ਅਗੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਹੰਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਨੱਚਣ ਨਾ ਦੇ; ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਕਰ।”

Verse 8

चलिताः पर्वताः स्थानात्क्षुभितो मकरालयः । धरणी खण्डशो देव वृक्षाश्च निधनं गताः

ਪਹਾੜ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਗਏ, ਮਕਰਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਦੇਵ, ਧਰਤੀ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 9

उत्पथाश्च महानद्यो ग्रहा उन्मार्गसंस्थिताः । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं यावत्प्राप्नोति संक्षयम्

ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ, ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਪਥ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ। ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 10

तावन्निवारयस्वैनं नान्यः शक्तो निवारणे

ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ; ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 11

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तस्य समीपतः । द्विजरूपं समास्थाय तमृषिं वाक्यमब्रवीत्

ਉਸ ਨੇ “ਤਥੈਵ” ਕਹਿ ਪ੍ਰਤਿਜ्ञਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਦਵਿਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 12

को हर्षविषयः कस्मात्त्वयैतन्नृत्यते द्विज । तस्मात्कार्यं वदाशु त्वं परं कौतूहलं द्विजः

“ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦਵਿਜ? ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਦੱਸ ਕਿ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕੌਤੂਹਲ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।”

Verse 13

ऋषिरुवाच । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकर सं च्युतम् । अत एव हि मे नृत्यं सिद्धोऽहं नात्र संशयः

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਡਲੀ ਡਿੱਗ ਪਈ ਹੈ? ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਨੱਚਦਾ ਹਾਂ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 14

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरांतकः । अंगुष्ठं ताडयामास अंगुल्यग्रेण भामिनि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਮਾਰਿਆ।”

Verse 15

ततो विनिर्गतं भस्म तत्क्षणाद्धिमपांडुरम् । अथाब्रवीत्प्रहस्यैनं भगवान्भूतभावनः

ਤਦ ਭਸਮ ਨਿਕਲੀ, ਉਸੇ ਪਲ ਹਿਮ ਵਾਂਗ ਧਵਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 16

पश्य मेंऽगुष्ठतो ब्रह्मन्भूरि भस्म विनिर्गतम् । न नृत्येऽहं न मे हर्षस्तथापि मुनिसत्तम

ਵੇਖੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਸਮ ਨਿਕਲ ਆਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੈਂ ਨ ਨੱਚਦਾ ਹਾਂ, ਨ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਰਖ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ।

Verse 17

तद्दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा

ਉਹ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬੋਲਿਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ।

Verse 18

नान्यं देवमहं मन्ये त्वां मुक्त्वा वृषभध्वजम् । नान्यस्य विद्यते शक्तिरीदृशी धरणीतले

ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 19

भगवानुवाच । ज्ञातोऽस्मि मुनिशार्दूल त्वया वेदविदां वर । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यन्मनसेप्सितम्

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨਿਸਿੰਹ, ਹੇ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਵਰ ਮੰਗ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

ऋषिरुवाच । प्रसादाद्देवदेवस्य नृत्येन महता विभो । यथा न स्यात्तपोहानिस्तथा नीतिर्विधीयताम्

਋ਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਵਿਭੂ! ਦੇਵਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਐਸੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਹਾਨੀ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 21

शंभुरुवाच । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । प्राचीमन्विह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਤਪ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪੂਰਬ ਮੁਖ ਵੱਸਾਂਗਾ।

Verse 22

सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्

ਸਰਸਵਤੀ ਮਹਾਂ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

प्राचीने ह्यृषिशार्दूल न चेहागच्छते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ (ਸੰਸਾਰਿਕ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਚੁਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

नियमैश्चोप वासैश्च शोषयन्देहमात्मनः । जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । तथा च स्थंडिलशया ये चान्ये नियताः पृथक्

ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਕੋਈ ਜਲ ਆਹਾਰ, ਕੋਈ ਵਾਯੁ ਭੋਜੀ, ਕੋਈ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 25

ये स्नानमाचरिष्यंति तीर्थेऽस्मिन्नियमान्विताः । ते यांति परमां सिद्धिं ब्रह्मणः परमं पदम्

ਜੋ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ, ਉਸ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਧਾਮ ਨੂੰ।

Verse 26

अस्मिंस्तीर्थे तु यो दानं त्रुटिमात्रं च कांचनम् । ददाति द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं भवेत्फलम्

ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਰਤਾ-ਭਰ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਜਿਤਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंतीह मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्

ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 28

पितॄणां वल्लभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति सुपुत्रेणेह तारिताः

ਇਹ ਤੀਰਥ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਇਕ ਹੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਉਧਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 29

भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

ਫਿਰ ਜੋ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 30

अत्र ये शुभ कर्माणः प्रभासस्थां सरस्वतीम् । पश्यंति तेपि यास्यंति स्वर्गलोकं द्विजोत्तमाः

ਇੱਥੇ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

ये पुनस्तत्र भावेन नराः स्नानपरायणाः । ब्रह्मलोकं समासाद्य ते रमिष्यंति सर्वदा

ਪਰ ਜੋ ਮਨੋਂ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 32

दधि प्रदद्याद्योऽपीह ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽप्यग्निलोकमासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ (ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ) ਮਨੋਹਰ ਦਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਗਨੀਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 33

ऊर्णाप्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्लभाम्

ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਨ ਦਾ ਆਵਰਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਮਰਤਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ।

Verse 34

ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानफलं तेषां सुखेन फलमादिशेत्

ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਮਲ-ਨਾਸ ਲਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 35

भावेन हि नरः कश्चित्तत्र स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेणेह तारिताः

ਤਰਪਣ ਦੇ ਜਲ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਥੇ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਤਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

ते लभंतेऽक्षयांल्लोका न्ब्रह्मविष्ण्वीशशब्दितान् । भूयस्त्वन्नं प्रयच्छन्ति मोक्षमार्गं लभंति ते

ਉਹ ਅਖੰਡ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਈਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰ ਅੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਦੀ ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਨੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਪੁੰਨ-ਹੀਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 39

प्राची सरस्वती चैव अन्यत्रैव तु दुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 40

प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य योन्यत्तीर्थं हि मार्गते । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समाचरेत्

ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਯੋਨ੍ਯਤ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਰੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੂਹਣੀ (ਕੂर्पਰ) ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 41

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकेंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षयं भूयात्पितृलोकं स गच्छति

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਪਿੰਯਾਕ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः । सरस्वतीं प्राप्य गता दिवं नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਤਟ-ਵਾਸ ਵਰਗੀ ਰਤੀ ਕਿੱਥੇ? ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਕਿੱਥੇ? ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਨਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

ईश्वर उवाच । उक्त्वैवं भगवान्देवस्तत्रैवांतरधीयत । सांनिध्यमकरोत्तत्र ततःप्रभृति शंकरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 44

अत्र गाथा पुरा गीता विष्णुना प्रभविष्णुना । स्नेहार्द्रेण च चित्तेन धर्मपुत्रं प्रति प्रिये

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗਾਥਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਵਿਸ਼ਣੁ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਗਾਈ ਸੀ—ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਧਰਮਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਕੇ।

Verse 45

मा गंगां व्रज कौंतेय मा प्रयागं च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਜਾ। ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਰਸਵਤੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । माहात्म्यं च सरस्वत्या भूयः किं श्रोतुमिच्छसि

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵੀ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 270

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्राचीसरस्वतीमंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਮੰਕੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਦੋ ਸੌ ਸੱਤਰਵਾਂ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।