Adhyaya 172

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महा देवि लिंगं तद्भरतेश्वरम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं नातिदूरं व्यवस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਭਰਤੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਕੋਲ ਜਾਵੋ; ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਹੈ।”

Verse 2

भरतोनाम राजाऽभूदाग्नीध्रः प्रथितः क्षितौ । यस्येदं भारतं वर्षं नाम्ना लोकेषु गीयते

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਭਾਰਤ-ਵਰਸ਼’ ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

स च चक्रे तपो घोरं क्षेत्रेऽस्मिन्पार्वति प्रिये । दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪਾਰਵਤੀ! ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।

Verse 4

पुत्रकामो नरश्रेष्ठः पूजयामास शंकरम् । ततस्तुष्टः स भगवान्वरं दातुं समुत्सुकः

ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ।

Verse 5

अष्टौ पुत्रान्ददौ तस्मै कन्यां चैकां यशस्विनीम् । स तु प्राप्याभिलषितं कृतकृत्यो नराधिपः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਧੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਮਨਚਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਨਰਾਧਿਪ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

भारतं नवधा कृत्वा पुत्रेभ्यः प्रददौ पृथक् । तेषां नामांकितान्येव ततो द्वीपानि जज्ञिरे

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨੌਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਦ੍ਵੀਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

Verse 7

इन्द्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् । नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ चारुणः

ਉਹ ਇਹ ਸਨ— ਇੰਦ੍ਰਦਵੀਪ, ਕਸੇਰੁ; ਤਾਂਬ੍ਰਵਰਣ, ਗਭਸਤਿਮਾਨ; ਨਾਗਦਵੀਪ, ਸੌਮ੍ਯ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਗਾਂਧਰਵ ਤੇ ਚਾਰੁਣ।

Verse 8

अयं तु नवमो द्वीपः कुमार्या संज्ञितः प्रिये । अष्टौ द्वीपाः समुद्रेण प्लाविताश्च तथापरे

ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਨੌਵਾਂ ਦਵੀਪ ਹੈ ਜੋ ‘ਕੁਮਾਰਿਆ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੋਰ ਅੱਠ ਦਵੀਪ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤੇ।

Verse 9

ग्रामादिदेशसंयुक्ताः स्थिताः सागरमध्यगाः । एक एव स्थितस्तेषां कुमार्याख्यस्तु सांप्रतम्

ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੈ— ਜੋ ‘ਕੁਮਾਰਿਆ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

बिंदुसरः प्रभृत्येव सागराद्दक्षिणोत्तरम् । योजनानां सहस्रं तु एकं विस्तीर्ण एव तु

ਬਿੰਦੁ-ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਫੈਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 11

योजनानां सहस्राणि नव दैर्घ्यं प्रकीर्तितम् । तस्यैतज्जृम्भितं देवि भरतस्य महात्मनः

ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰ ਹੈ।

Verse 12

षट्पञ्चाशदश्वमेधान्गंगामनु चकार यः । यस्त्रिंशद्यमुनाप्रान्ते भरतो लोकपूजितः

ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਛੱਪਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੀਹ ਯੱਗ ਕਰੇ—ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਭਰਤ ਹੈ।

Verse 13

स चेश्वरप्रसादेन मोदते दिवि देववत्

ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 14

यस्तत्प्रतिष्ठितं लिंगं भारतं पूजयिष्यति । स सर्वयज्ञदानानां फलं प्रापयिता धुवम्

ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ—ਭਰਤੇਸ਼ਵਰ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 15

कार्त्तिक्यां कृत्तिका योगे यस्तं पश्यति मानवः । न स पश्यति स्वप्नेपि नरकं घोरदारुणम्

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਯੋਗ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦਰੁਣ ਨਰਕ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 172

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भरतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਅੰਦਰ “ਭਰਤੇਸ਼ਵਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਬਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।