Adhyaya 23

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततः शांतमना भूत्वा चंद्रमा विस्मयान्वितः । शंभुभक्त्या परीतात्मा प्रभासक्षेत्रमास्थितः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਚੰਦਰਮਾ ਮਨੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸ਼ੰਭੂ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਟਿਕਿਆ।

Verse 2

पूर्वोक्तं यत्तु देवेन स तथा कृतवान्विभुः । गत्वा सागरमध्ये तु गृहीत्वा लिंगमुत्तमम्

ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵਿਭੂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 3

विश्वकर्म्माणमाहूय सहितं परिचारकैः । आदिदेश स्वयं सोमस्त्वष्टारं देवशिल्पिनम्

ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਸੋਮ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਤਵਸ਼ਟਾ—ਦੇਵ-ਸ਼ਿਲਪੀ—ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

चंद्र उवाच । विश्वकर्मन्निदं लिंगं मम दत्तं तु शंभुना । गृहाण त्वं महाबाहो युक्तस्थाने निवेशय

ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ।

Verse 5

रक्षस्व तावद्गन्तास्मि स्वकीयं भवनं विभो । यज्ञार्थमानयिष्यामि यज्ञोपकरणानि च

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।

Verse 6

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च तदा चंद्रश्चंद्र लोकं जगाम ह । गत्वा तत्र महादेवि चंद्रलोकंमहाप्रभम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚੰਦਰ ਤਦ ਚੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਭ ਚੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ…

Verse 7

कोटियोजनविस्तीर्णं सदामृतमयं शुभम् । तत्राहूय महादेवि प्रतीहारं सुमेधसम्

ਕਰੋੜਾਂ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਯ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ—ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਮੇਧਾ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ (ਦਰਬਾਨ) ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।

Verse 8

मंत्रिणं हेमगर्भांगं बृहस्पतिसमं धिया । यज्ञोपस्करसंभारं सर्वमादाय सत्वराः

ਉਸ ਨੇ ਹੇਮਗਰਭ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਮਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ (ਵੀ) ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਪਏ।

Verse 9

प्रभासक्षेत्रं गच्छंतु ममादेशपरायणाः । साग्निभिर्ब्राह्मणैः सार्द्धं गच्छंतु क्षेत्रमुत्तमम्

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਓ; ਅਗਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੋ।

Verse 10

शीघ्रं संपाद्यतां सर्वं यथा यज्ञः प्रवर्तते । सर्वेषामेव विप्राणां चंद्रलोकनिवासिनाम्

ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੋਵੇ; ਚੰਦਰਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਯੋਗ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ।

Verse 11

पृथक्पृथग्विमानं तु देयं तेषां महाधनम् । गवां च दशलक्षाणां सवत्सानां पयोमुचाम्

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਵਿਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਨਾਲੇ ਮਹਾਨ ਧਨ; ਅਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ, ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਬੱਛੜਾ।

Verse 12

हेमभारैर्भूषितानां कामधेनूपमत्विषाम् । अश्वानां श्यामकर्णानां सपादं लक्षमेव च

ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ (ਦਿਓ); ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾ ਲੱਖ।

Verse 13

दंतिनामयुतं चैव घंटाभरणशोभितम् । सहस्राणि च चत्वारि रथानां वातरंहसाम्

ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ, ਘੰਟੀਆਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਅਤੇ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਣ ਵਾਲੇ।

Verse 14

लक्षं तु करभाणां च मणिमाणिक्यसंयुतम् । सैन्यानां कोटिरेका तु चतुरंगबलान्विता

ਅਤੇ ਲੱਖ ਊਠ (ਕਰਭ) ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮਾਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਇਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਨਾ, ਚਤੁਰੰਗ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਹਾਥੀ, ਰਥ, ਘੁੜਸਵਾਰ ਤੇ ਪੈਦਲ।

Verse 15

अग्निशौचानि वस्त्राणि ब्राह्मणार्थं तथैव च । विभूषणानि दिव्यानि ऋत्विगर्थं शुभानि च

ਅਗਨੀ-ਸ਼ੌਚਿਤ (ਅੱਗ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ) ਵਸਤ੍ਰ ਭੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਲੰਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 16

नानाभक्ष्याणि भोज्यानि पानानि विविधानि च । लक्षं कर्मकराणां तु दासीनां लक्षमेव च

ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੱਖ੍ਯ, ਭੋਜ੍ਯ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਨ ਪਦਾਰਥ (ਪੇਯ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਲੱਖ ਕਰਮਕਰ (ਮਜ਼ਦੂਰ) ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਖ ਦਾਸੀਆਂ ਵੀ।

Verse 17

दारुवंशावधि प्रोक्तं यत्किंचित्स्वं मदाज्ञया । अन्यद्यद्ब्राह्मणा ब्रूयुस्तत्सर्वं तत्र नीयताम्

ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਲੱਕੜ ਤੇ ਬਾਂਸ ਤੱਕ—ਉਹ ਸਭ; ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿਣ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 18

देवानां दानवानां तु यक्षगंधर्वरक्ष साम् । सप्तद्वीपक्षितीशानां सप्तपातालवासिनाम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵੀ; ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ; ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ—

Verse 19

नानानृपसहस्राणां घोषणा क्रियतां मुहुः । सर्वेषां घोषणा कार्या प्रभासागमनं प्रति

ਅਨੇਕਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਮੁੜ ਮੁੜ ਐਲਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 20

इत्युक्त्वा मंत्रिणं तत्र चंद्रमास्त्वरयाऽन्वितः । ब्रह्मलोकं स गतवान्यज्ञार्थं ब्रह्मणोंतिकम्

ਇਉਂ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਆਖ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਯਜ್ಞ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ।

Verse 21

सोऽपि चंद्रमसो मंत्री हेमगर्भो महाप्रभः । सोमाज्ञां शिरसा कृत्वा यज्ञसंभारसंभृतः

ਫਿਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਉਹ ਮੰਤਰੀ—ਹੇਮਗਰਭ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ—ਸੋਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 22

प्रभासं क्षेत्रमागत्य यज्ञार्थं यत्नवानभूत् । तथैव चाह्वयांचक्रे भूर्भुवःस्वर्निवासिनः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਯਜ्ञ-ਕਾਰਜ ਲਈ ਯਤਨਵਾਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂḥ, ਭੁਵḥ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ।

Verse 23

श्रुत्वा तु घोषणां सर्वे शीघ्रं तत्र समाययुः । रवियोजनपर्यंतं क्षेत्रमालोक्य तत्र तत्

ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭੇ ਜਲਦੀ ਉਥੇ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 24

ब्राह्मणांश्च समाहूय सोमाध्यक्षं उवाच तान् । यज्ञांगं सर्वमानीतं मया सोमाज्ञया द्विजाः । अनंतरं तु यत्कृत्यं भवद्भिस्तद्विधीयताम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਸੋਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਲਿਆ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਜੋ ਕਰਤਵ੍ਯ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।”

Verse 25

इत्युक्ता ब्राह्मणाः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः । तत्रैव ददृशुः सर्वे त्वष्टारं देवशिल्पिनम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਾਪ ਧੋ ਚੁੱਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਵ-ਸ਼ਿਲਪੀ ਤ੍ਵਸ਼ਟਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ।

Verse 26

तं दृष्ट्वा तु द्विजाः सर्वे लिंगं दृष्ट्वा समीपतः । कथमेतदिति प्रोचुर्विश्वकर्मन्ब्रवीहि नः । कस्मादत्र स्थितस्त्वं वै शिल्पिकोटिसमन्वितः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਿਲਪੀਆਂ ਸਮੇਤ?”

Verse 27

विश्वकर्म्मोवाच । अहं सोमनियुक्तस्तु युक्तोऽस्मि लिंगरक्षणे । तदाज्ञापालने यत्नः क्रियतेऽतो मया द्विजाः

ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਸੋਮ ਨੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਲਈ ਹੀ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

Verse 28

ईश्वर उवाच । एवं श्रुत्वा यदा विप्रा ज्ञात्वा सर्वं तु कारणम् । चरिता यज्ञकार्यार्थं ततश्चक्रुरुप क्रमम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜ्ञ-ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲੱਗੇ।”

Verse 29

तत्र योजनपर्यंतं देवानां यजनं शुभम् । तद्देवयजनं कृत्वा पत्नीशालां च चक्रिरे

ਉੱਥੇ ਇਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਯਜਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜ્ઞ-ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਪਤਨੀਸ਼ਾਲਾ (ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਡਪ) ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

Verse 30

हविर्द्धानं सदश्चैव उत्तरा वेदिरेव च । ब्रह्मणः सदनाग्नीध्रीत्येवं स्थानानि चक्रिरे

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਿਰਧਾਨ, ਸਦਸ-ਮੰਡਪ, ਉੱਤਰੀ ਵੇਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਦਨ ਨਾਲ ਹੀ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦਾ ਸਥਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਯਜ્ઞ-ਸਥਾਨ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 31

तत्र योजनपर्यंतं यज्ञयूपांश्च मंडपान् । विश्वकर्मा चकाराशु कुंडानि विविधानि च

ਉੱਥੇ ਇਕ ਯੋਜਨ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਯਜ್ಞ-ਯੂਪ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਬਣਾਏ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੁੰਡ ਵੀ ਰਚ ਦਿੱਤੇ।

Verse 32

सहस्रसंख्यया तत्र कुण्डानां मंडपावधि । तत्र ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रतिष्ठायज्ञकोविदाः

ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡ ਸਨ, ਜੋ ਮੰਡਪਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਨਿਪੁਣ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 33

नानाभरणरत्नैश्च ब्राह्मणाः समलंकृताः । चक्रुः सर्वे यथन्यायं शास्त्रं दृष्ट्वा पुनःपुनः

ਨਾਨਾ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਨਿਯਮ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਕਰਿਆ।

Verse 34

वृक्षांस्तथौषधीर्दिव्या समित्पुष्पकुशादिकान् । होमद्रव्यादिकं सर्व माज्यं प्राज्यं नवं पयः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਸਮਿਧਾਂ, ਪੁਸ਼ਪ, ਕੁਸ਼ਾ ਆਦਿਕ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ; ਹੋਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਤਾਜ਼ਾ ਘੀ ਤੇ ਨਵੀਂ ਦੁਹੀ ਹੋਈ ਦੁੱਧ ਵੀ ਲਿਆਏ।

Verse 35

तथान्यदपि यत्किंचिद्यज्ञोपकरणं स्मृतम् । वर्द्धनीकलशाद्यं च सर्वं हेममयं शुभम्

ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਹੋਰ ਭੀ ਉਪਕਰਣ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਵਰੱਧਨੀ ਪਾਤ੍ਰ, ਕਲਸ਼ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ, ਸੁਵਰਨ-ਨਿਰਮਿਤ ਸਨ।

Verse 36

चक्रुः सर्वं यथान्यायं प्रतिष्ठामखमादृताः । तत्र विप्रगणो हृष्टो भक्ष्यभोज्यादितर्पितः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਭਕ੍ਸ਼੍ਯ-ਭੋਜ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 37

वेदध्वनितनिर्घोषैर्दिवं भूमिं च संस्पृशन् । सुशुभे मंडपस्तत्र पताकाभिरलंकृतः

ਵੇਦ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਮੰਡਪ ਧਵਜਾਂ-ਪਤਾਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਹੋਇਆ।

Verse 38

दिव्यसिंहासनोपेतो मुक्तादामपरिष्कृतः । दिव्यचन्दनमालाभिः कल्पपल्लवतोरणैः

ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਹਾਸਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪ-ਲਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪੱਲਵ-ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਦੁਆਰ ਬਣੇ ਸਨ।

Verse 39

दिव्यगन्ध सुगन्धाद्यैः स्वर्गस्थानमिवाभवत् । चतुर्दशविधस्तत्र भूतग्रामः समागतः

ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਇਤਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਮਾਨੋ ਸਵਰਗ-ਧਾਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਭੂਤ-ਗ੍ਰਾਮ, ਅਨੇਕ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ, ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ।

Verse 40

स्थावरः सर्पजातिश्च पक्षिजातिस्तथैव च । मृगसंज्ञश्चतुर्थश्च पश्वाख्यः पञ्चमः स्मृतः

ਪਹਿਲਾ ਵਰਗ ਸਥਾਵਰ (ਅਚਲ) ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਸੱਪ-ਜਾਤਿ ਦਾ; ਤੀਜਾ ਪੰਛੀ-ਜਾਤਿ ਦਾ। ਚੌਥਾ ਮ੍ਰਿਗ-ਸੰਜ्ञਾ, ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂ; ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਪਸ਼ੁ-ਆਖ੍ਯ, ਘਰੇਲੂ ਧਨ-ਪਸ਼ੂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

षष्ठश्च मानुषः प्रोक्तः पैशाचः सप्तमः स्मृतः । अष्टमो राक्षसः प्रोक्तो नवमो यज्ञ एव च

ਛੇਵਾਂ ਮਾਨੁਸ਼ ਵਰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੱਤਵਾਂ ਪੈਸ਼ਾਚ ਵਰਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਠਵਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵਰਗ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਗ ਹੀ ਹੈ।

Verse 42

गांधर्वशाक्रसौम्याश्च प्राजापत्यस्तथैव च । ब्राह्मश्चेति समाख्यातश्चतुर्दशविधो गणः

ਗਾਂਧਰਵ, ਸ਼ਾਕ੍ਰ, ਸੌਮ੍ਯ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮ—ਇਹ ਕਹੇ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਹ ਗਣ ਚੌਦਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 43

विश्वेदेवास्तथा साध्या मरुतो वसवस्तथा । लोकपालास्तथाष्टौ च नक्षत्राणि ग्रहैः सह

ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਸਾਧ੍ਯ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਵਸੁ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਅੱਠ ਲੋਕਪਾਲ, ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਭੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 44

ब्रह्माण्डे देवता याश्च ताः सर्वास्तत्र चागताः । हृष्टाः प्रभासके क्षेत्रे प्रारब्धे यज्ञकर्म्मणि

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਯਜ્ઞ-ਕਰਮ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹರ್ಷਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 45

घृतक्षीरवहा नद्यो दधिपायसकर्दमाः । पक्वान्नानां फलानां च राशयः पर्वतोपमाः

ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿਕੜ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਖੀਰ ਦੀ ਸੀ। ਪੱਕੇ ਅੰਨ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 46

दृश्यन्ते विविधाकारास्तस्मिन्यज्ञमहोत्सवे । जगु स्तत्रैव गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜ್ಞ-ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਓਥੇ ਹੀ ਗੰਧਰਵ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚਦੇ ਸਨ।

Verse 47

भक्ष्यभोज्यैश्च विविधैः कामपानादिभिस्तथा । तृप्ता देवाश्च मुनयो भूतग्रामाश्चतुर्दश

ਭੱਖਣ-ਭੋਜਨ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਭਾਂਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਪਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਚੌਦਾਂ ਭੂਤ-ਗ੍ਰਾਮ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ।

Verse 48

एवं संभारसहितं यज्ञांगं सर्वमेव हि । प्रगुणीकृत्य सचिवो मुक्त्वा तत्रैव रक्षकान् । सोमस्याह्वाननार्थं च ब्रह्मलोकं जगाम ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਸਮੇਤ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਸਚਿਵ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸੱਦਣ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 49

ईश्वर उवाच । स दृष्ट्वा ब्रह्मणः पार्श्वे स्थितं सोममहाप्रभम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ सोमं ब्रह्माणमेव च

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੋਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 50

कृतांजलिपुटो भूत्वा उवाच नतकंधरः । हेमगर्भ उवाच । भगवन्भवदादेशाद्यज्ञांगं सर्वमेव हि

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹੇਮਗਰਭ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 51

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे मया ते प्रगुणीकृतम् । तत्र ब्रह्मर्षयः सर्वे तथा राजर्षयोऽपरे

ਉਸ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।

Verse 52

त्वन्मार्गप्रेक्षकाः सर्वे सन्तिष्ठन्ते समाकुलाः । अनन्तरं तु यत्कृत्यं तद्भवान्कर्तुमर्हति

ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਲੋਕ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਭਵਾਨ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।

Verse 53

ईश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु तदा चन्द्रः समुद्रस्य सुतेन वै । प्रहस्योवाच ब्रह्माणं चन्द्रमा लोकसाक्षिणम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 54

भगवन्सर्वदेवेश ममानुग्रहकाम्यया । प्रतिष्ठायज्ञकामस्य ममातिथ्यं कुरु प्रभो

ਹੇ ਭਗਵਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਸੇਵਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।

Verse 55

अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादाद्भविष्यति

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਤਪ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤ੍ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 56

मया च तपसोग्रेण प्राप्तं लिंगमुमापतेः । तत्प्रतिष्ठाविधिं सर्वं तद्भवान्कर्त्तुमर्हति

ਅਤੇ ਮੈਂ ਘੋਰ ਤਪ ਨਾਲ ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 57

ब्रह्मोवाच । अवश्यं तव कर्त्तास्मि प्रतिष्ठां शंकरात्मिकाम् । त्वदाराधनलिंगे तु सोमेशेऽतिविशेषतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਰਾਧ੍ਯ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੋਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 58

ये केचिद्भवितारो वा अतीता ये निशाकराः । तेषां सोमान्वयानां च सर्वेषामाद्यदैवतम्

ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ—ਸੋਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਲਈ ਇਹ (ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।

Verse 59

योऽसौ सोमेश्वरो देव आदौ भैरवनामभृत् । मन्वन्तरान्तरेऽतीते प्रतिष्ठेऽहं पुनःपुनः

ਉਹੀ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ‘ਭੈਰਵ’ ਨਾਮ ਧਾਰਦਾ ਸੀ—ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 60

यदा प्राभासिकं क्षेत्रे गतोऽहं चाष्टवार्षिकः । आहूतः पूर्वमिन्द्रेण भैरवस्य प्रतिष्ठिते

ਜਦ ਮੈਂ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਤਦ ਭੈਰਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ।

Verse 61

तत्प्रभृत्येव मे नाम बालरूपी निगद्यते । अन्येषु सर्वतीर्थेषु वृद्धरूपी वसाम्यहम्

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ‘ਬਾਲਰੂਪੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੋਰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੁੱਢੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 62

प्रभासे तु पुनश्चंद्र बाल्याप्रभृति संवसे । ब्रह्माण्डे यानि तीर्थानि ब्राह्मणास्तेषु ये स्मृताः

ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਚੰਦਰ, ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਮੇਤ—

Verse 63

तेषामाद्यो निशानाथ प्रभासेऽहं व्यवस्थितः । कल्पेकल्पे निशानाथ मम नामांतरं भवेत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਥ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਥ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 64

स्वयंभूः प्रथमे नाम द्वितीये पद्मभूः स्मृतः । तृतीये विश्वकर्त्तेति बालरूपी तुरीयके

ਪਹਿਲੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਸ੍ਵਯੰਭੂ’ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ‘ਪਦ੍ਮਭੂ’ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਤਾ’ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ‘ਬਾਲਰੂਪੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।

Verse 65

एषामेव परीवर्तो नाम्नां भावि पुनःपुनः । परार्द्धद्वयपर्यंतं प्रभासे संस्थितस्य मे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਇਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ—ਦੋ ਪਰਾਰਧਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ—ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਾਂ।

Verse 66

आदिसोमेन तत्रैव शंभोर्नेत्रोद्भवेन वै । प्रभासे तु तपस्तप्त्वा प्रत्यक्षीकृतईश्वरः

ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਦਿ-ਸੋਮ ਨੇ—ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੀ—ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 67

ततो ददौ वरं तुष्टः पूर्वचन्द्रस्य शूलधृक् । यस्मादाराधितोऽहं ते सोम भक्त्या चिरन्तनम्

ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰਵ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ‘ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ…’

Verse 68

तस्मात्सोमेशनामैवमस्मिंल्लिंगे भविष्यति । यावद्ब्रह्मा शतानन्दः प्रकृतौ न प्रलीयते

ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ‘ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ—ਜਦ ਤੱਕ ਸਦਾ-ਆਨੰਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

Verse 69

ये केचिद्भवितारो वै रात्रिनाथा निशाकराः । ते मदाराधनं चात्र करिष्यंति पुनःपुनः

ਜੋ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਨਾਥ—ਚੰਦਰਧਾਰੀ—ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 71

तदाप्रभृति सोमानां लक्षाणां द्वितयं गतम् । सहस्रद्वितयं चैव शतं चैकं षडुत्तरम्

“ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਸੋਮ, ਦੋ ਲੱਖ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਛੇ ਵੀ।”

Verse 72

सप्तमस्त्वं महावाहो वर्त्तसे सोम सांप्रतम् । एतावन्त्येव लिंगानि प्रतिष्ठां प्रापितानि मे

“ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸੱਤਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇੰਨੇ ਹੀ ਲਿੰਗ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।”

Verse 73

एष एवाधुना सोऽहं तदाराधनजं फलम् । प्रतिष्ठातास्मि भद्रं ते सोम कृत्य ममैव तत्

“ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਹਾਂ—ਉਸ ਅਰਾਧਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸੋਮ; ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਹੈ।”

Verse 74

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्ब्रह्मा वेदविद्यासमन्वितः । सर्वदेवमयो देवैः सहितस्तीर्थसंयुतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ/ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।”

Verse 75

सनत्कुमारप्रमुखै र्योगीन्द्रैरृषिभिः सह । बृहस्पतिं समाहूय पुरस्कृत्य पुरोधसम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ-ਇੰਦਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਸ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਬਿਠਾਇਆ।

Verse 76

हंसयानं समारुह्य कोटिब्रह्मर्षिभिः सह । आगतः सोमराजेन तदा ब्रह्मा जगत्पतिः

ਹੰਸ-ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਦ ਜਗਤਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 77

प्राभासिके महातीर्थे यत्र दारुवनं स्मृतम् । ऋषितोया नदी यत्र महापातकनाशिनी

ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਰੁਵਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ਿਤੋਯਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 78

अस्मिंस्तीर्थे प्रभासे तु ब्रह्मभागः स उच्यते । त्रिदैवतमिदं क्षेत्रं मया ते कथितं प्रिये

ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਾਗ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮਭਾਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਤ੍ਰਿਦੈਵਤ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹੈ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ।

Verse 79

तत्रागत्व चतुर्वक्त्रो ब्राह्मभागेऽतिनिर्मले । मुनीनाकारयामास उन्नत स्थानवासिनः

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਾਹਮਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ।

Verse 80

आयांतं वेधसं दृष्ट्वा देवर्षिगुरुसंयुतम् । ते सर्वे पूजयामासुः संस्तवैर्वेदसंमितैः

ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਵੇਦ-ਮਾਪੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 81

अथोवाच द्विजान्सर्वान्ब्रह्मा लोकपितामहः । चिरमाराध्य सोमेन सोमेशं पापनाशनम्

ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸੋਮ ਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।”

Verse 82

तस्मिन्प्रसन्ने सोमेन लब्धं लिङ्गमनुत्तमम् । प्रतिष्ठार्थं तु देवस्य आयाता द्विजसत्तमाः

ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਸੋਮ ਨੇ ਅਨੁੱਤਮ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 83

यथा मया सदा कार्या प्रतिष्ठा शंकरात्मिका । भवद्भिः परिकार्या सा मम भागसमाश्रयैः

“ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ੰਕਰ-ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ—ਮੇਰੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ—ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਵਾਓ।”

Verse 84

यतः कोपेन भवतां लिंगं प्रपतितं भुवि । प्रतिष्ठा तस्य कर्तव्या युष्माभिर्वै न संशयः

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੁੜ ਕਰੋ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 85

ईश्वर उवाच । गृहीत्वाऽथ मुनीन्सर्वान्ब्रह्मा लोकपिता महः । आनीतः सोमराजेन तदा ब्रह्मा जगत्पतिः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਸੋਮਰਾਜ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉੱਥੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਗਤਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 86

प्राभासिके महातीर्थे सावित्र्या सहितः प्रभुः । कारयामास कुण्डानां मण्डपानां शतंशतम्

ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ, ਕੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਮੰਡਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਸੈਂਕੜੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਏ।

Verse 87

एकैके मण्डपे तत्र चक्रे सप्तदशर्त्विजः । गुरुणा प्रेरितो ब्रह्मा तत्र देवपुरोधसा

ਉੱਥੇ ਹਰ ਇਕ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਤਾਰਾਂ ਰਿਤਵਿਜ਼ (ਯਜ્ઞ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ, ਗੁਰੂ—ਦੇਵਪੁਰੋਹਿਤ—ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੀ।

Verse 88

पार्श्वे स्थितस्तदा ब्रह्मा विधानैर्वेद भाषितैः । दीक्षयामास सोमं तु रोहिण्या सहितं विभुम्

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਵਿਧਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੋਹਿਣੀ ਸਮੇਤ ਵਿਭੂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

Verse 89

पत्नीं च रोहिणीं कृत्वा सर्वलक्षणसंयुताम् । मृगचर्मधरां देवीं क्षौमवस्त्रावगुंठिता म्

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ—ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਉਹ ਦੇਵੀ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਖੌਮ (ਸੂਤ) ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘੂੰਘਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 90

पत्नीशालां समानीता ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । चंद्रमा दीक्षया युक्त ऋषिगंधर्वसंस्तुतः

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਨੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ (ਸੋਮ) ਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ।

Verse 91

औदुंबरेण दंडेन संवृतो मृगचर्मणा । अतीव तेजसा युक्तः शुशुभे सदसि स्थितः

ਉਦੁੰਬਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਾਰੇ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤਿਅਧਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਭਾ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।

Verse 92

ततो ब्रह्मा महादेवि सर्वलोकपितामहः । ऋत्विजां वरणं चक्रे वेदोक्तविधिना तदा

ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਦੀ ਵਰਣੀ (ਨਿਯੁਕਤੀ) ਕੀਤੀ।

Verse 93

गुरुर्होता वृतस्तत्र वसिष्ठोऽध्वर्युरेव च । तत्रोद्गाता मरीचिस्तु ब्रह्मत्वे नारदः कृतः

ਉਥੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੋਤਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਉਦਗਾਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪਦ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

Verse 94

सनत्कुमारसंयुक्ताः सदस्यास्तत्र वै कृताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

ਉਥੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਸਮੇਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਹ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ, ਮੁਕੁਟਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।

Verse 95

भूषिता भूषणौघेन तस्मिन्यज्ञे तदर्त्विजः । चतुर्षु तज्ज्ञाश्चत्वार एवं ते षोडशर्त्विजः

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਅਨੇਕ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ। ਚਾਰ-ਚਾਰ ਵਿਦਵਾਨ ਹਰ ਵਰਗ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਨ।

Verse 96

प्रस्तोता कश्यपस्तत्र प्रतिहर्ता तु गालवः । सुब्रह्मण्यस्तथा गर्गः सदस्यः पुलहः कृतः

ਉੱਥੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਰਗ ਨੂੰ ਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲਹ ਨੂੰ ਸਭਾ-ਸਦੱਸ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 97

होता शुक्रः समाख्यातो नेष्टा क्रथ उदाहृतः । मैत्रावरुणो दुर्वासा ब्राह्मणाच्छंसी कौशिकः

ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਹੋਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਥ ਨੂੰ ਨੇਸ਼ਟਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਚ੍ਛੰਸੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 98

अच्छावाकश्च शाकल्यो ग्रावस्थः क्रतुरेव च । प्रस्थाता प्रतिपूर्वो यः शालंकायन एव च

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਨੂੰ ਅੱਛਾਵਾਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਨੂੰ ਹੀ ਗ੍ਰਾਵਸ੍ਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਤਿਪੂਰ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 99

अग्नीध्रश्च मनुस्तत्र उन्नेता त्वंगिराः कृतः । एवमाद्यान्मण्डपेषु कृत्वा तानृत्विजः प्रभुः

ਉੱਥੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ ਨੂੰ ਉੰਨੇਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਤ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 100

अन्येषु मण्डपेष्वेव प्रत्येकमृत्विजः कृताः । मण्डपानां शतेष्वेव कृत्वा कुण्डान्यकल्पयत्

ਹੋਰ ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਤਵਿਜ਼ (ਯਾਜਕ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਯਜ્ઞ-ਕੁੰਡਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 101

एकैको मण्डपस्तत्र विंशहस्तप्रमाणतः । अस्त्रेणाशोध्य भूमिं तु पंचगव्येन प्रोक्ष्य च

ਉੱਥੇ ਹਰ ਇਕ ਮੰਡਪ ਵੀਹ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 102

चर्मणा चावगुंठ्यैव आलिख्यास्त्रेण पार्वति । उल्लिख्य प्रोक्षणं कृत्वा खातं कृत्वा विधानतः

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਖੱਡਾ ਖੋਦਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 103

अष्टौ कुंडानि संकल्प्य तथैकमण्डपे प्रिये । लेपनं मण्डपे कृत्वा वज्राकरणमेव च

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਅੱਠ ਕੁੰਡਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੰਡਪ ਨੂੰ ਲੇਪਨ ਕਰਕੇ, ਵਜ੍ਰਾਕਰਣ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ।

Verse 104

चतुरस्रकार्मुकं च वर्तुलं कमलाकृति । पूर्वां दिशं समा रभ्य कृत्वा तानि प्रयत्नतः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਤੁਰਸ੍ਰ, ਕਾਰਮੁਕ-ਆਕਾਰ, ਵਰਤੁਲ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 105

चतुःकोणसमायुक्तं पूर्वे कुण्डं निवेश्य तु । भगाकृति तथाऽग्नेय्यां दक्षिणे धनुराकृति

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੌਕੋਣ (ਚਤੁਰਸ੍ਰ) ਅਗ્નਿਕੁੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਅਗਨੇਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਭਗਾ-ਆਕਾਰ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼-ਆਕਾਰ ਦਾ ਕੁੰਡ ਬਣਾਵ।

Verse 106

नैरृत्ये तु त्रिकोणं वै वर्तुलं पश्चिमेन तु । षट्कोणं चैव वायव्ये पद्माकारं तथोत्तरे

ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਕੋਣ ਕੁੰਡ ਬਣਾਵ; ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੁਲ (ਗੋਲ) ਕੁੰਡ। ਵਾਯਵ੍ਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਛਟਕੋਣ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਦਮ-ਆਕਾਰ ਦਾ ਕੁੰਡ ਕਰ।

Verse 107

ऐशान्यामष्टकोणं तु मध्ये चैकं विधा नतः । प्रत्येकं मण्डपं शुभ्रं स्तम्भैः षोडशभिर्युतम्

ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਅੱਠਕੋਣ ਕੁੰਡ ਬਣਾਵ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਹੋਰ। ਹਰ ਮੰਡਪ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਉਜਲਾ ਹੋਵੇ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 108

ध्वजैः सतोरणैर्युक्तं चक्रे ब्रह्मा विधानतः । न्यग्रोधं पूर्वतो न्यस्य दक्षे चोदुंबरं तथा

ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਚੱਕਰ-ਵਿਉਂਤ ਨੂੰ ਧਵਜਾਂ ਅਤੇ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ (ਵਟ) ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਦੁੰਬਰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ।

Verse 109

अश्वत्थं पश्चिमे चैव पलाशं चोत्तरे क्रमात् । बाहुदंडप्रमाणेन ध्वजांस्तत्र निवेश्य वै

ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਤ्थ (ਪੀਪਲ) ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸ਼ ਰੱਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਬਾਹੁਦੰਡ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਧਵਜ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 110

ऐन्द्र्यादौ पीतवर्णादि पताका परिकल्पिताः । ततो ब्रह्मा ह्यग्निकुंडे चाग्निस्थापनमारभत्

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ (ਇੰਦਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ) ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਪੀਲੇ ਆਦਿ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਧਵਜ ਸਜਾਏ ਗਏ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਗਨਿਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

Verse 111

स्वस्थाने ब्राह्मणांश्चैव जाप्ये चैव न्ययोजयत् । श्रीसूक्तं पावमानं च सदा चैव च वाजिनम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜਪ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ—ਸ਼੍ਰੀਸੂਕਤ, ਪਾਵਮਾਨ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਾਮਕ ਸਾਮਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਜਿਨ—ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਨ ਚਲ ਪਏ।

Verse 112

वृषाकपिं तथैन्द्रं च बह्वृचः पूर्वतोऽजपन् । रुद्रान्पुरुषसूक्तं च क्रोकाध्यायं च वैक्रियम्

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਹੁਵ੍ਰਿਚ (਋ਗਵੇਦੀ) ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ ਅਤੇ ਐੰਦ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸੂਕਤ, ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਕਾਧਿਆਯ ਤੇ ਵੈਕ੍ਰਿਯ ਵੀ ਪਾਠ ਕੀਤੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 113

ब्राह्मणं पैत्र्यमैंद्रं च जपेरन्यजुषो यमे । देवव्रतं वामदेव्यं ज्येष्ठं साम रथंतरम्

ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯਜੁਰਵੇਦੀ ਜਾਪਕਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਠ, ਪੈਤ੍ਰਯ ਅਤੇ ਐੰਦ੍ਰ ਵਿਧਾਨ ਜਪੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ, ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਸਾਮਨ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰ ਵੀ ਗਾਏ, ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਲਿਤੁਰਜੀ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 114

भेरुंडानि च सामानि च्छंदोगः पश्चिमेऽजपत् । अथर्वाथर्वशिरसं स्कम्भस्तंभमथर्वणम्

ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛਾਂਦੋਗ ਨੇ ਭੇਰੁੰਡ ਨਾਮਕ ਸਾਮਨ ਜਪੇ। ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਧਾਰਾ ਦੇ ਪਾਠ ਵੀ ਹੋਏ—ਅਥਰਵਸ਼ਿਰਸ ਅਤੇ ਸਕੰਭ-ਸਤੰਭ ਅਥਰਵਣ—ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 115

नीलरुद्रमथर्वाणमथर्वा चोत्तरेऽजपत् । गर्भाधानादिकं सर्वं ततोऽग्नेरकरोद्विभुः

ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵਣ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਨੀਲਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ। ਫਿਰ ਵਿਭੂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਗਰਭਾਧਾਨ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।

Verse 116

पूर्णाहुतिं ततो दत्त्वा स्नानकर्म तथाऽरभत् । पंचपल्लवसंयुक्तं मृत्तिकाभिः समन्वितम्

ਫਿਰ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਨ-ਕਰਮ ਆਰੰਭਿਆ। ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਲਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਮਿੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮਨ્વਿਤ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 117

कषायैः पंचगव्यैश्च पंचामृतफलैस्तथा । तीर्थोदकैः समेतं तु मंत्रैः स्नानमथारभत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਆਰੰਭਿਆ—ਕਸਾਏ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਕੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਅਭਿਸੇਕ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 118

नेत्राण्युत्पाद्य देवस्य कृत्वा च तिलकक्रियाम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि पाताले च विशेषतः

ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨੇਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਿਲਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 119

स्वर्ग लोके च यान्येव तत्र तान्याययुस्तदा । एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा देवानां पश्यतां तदा

ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ-ਦੇਖਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ (ਕਰਵਾਈ ਕੀਤੀ)।

Verse 120

भूमिं भित्त्वा विवेशाथ तत्र लिंगमपश्यत । स्पर्शाख्यं तं तु संछाद्य मधुना दर्भमूलकैः

ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ‘ਸਪਰਸ਼’ ਨਾਮਕ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮਧੁ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ।

Verse 121

तत्र ब्रह्मशिलां न्यस्य तस्या ऊर्ध्वं महाप्रभम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास कृत्वा निश्चलमा त्मवान्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸ਼ਿਲਾ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 122

स्थित्वा च परमे तत्त्वे मंत्रन्यासमथाकरोत् । एवं लिंगं प्रतिष्ठाप्य तत्र ब्रह्मा जगद्गुरुः । पूजयामास विधिना वेदोक्तैर्मंत्र विस्तरैः

ਪਰਮ ਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਜਗਦਗੁਰੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 123

मन्त्रन्यासे कृते तत्र ब्रह्मणा लोककर्तॄणा । तत्र विप्रगणो हृष्टो जयशब्दादिमंगलैः । निर्धूमश्चाभवद्वह्निः सूर्यकोटिसमप्रभः

ਉੱਥੇ ਲੋਕ-ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ‘ਜੈ’ ਆਦਿ ਮੰਗਲ-ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਠੀ। ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਹਕਣ ਲੱਗੀ।

Verse 124

देवदुन्दुभयो नेदुः प्रसन्नाश्च दिगीश्वराः । पुष्पवृष्टिः पपातोच्चैस्तस्मिन्यज्ञमहोत्सवे

ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ, ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯਜ್ಞ-ਮਹੋਤਸਵ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਪ-ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

Verse 125

प्रतिष्ठाप्य ततो लिंगं श्रीसोमेशं पितामहः । दापयामास विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणाम्

ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਵਨ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯਜ್ಞ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਬਹੁਤਾਯਤ ਦਿਵਾਈ।

Verse 126

सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः । दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकान्ब्रह्मणे पुरा

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਮ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 127

तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यस्तथैव च । ददौ हिरण्यं रत्नानि कोटिशो भूरिदक्षिणाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਯਜ್ಞ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਰਤਨ ਦਿੱਤੇ—ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤਿਅਧਿਕ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ।

Verse 128

सोभिषिक्तो महातेजाः सर्वैर्ब्रह्मर्षिभिस्ततः । त्रींल्लोकान्भावयामास स्वभासा भासतां वरः

ਫਿਰ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ—ਕਾਂਤੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਤੇ ਪਾਲਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 129

तं सिनी च कुहूश्चैव द्युतिः पुष्टिः प्रभा वसुः । कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे

ਸੀਨੀ ਅਤੇ ਕੁਹੂ, ਤਥਾ ਦ੍ਯੁਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਭਾ, ਵਸੁ, ਕੀਰਤੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਇਹ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 130

प्राप्यावभृथमव्यग्रः कृत्वा माहेश्वरं मखम् । कृतार्थः परिपूर्णश्च संबभूव निशापतिः

ਅਵਭ੍ਰਿਥ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਥ ਸੋਮ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਤੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 131

ततस्तस्मै ददौ राज्यं प्राज्यं ब्रह्मा पितामहः । बीजौषधीनां विप्राणामवन्नानां च वरानने

ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ—ਬੀਜਾਂ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਅੰਨ-ਹੀਣਾਂ ਲਈ ਭੀ ਕਲਿਆਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ।

Verse 132

तस्मिन्यज्ञे समाजग्मुर्ये केचित्पृथिवीश्वराः । तेषां राज्यं धनं भोगान्ददौ स्वर्गं तथाऽक्षयम्

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ, ਧਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਭੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 133

ब्राह्मणान्भोजयामास स्वयमेवौषधीपतिः । ददौ सर्वं तदा तेषां प्रभासक्षेत्रवासिनाम्

ਤਦ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 134

हिरण्यादीन्यदाच्चैव महादानानि षोडश । यो यदर्थयते तत्र सामान्यः प्राकृतो जनः । निजकर्मानुसारेण स लेभे च तदेव हि

ਉਸ ਨੇ ਸੋਨਾ ਆਦਿਕ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਭੀ ਦਿੱਤੇ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 136

एवं समर्थिते यज्ञे सर्वे देवाः सवासवाः । स्थापयित्वा तु लिंगानि जग्मुः सर्वे यथागतम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯਜ੍ਞ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 137

त्रिकालं पूजयामास धूपमाल्यानुलेपनैः । तं प्रणम्य च देवेशि स्तौति नित्यं निशापतिः

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧੂਪ, ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ! ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਾਪਤੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨਿੱਤ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।