Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

संस्थितं पापशमनं युगलिंगं महाप्रभम् । अक्षमालेश्वरंनाम पुरा तस्य प्रकीर्तितम् । उग्रसेनेश्वरं नाम ख्यातं तस्यैव साम्प्रतम्

Transliteration

saṃsthitaṃ pāpaśamanaṃ yugaliṃgaṃ mahāprabham | akṣamāleśvaraṃnāma purā tasya prakīrtitam | ugraseneśvaraṃ nāma khyātaṃ tasyaiva sāmpratam

Translation

ਉੱਥੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਯੁਗਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਅੱਜ ਉਹੀ (ਲਿੰਗ) ਉਗ੍ਰਸੇਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਿਆਤ ਹੈ।

Word by Word

• संस्थितम्: situated; established
• संस्थितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• पापशमनम्: removal of sin
• पापशमनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप-शमन (प्रातिपदिक; पाप + शमन)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: पापस्य शमनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)

• युगलिङ्गम्: the yuga-liṅga (a liṅga named thus)
• युगलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युग-लिङ्ग (प्रातिपदिक; युग + लिङ्ग)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-भाव: युगस्य/युगलम् लिङ्गम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• महाप्रभम्: greatly splendid; very powerful
• महाप्रभम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महाप्रभ (प्रातिपदिक; महा + प्रभ)
• Form: कर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (agreeing with preceding neuter)

• अक्षमालेश्वरम्: Akṣamāleśvara (name of the lord)
• अक्षमालेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अक्षमाला-ईश्वर (प्रातिपदिक; अक्षमाला + ईश्वर)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: अक्षमालायाः ईश्वरः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (masc acc sg)

• नाम: by name; called
• नाम: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; नाम-निपात (quotative/नाम-शब्दः ‘called’)

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• तस्य: of it/of him
• तस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन (gen sg)

• प्रकीर्तितम्: was proclaimed; was celebrated
• प्रकीर्तितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र-कीर्त् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-भाव (passive sense: ‘was proclaimed’)

• उग्रसेनेश्वरम्: Ugraseneśvara (name)
• उग्रसेनेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उग्रसेन-ईश्वर (प्रातिपदिक; उग्रसेन + ईश्वर)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: उग्रसेनस्य ईश्वरः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• नाम: called
• नाम: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; नाम-निपात (quotative)

• ख्यातम्: known; famed
• ख्यातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-भाव (‘is known’)

• तस्य: of it/of him
• तस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• साम्प्रतम्: at present; now
• साम्प्रतम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Akṣamāleśvara (formerly) / Ugraseneśvara (currently)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A luminous shrine housing a twin liṅga (two liṅgas together), radiating; a caption-like emphasis on its former and current names; devotees approaching for sin-removal.

Characters & Entities

• Akṣamāleśvara
• Ugraseneśvara
• Prabhāsa-kṣetra
• liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s presence as liṅga is portrayed as pāpa-śamana—removing sin—and sacred sites may carry layered names across time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The twin-liṅga shrine known formerly as Akṣamāleśvara and presently as Ugraseneśvara in Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the verse highlights the merit and identity of the shrine.