Adhyaya 237

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यादवस्थलमुत्तमम् । यादवा यत्र नष्टा वै षट्पंचाशच्च कोटयः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਯਾਦਵਸਥਲ ਨਾਮਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ—ਛੱਪੰਜਾ ਕਰੋੜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।

Verse 2

यत्र वज्रेश्वरो देवो वज्रेणाराधितः सदा । यत्राभूद्दिव्यदृष्टीनामृषीणामाश्रमं कुलम्

ਜਿੱਥੇ ਵਜ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਾਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

Verse 3

देव्युवाच । कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह । पश्यतो वासुदेवस्य भोजाश्चैव महारथाः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਧਕ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋਏ? ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਾਰਥੀ ਭੋਜ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ?

Verse 4

केन शप्तास्तु ते वीरा नष्टा वृष्ण्यन्धकादयः । भोजाश्चैव महादेव विस्तरेण वदस्व मे

ਉਹ ਵੀਰ ਕਿਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋਏ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਅੰਧਕ ਆਦਿ ਅਤੇ ਭੋਜ ਵੀ ਮਿਟ ਗਏ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । षट्त्रिंशे च कलौ वर्षे संप्राप्तेऽन्धकवृष्णयः । अन्योन्यं मुशलैस्ते हि निजघ्नुः कालनोदिताः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਛੱਤੀਵੇਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ—ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਬੈਠੇ।

Verse 6

विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च यशस्विनम् । सारणप्रमुखान्भोजान्ददृशुर्द्वारकां गतान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕਣ੍ਵ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਸਾਰਣ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਭੋਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆਏ ਸਨ, ਦੇਖਿਆ।

Verse 7

ते वै सांबं समानिन्युर्भूषयित्वा स्त्रियं यथा । अब्रुवन्नुपसंगम्य देवदंडनिपीडिताः

ਉਹ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲੇ—ਦੇਵ-ਦੰਡ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧੱਕੇ ਹੋਏ।

Verse 8

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः । ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति

ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬਭ੍ਰੂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸੱਚ ਜਾਣੋ—ਇਹ ਕੀ ਜਣੇਗੀ?

Verse 9

इत्युक्तास्ते तदा देवि विप्रलंभप्रधर्षिताः । प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयस्तच्छृणुष्व यथातथम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਤਾਨੇ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਉਕਸਾਏ ਗਏ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਤਿਵੇਂ ਹੀ।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुशलं घोरमायसम् । वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਇਹ ਸਾਂਬ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੁਸਲ ਜਣੇਗਾ।

Verse 11

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः । उच्छेत्तारः कुलं सर्वमृते रामाज्जनार्द्दनात्

ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ, ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭੜਕੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਉਖਾੜ ਦੋਗੇ।

Verse 12

त्यक्त्वा यास्यति वः श्रीमांत्यक्त्वा भूमिं हलायुधः । जरा कृष्णं महाभागं शयानं तु निवेत्स्यति

ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਲਾਯੁਧ (ਬਲਰਾਮ) ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਰਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਮਹਾਭਾਗ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬੇਧ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 13

इत्यब्रुवंस्ततो देवि प्रलब्धास्ते दुरात्मभिः । मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਉਂ ਕਹਿ ਚੁੱਕਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਦੁਰਾਤਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਠੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ।

Verse 14

तथोक्ता मुनयस्ते तु ततः केशवमभ्ययुः । अथावदत्तदा वृष्णीञ्छ्रुत्वैवं मधुसूदनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਕੋਲ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 15

अभिज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तत् । एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान्

ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ—‘ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਨਿਯਤ ਹੈ।’ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 16

कृतांतमन्यथाकर्त्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः । श्वोभूते सततः सांबो मुसलं तदसूत वै

ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਹੋਰਥਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਸਾਂਬ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਲੋਹੇ ਦਾ ਮੁਸਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 17

येन वृण्ष्यन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्

ਜਿਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ-ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁਰਖ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਭਾਗ੍ਯ ਦੇ ਸੇਵਕ ਵਰਗਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਾਧਨ ਸੀ।

Verse 18

असूत शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयत् । विषण्णोऽथ ततो राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत्

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਵਸਤੂ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਚੂਰਨ ਬਣਵਾਇਆ।

Verse 19

प्राक्षिपत्सागरे तत्र पुरुषो राजशासितः । अथोवाच स्वनगरे वचनादाहुकस्य हि

ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਹੁਕ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ।

Verse 21

यश्च वो विदितं कुर्यादेवं कश्चित्क्वचिन्नरः । स जीवञ्छूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबांधवः

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਹ ਭੇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਹਿਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਤੂਤ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।

Verse 22

ततो राजभयात्सर्वे नियमं तत्र चक्रिरे । नराः शासनमाज्ञाय रामस्याक्लिष्टकर्मणः

ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੇ ਕੜਾ ਨਿਯਮ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 23

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनामन्धकैः सह । कालो गृहाणि सर्वाणि परिचक्राम नित्यशः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਧਕਾਂ ਸਮੇਤ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਜਨ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਕਾਲ ਨਿੱਤ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਘਰਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਲਾਂਦਾ, ਚੱਕਰ ਕੱਟਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 24

करालो विकटो मुंडः पुरुषः कृष्णपिंगलः । सम्मार्जनी महाकेतुर्जपापुष्पावतंसकः

ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਭਿਆਨਕ, ਵਿਕਰਾਲ, ਮੁੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਾਲਾ-ਪੀਲਿਆ ਵਰਣ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਝਾੜੂ, ਮਹਾ-ਧਵਜ, ਅਤੇ ਜਪਾ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 25

कृकलासवाहनश्च रत्तिकाकर्णभूषणः । गृहाण्यवेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यत पुनः क्वचित्

ਉਸ ਦਾ ਵਾਹਨ ਕਿਰਕਲਾਸ (ਛਿਪਕਲੀ) ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਤਿਕਾ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਸਨ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 26

तस्य चासन्महेष्वासाः शरैः शतसहस्रशः । न चाशक्यत वेद्धुं स सर्वभूताप्ययं सदा

ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾ-ਧਨੁਧਾਰੀ ਸ਼ੂਰਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਤੀਰ ਵਰਸਾਏ; ਪਰ ਉਹ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਿਆ—ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 27

उत्पेदिरे महावाता दारुणा हि दिने दिने । वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो लोमहर्षणाः

ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ-ਹਵਾਵਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ—ਅਨੇਕ ਰੋਮਾਂਚਕ; ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ-ਸੂਚਨਾ ਸਨ।

Verse 28

विवृद्ध्य मूषिका रथ्यावितुन्नमणिकास्तथा । केशान्ददंशुः सुप्तानां नृणां युवतयो निशि

ਚੂਹੇ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਥਿਆਵਿਤੁੰਨਮਣਿਕਾ ਨਾਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਵੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੁਆਨ ਔਰਤਾਂ ਸੁੱਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਂਗ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੱਬਦੀਆਂ।

Verse 29

चीचीकूचीत्यवाशंत सारिका वृष्णिवेश्मसु । नोपशाम्यति शब्दश्च स दिवारात्रमेव वा

ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਕਾਂ “ਚੀਚੀਕੂਚੀ!” ਕਹਿ ਕੇ ਚੀਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦਿਨ ਰਾਤ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 30

अन्वकुर्वन्नुलूकाश्च वायसान्वृष्णिवेश्मसु । अजाः शिवानां च रुतमन्वकुर्वत भामिनि

ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਲੂ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਵੀ ਗਿਦੜਾਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁਭ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ—ਇਹ ਅਮੰਗਲ ਸੰਕੇਤ ਸਨ।

Verse 31

पांडुरारक्तपादाश्च विहगाः कालप्रेरिताः । वृष्ण्यन्धकगृहेष्वेवं कपोता व्यचरंस्तदा

ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਫਿੱਕੇ ਲਾਲੀਏ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਉੱਠੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਬੂਤਰ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੇ—ਇਕ ਹੋਰ ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ।

Verse 32

व्यजायंत खरा गोषु करभाश्चाश्वतरीषु च । शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषका नकुलीषु च

ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਤੇ ਜੰਮੇ, ਘੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਊਠ ਜੰਮੇ; ਕੁੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਕੁਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਜੰਮੇ—ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇਹ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਸੀ।

Verse 33

तापत्रयांत पापानि कुर्वंतो वृष्णयस्तथा । अद्विषन्ब्राह्मणांश्चापि पितॄन्देवांस्तथैव च

ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ।

Verse 34

गुरूंश्चाप्यवमन्यंते न तु रामजनार्दनौ । भार्याः पतीन्व्युच्चरंति पत्नीश्च पुरुषास्तथा

ਉਹ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਅਵਗਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਪਤਨੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਵੀ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

Verse 35

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्त्तते । नीललोहितमांजिष्ठा विसृजंश्चार्चिषः पृथक्

ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਪਟਾਂ ਛੱਡਣ ਲੱਗੀ—ਨੀਲੀ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੰਜਿਠੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ—ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 36

उदयास्तमने नित्यं पर्यस्तः स्याद्दिवाकरः । व्यदृश्यत सकृत्पुंभिः कबन्धैः परिवारितः

ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਨਿੱਤ ਹੀ ਵਿਗੜਿਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਕਦੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਦਿੱਸਦਾ ਜਿਵੇਂ ਸਿਰ-ਰਹਿਤ ਧੜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ—ਭਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼।

Verse 37

महानसेषु सिद्धांते संस्कृतेऽन्ने तु भामिनि । उत्तार्यमाणे कृमयो दृश्यंते च वरानने

ਵੱਡੇ ਰਸੋਈਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਅੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨਾਰੀ, ਪਰੋਸਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਦਿੱਸ ਪੈਂਦੇ—ਭੋਜਨ ਦੀ ਅਸ਼ੁਭ ਵਿਗਾੜ।

Verse 38

पुण्याहे वाच्यमाने च पठत्सु च महात्मसु । अभिधावंति श्रूयंते न चादृश्यत कश्चन

ਪੁਣਿਆਹ ਦੇ ਮੰਗਲ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਦੌੜ-ਭੱਜ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 39

परस्परस्य नक्षत्रं हन्यमानं पुनःपुनः । ग्रहैरपश्यन्सर्वैस्ते नात्मनस्तु कथञ्चन

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਕਿ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ।

Verse 40

न हुतं पाचयत्यग्निर्वृष्ण्यंधकपुरस्कृतम् । समंतात्प्रत्यवाशंत रासभा दारुणस्वनाः

ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਹਵਨ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਰਾਸਭ (ਗਧੇ) ਕਠੋਰ, ਭਿਆਨਕ ਧੁਨ ਨਾਲ ਰੇਂਕਦੇ—ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਜੋ ਵਿਪਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 41

एवं पश्यन्हृषीकेशः संप्राप्तान्कालपर्ययान् । त्रयोदशीं ह्यमावास्यां तां दृष्ट्वा प्राब्रवीदिदम्

ਇਉਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਵਰਗੀ ਅੰਧਕਾਰਮਈ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 42

त्रयोदशी पंचदशी कृतेयं राहुणा पुनः । तदा च भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षयाय नः

ਰਾਹੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਮੁੜ ਪੰਦਰਵੀਂ ਵਰਗੀ—ਅਮਾਵਸਿਆ ਸਮਾਨ ਅੰਧਕਾਰ—ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ ਆਈ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਸ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

Verse 43

धिग्धिगित्येवकालं तं परिचिंत्य जनार्दनः । मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं केशिनिषूदनः । पुत्रशोकाभिसंतप्ता गांधारी यदुवाच ह

ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ “ਧਿਕ ਧਿਕ!” ਕਿਹਾ। ਕੇਸ਼ਿਨਿਸੂਦਨ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਛੱਤੀਵਾਂ ਵਰ੍ਹਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੇ ਕਦੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 44

एवं पश्यन्हृषीकेशस्तदिदं समुपस्थितम् । इदं च समनुप्राप्तमब्रवीद्यद्युधिष्ठिरः

ਇਉਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਭਾਗ੍ਯ-ਘੜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ਜੋ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਹੇ ਸਨ।

Verse 45

पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वोत्पातान्सुदारुणान् । पुण्यग्रन्थस्य श्रवणाच्छांतिहोमाद्विशोधनात्

ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਉਤਪਾਤ ਦਿੱਸੇ, ਤਦ ਪੁੰਨ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਹੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 46

पूततीर्थाभिषेकांच्च नान्यच्छ्रेयो भवेदिति । इत्युक्त्वा वासुदेवस्तच्चिकीर्षन्सत्यमेव च । आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्रामरिंदमः

“ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਸੁਦੇਵ—ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਰੀ-ਵਿਜੇਤਾ ਨੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

अघोषयंत पुरुषास्तत्र केशवशासनात् । तीर्थयात्रा प्रभासे वै कार्येति वरवर्णिनि

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

Verse 48

अथारिष्टानि वक्ष्यामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । काली स्त्री पांडुरैर्दंतैः प्रविश्य नगरीं निशि

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੁਆਰਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਆਏ ਅਰਿਸ਼ਟ-ਲੱਛਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿੱਕੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ—ਅਮੰਗਲ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ।

Verse 49

स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां प्रति धावति । अग्निहोत्रनिकेतं च सुमेध्येषु च वेश्मसु

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੋਰੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੀ; ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸੁਮੇਧੀ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘੁੱਸ ਜਾਂਦੀ—ਇਹ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਲੱਛਣ ਸੀ।

Verse 50

वृष्ण्यंधकांश्च खादंती स्वप्ने दृष्टा भयानका । कुर्वंती भीषणं नादं कुर्कुटश्वानसंयुता

ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਦਿਸਦੀ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦੀ; ਕੁੱਕੜਾਂ ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖ ਕੱਢਦੀ—ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਪਤਾ ਦਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ।

Verse 51

तथा सहस्रशो रौद्राश्चतुर्बाहव एव च । स्त्रीणां गर्भेष्वजायंत राक्षसा गुह्यकास्तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੌਦ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣੀ—ਕੁਝ ਤਾਂ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰਭਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ; ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੀ—ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਸੀ।

Verse 52

अलंकाराश्च च्छत्राणि ध्वजाश्च कवचानि च । ह्रियमाणानि दृश्यंते रक्षोभिस्तु भयानकैः

ਗਹਿਣੇ, ਛਤਰ, ਧੁੱਜਾਂ ਅਤੇ ਕਵਚ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੋਹ ਕੇ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ—ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦਾ ਹੋਰ ਸੰਕੇਤ।

Verse 53

यच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयस्मयम् । दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा

ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਜੋ ਚਕ੍ਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਵਜ੍ਰ-ਨਾਭ ਵਾਲਾ, ਲੋਹੇ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ—ਉਹ ਤਦ ਵ੍ਰਿਸ਼੍ਣੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

ਦਾਰੁਕ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਸੂਰਜ-ਵਰਨੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਭਯਾਨਕ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਮਨ-ਵੇਗ ਵਰਗੇ ਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 55

तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जगुः स्वप्सरसो दिवानिशं वाचं चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्राम्

ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਧ੍ਵਜ—ਤਾਲ ਅਤੇ ਸੁਪਰਨ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਲੋਂ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪੂਜੇ ਹੋਏ, ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ: “ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲੋ।”

Verse 56

ततो जिगमिषंतस्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । सांतःपुरास्तीर्थयात्रामीहंते स्म नरर्षभाः

ਤਦੋਂ ਵೃಷਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਲਦ ਸਮਾਨ—ਆਪਣੇ ਅੰਤਹਪੁਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 57

ततो मांसपरा हृष्टाः पेयं वेश्मसु वृष्णयः । बहु नानाविधं चक्रुर्मांसानि विविधानि च

ਫਿਰ ਵೃಷਣੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਸ-ਖੇਡ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਪਾਨੀਏ ਵੱਲ ਰੁਝੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੇਯ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਸ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 58

तथा सीधुषु बद्धेषु निर्ययुर्नगराद्बहिः । यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमंतस्तिग्मतेजसः

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੀਧੂ ਦੇ ਘੜੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਤੀਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ—ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 59

ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम् । प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਹੋਣ, ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਟਿਕੇ; ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।

Verse 60

निर्विष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रांते स योगवित् । जगामामंत्र्य तान्वीरानुद्धवोर्थविशारदः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੋਗ-ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉੱਧਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 61

प्रस्थितं तं महात्मानमभिवाद्य कृतांजलिम् । जानन्विनाशं भोजानां नैच्छद्वारयितुं हरिः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਵੇਲੇ ਹਰਿ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਭੋਜਾਂ ਦੇ ਨਿਧਾਰਿਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 62

ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । अपश्यन्नुद्धवं यांतं तेजसाऽदीप्य रोदसी

ਫਿਰ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ, ਉੱਧਵ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ—ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਂਤੀ ਐਸੀ ਸੀ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 63

ब्राह्मणार्थेषु यत्क्लृप्तमन्नं तेषां वरानने । तद्वाहनेभ्यः प्रददुः सुरागंधरसान्वितम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਜੋ ਅੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—ਸੁਰਾ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 64

ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्त्तकसंकुलम् । प्रावर्त्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਨਟਾਂ-ਨਰਤਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ, ਤੀਖੇ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮਹਾ-ਪਾਨ ਦਾ ਉਤਸਵ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ।

Verse 65

कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणा । अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੀ ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੀਣ ਲੱਗਾ; ਯੁਯੁਧਾਨ, ਗਦ ਅਤੇ ਬਭ੍ਰੂ ਨੇ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 66

ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः । अब्रवीत्कृतवर्माणमवहस्यावमन्य च

ਫਿਰ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਦ ਨਾਲ ਉੱਤਾਵਲਾ ਯੁਯੁਧਾਨ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਅਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 67

कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव । न तन्मृष्यत हार्दिक्यस्त्वया तत्साधु यत्कृतम्

‘ਕਿਹੜਾ ਖੱਤਰੀਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮਰੇਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਰਦਾ ਹੈ? ਹਾਰਦਿਕਿਆ, ਤੇਰਾ ਉਹ ਕਰਤੱਬ ਨ ਸਹਿਣਯੋਗ ਸੀ, ਨ ਹੀ ਧਰਮਯੁਕਤ।’

Verse 68

इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः । प्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यमथ भर्त्सयन्

ਯੁਯੁਧਾਨ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਾਰਦਿਕਿਆ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 69

ततः पुनरपि क्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् । निर्विशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना

ਫਿਰ ਮੁੜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਉਸਨੂੰ ਅਵਗਿਆ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਉਂ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਨ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।

Verse 70

भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायोगतस्त्वया । व्याधेनेव नृशंसेन कथं वैरेण घातितः

ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾਸ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਨਿਆਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ—ਉਹ ਫਿਰ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਦਈ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਵੇ?

Verse 71

इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा । तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे समः पुमान्

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਬਾਹਰੋਂ ਸਮਭਾਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਦਬੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ।

Verse 72

मणिं स्यमंतकं चैव यः स सत्राजितोऽभवत् । स कथं स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्

ਅਤੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ—ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਉਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ?

Verse 73

तच्छ्रुत्वा केशवस्यांकमगमद्रुदती सती । सत्यभामा प्रक्षुभिता कोपयन्ती जनार्द्दनम्

ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤੀ ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਬੈਠੀ।

Verse 74

तत उत्थाय स क्रोधात्सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत् । पंचानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखंडिनः

ਤਦ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ—ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨ ਬਾਰੇ।

Verse 75

एष गच्छामि पदवीं सत्ये तव पथे सदा । सौप्तिके निहता ये च सुप्तास्तेन दुरात्मना

‘ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ! ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਾਂਗਾ।’ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜੋ ਸੌਪ੍ਤਿਕ ਰਾਤੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਮਾਰੇ।

Verse 76

द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा । समाप्तं चायुरस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे

“ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਹਾਇਕ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਕਰਕੇ—ਅੱਜ ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਕਮਰ ਕਟਿ ਵਾਲੀ!”

Verse 77

इतीदमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः । अभिहत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 78

तथान्यानपि निघ्नंतं युयुधानं समंततः । अन्वधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तथा

ਅਤੇ ਜਦ ਯੁਯੁਧਾਨ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ) ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਦਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 79

एकीभूतास्ततस्तस्य कालपर्यायप्रेरिताः । भोजांधका महाराजं शैनेयं पर्यवारयन्

ਫਿਰ ਕਾਲ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭੋਜ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਇਕਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ੈਨੇਯ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ) ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 80

तान्दृष्ट्वाऽपततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्द्दनः । न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਝਪਟਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।

Verse 81

ते च पानमदाविष्टाश्चोदिताश्चैव मन्युना । युयुधानमथाजघ्नुरुच्छिष्टै र्भोजनैस्तथा

ਅਤੇ ਉਹ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਯੁਯੁਧਾਨ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਬਚਿਆ-ਖੁਚਿਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਜੂਠ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 82

हन्यमाने तु शैनेये कुद्धो रुक्मिणिनंदनः । तदंतरमथाधावन्मोक्षयिष्यञ्छिनेः सुतम्

ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੈਨੇਯ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰੁਕਮਿਣੀਨੰਦਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੌੜ ਪਿਆ, ਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

Verse 83

स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चांधकैः सह । बहुत्वात्तु हतौ वीरावुभौ कृष्णस्य पश्यतः

ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਭੋਜਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੱਝਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੇਖਦੇ-ਦੇਖਦੇ ਦੋਵੇਂ ਉਹ ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 84

हतं दृष्ट्वा तु शैनेयं पुत्रं च यदुनंदनः । एरकाणां तदा मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः

ਸ਼ੈਨੇਯ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਯਦੁਨੰਦਨ ਕੇਸ਼ਵ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਏਰਕਾ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 86

ततोंऽधकाश्च भोजाश्च शिनयो वृष्णयस्तदा । न्यघ्नन्नन्योन्यमाक्रन्दैर्मुशलैः कालप्रेरिताः

ਫਿਰ ਅੰਧਕ, ਭੋਜ, ਸ਼ਿਨਿ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ—ਚੀਖਾਂ ਤੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 87

यश्चैकामेरकां कश्चिज्जग्राह रुषितो नरः । वज्रभूता च सा देवि ह्यदृश्यत तदा प्रिये

ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮਨੁੱਖ ਏਰਕਾ ਦੀ ਇਕੋ ਨਲੀ ਵੀ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਤਦ ਵਜ੍ਰ-ਰੂਪ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

Verse 88

तृणं च मुशलीभूतमण्वपि तत्र दृश्यते । ब्रह्मदंडकृतं सर्वमिति तद्विद्धि भामिनि

ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਘਾਹ ਦਾ ਇਕ ਤਿੰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 89

तदभून्मुशलं घोरं वज्रकल्पमयस्मयम् । जघान तेन कृष्णोपि ये तस्य प्रमुखे स्थिताः

ਉਹ ਮੁੱਠ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸ਼ਲ ਬਣ ਗਈ—ਵਜ੍ਰ ਸਮਾਨ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣੀ; ਉਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 90

अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भामिनि । मत्तास्ते पर्यटंति स्म योधमानाः परस्परम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ; ਮਦਿਰਾ-ਮੱਤੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 91

पतंगा इव चाग्नौ तु न्यपतन्यदुपुंगवाः । नासीत्पलायने बुद्धिर्वध्यमानस्य कस्यचित्

ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਧੜਾਧੜ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਨਾ ਉੱਠੀ।

Verse 92

तं तु पश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्यपर्ययम् । मुशलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः

ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਬਾਹੁ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਮੁਸਲ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿਆ।

Verse 93

सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भामिनि

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਹਕ ਉਠਿਆ।

Verse 94

यादवान्क्ष्माशयानांश्च भृशं कोपसमन्वितः । स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगदाधरः

ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਰੰਗ-ਧਨੁਸ਼, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਦ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਨਿਃਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡਿਆ।

Verse 95

एवं तत्र महादेवि अभवद्यादव स्थलम् । गव्यूतिमात्रं तद्देवि यादवानां चिताः स्मृताः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਹ ਥਾਂ ‘ਯਾਦਵ-ਸਥਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉੱਥੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਾਂ ਗਵ੍ਯੂਤੀ-ਮਾਤ੍ਰ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 96

तेषां किलास्थिनिचयैः स्थलरूपं बभूव तत् । भस्मपुंजनिभाकारं तेनाभूद्यादव स्थलम्

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ; ਰਾਖ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਹੋਈ, ਉਹੀ ‘ਯਾਦਵ-ਸਥਲ’ ਬਣ ਗਈ।

Verse 97

दिव्यरत्नसमायुक्तं मणिमाणिक्यपूरितम् । यादवानां किरीटैश्च दिव्यगन्धैः सुपूरितम्

ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਅਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ—ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਪੂਰਿਤ।

Verse 98

तेषां रक्षानिमित्तं हि गंगा गणपतिस्तथा । यादवानां तु सर्वेषां जीवितो वज्र एव हि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣਪਤੀ (ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸਨ); ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਾਦਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੇਵਲ ਵਜ੍ਰ ਹੀ ਸੀ।

Verse 99

वयसोंते ततः सोऽपि प्रभासं क्षेत्रमागतः । निषिच्य स्वसुतं राज्ये नाम्ना ख्यातं महद्बलम्

ਫਿਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ—ਜੋ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 100

तेनापि स्थापितं लिंगं यादवेन्द्रेण धीमता । वज्रेश्वरमिति ख्यातं तत्स्थितं यादवस्थले

ਉਸ ਨੇ ਵੀ—ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇੰਦਰ—ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਜੋ ‘ਵਜ੍ਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਯਾਦਵਸਥਲ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 101

तत्रैव सुचिरं कालं तपस्तप्तं सुपुष्कलम् । नारदस्योपदेशेन प्रभासे पापनाशने

ਉਥੇ ਹੀ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਅਤੇ ਤੀਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 102

प्राप्तवान्परमां सिद्धिं स राजा यादवोत्तमः । तत्रैव यो नरः सम्यक्स्नात्वा जांबवती जले

ਉਹ ਰਾਜਾ—ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਥੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 103

वज्रेश्वरं तु संपूज्य ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत् । यादवस्थलसामीप्ये गोसहस्रफलं लभेत्

ਵਜ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਯਾਦਵਸਥਲ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 104

षट्कोणं तत्र दातव्यमंगुल्या यादवस्थले । यात्राफलमवाप्नोति सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ਯਾਦਵਸਥਲ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਛੇ-ਕੋਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਣੀ (ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ) ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 237

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅਧੀਨ, ‘ਯਾਦਵਸਥਲ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ ੨੩੭—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।