Adhyaya 129

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अक्षमालेश्वरं परम् । सागरार्कादीशकोणे पंचाशद्धनुषान्तरे

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਸਾਗਰਾਰਕ ਅਤੇ ਆਦੀਸ਼ ਦੇ ਕੋਣੇ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

संस्थितं पापशमनं युगलिंगं महाप्रभम् । अक्षमालेश्वरंनाम पुरा तस्य प्रकीर्तितम् । उग्रसेनेश्वरं नाम ख्यातं तस्यैव साम्प्रतम्

ਉੱਥੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ ਯੁਗਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਅੱਜ ਉਹੀ (ਲਿੰਗ) ਉਗ੍ਰਸੇਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 3

देव्युवाच । अक्षमालेश्वरं नाम यत्पूर्वं समुदाहृतम् । कथं तदभवद्देव कथयस्व प्रसादतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ, ਜੋ ਨਾਮ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महादेवि सती चाध मयोनिजा । अक्षमालेति वै नाम्ना सतीधर्मपरायणा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮਾਇਆ-ਜਨਿਤ ਅਦਭੁਤ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੀ ਇਕ ਸਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾ ਸੀ; ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 5

कदाचित्समनुप्राप्ते दुर्भिक्षे कालपर्ययात् । ऋषयश्च महादेवि क्षुधाक्रान्ता विचेतसः

ਇਕ ਵਾਰ ਕਾਲ ਦੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਅਕਾਲ ਆ ਪਿਆ; ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਲ ਤੇ ਵਿਹਲਾਏ ਹੋ ਗਏ।

Verse 6

सर्वे चान्नं परीप्संतो गताश्चण्डालवेश्मनि । ज्ञात्वान्नसंग्रहं तस्य प्रार्थयाञ्चक्रुरन्त्यजम्

ਸਾਰੇ ਅੰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਗਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅੰਤ੍ਯਜ ਨੂੰ ਅੰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 7

भोभोऽन्त्यज महाबुद्धे रक्षास्मानन्नदानतः । प्राणसंदेहमापन्नान्कृशांगान्क्षुत्प्रपीडितान्

“ਹੇ ਹੇ ਅੰਤ੍ਯਜ, ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀ! ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਹੇ ਹਾਂ; ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।”

Verse 8

अहो धन्योऽसि पूज्योऽसि न त्वमन्त्यज उच्यसे । यदस्मिन्प्रलये याते स्थितं धान्यं गृहे तव

“ਅਹੋ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਅੰਤ੍ਯਜ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਇਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਆਇਆ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਫਿਰ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।”

Verse 9

अनावृष्टिहते देशे सस्ये च प्रलयं गते । एकं यो भोजयेद्विप्रं कोटिर्भवति भोजिता

ਜਦੋਂ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਫਸਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अन्त्यज उवाच । अहो आश्चर्यमतुलं यदेतद्दृश्यतेऽधुना । यदेतन्मद्गृहं प्राप्ता ऋषयश्चान्नकांक्षिणः

ਅੰਤ੍ਯਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਹੋ! ਅੱਜ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤੁਲ ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ!”

Verse 11

शूद्रान्नमपि नादेयं ब्राह्मणैः किमुतान्त्यजात्

“ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਅੰਤ੍ਯਜ ਤੋਂ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੀ (ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ)?”

Verse 12

आमं वा यदि वा पक्वं शूद्रान्नं यस्तु भक्षति । स भवेच्छूकरो ग्राम्यस्तस्य वा जायते कुले

“ਕੱਚਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੱਕਾ, ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੂਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਹੀ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 13

अमृतं बाह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमित्याहुः शूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

“ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਅੰਨ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼੍ਯ ਦਾ ਅੰਨ ਸਿਰਫ਼ ‘ਅੰਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ ਰਕਤ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 14

शूद्रान्नं शूद्रसंपर्कं शूद्रेण च सहासनम् । शूद्रादन्नागमश्चैव ज्वलंतमपि पातयेत्

ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਅੰਨ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਨਾਲ ਇਕੋ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣਾ—ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਅੰਨ ਲੈਣਾ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤਤਕਾਲ ਘੋਰ ਲੋੜ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 15

अग्निहोत्री तु यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते । एते तस्य प्रणश्यंति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः

ਪਰ ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਅੰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ (ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ), ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ।

Verse 16

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । षण्मासाभ्यन्तरे विप्रः पिशाचः सोऽभिजायते

ਜੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਅੰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਪਿਸਾਚ (ਦੁਰਾਤਮਾ) ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

शूद्रान्नेन द्विजो यस्तु अग्निहोत्रं जुहोति च । चण्डालो जायते प्रेत्य शूद्राच्चैवेह दैवतः

ਅਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਅੰਨ ਨਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਚੰਡਾਲ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵਤਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 18

यस्तु भुञ्जति शूद्रान्नं मासमेकं निरन्तरम् । इह जन्मनि शूद्रत्वं मृतः शूद्रोऽभिजायते

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰ-ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਰਹੇ, ਉਹ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

राजान्नं तेज आदत्ते शूद्रान्नं ब्रह्मवर्चसम् । आयुः सुवर्णकारान्नं यशश्चर्मावकर्तिनः

ਰਾਜੇ ਦਾ ਅੰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਕਾਂਤੀ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਰਚਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਨਾਰ ਦਾ ਅੰਨ ਆਯੁ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮੜਾ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਨ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

कारुकान्नं प्रजा हन्ति बलं निर्णेजकस्य च । गणान्नं गणिकान्नं च लोकेभ्यः परिकृन्तति

ਕਾਰੀਗਰ ਦਾ ਅੰਨ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧੋਬੀ ਦਾ ਅੰਨ ਬਲ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ-ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਗਣਿਕਾ ਦਾ ਅੰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

पूयं चिकित्सकस्यान्नं पुंश्चल्याश्चान्नमिन्द्रियम् । विष्ठा वार्धुषिकस्यान्नं शस्त्रविक्रयिणो मलम्

ਵੈਦ ਦਾ ਅੰਨ ਪੂਸ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦਾ ਅੰਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਵਰਗਾ। ਸੂਦਖੋਰ ਦਾ ਅੰਨ ਵਿਸ਼ਠਾ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅੰਨ ਮੈਲ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 22

सहस्रकृत्वस्त्वेतेषामन्ने यद्भक्षिते भवेत् । तदेकवारं भुक्तेन कन्याविक्रयिणो भवेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਅੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਵੀ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦਾ ਹੈ।

Verse 23

सहस्रकृत्वस्तस्यैव भुक्तेऽन्ने यत्फलं भवेत् । तदन्त्यजानामन्नेन सकृद्भुक्तेन वै भवेत्

ਅਤੇ ਉਸੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਅੰਤ੍ਯਜਾਂ ਦੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

तत्कथं मम विप्रेन्द्राश्चंडालस्याधमात्मनः । धर्ममेवं विजानन्तो नूनमन्नं जिहीर्षथ

ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਚ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ—ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ—ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?

Verse 25

ऋषय ऊचुः । जीवितात्ययमापन्नो योऽन्नमाद्रियते ततः । आकाश इव पंकेन न स पापेन लिप्यते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੇ ਉੱਥੋਂ ਅੰਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 26

अजीगर्तः सुतं हंतुमुपसर्पन्बुभुक्षितः । न चालिप्यत पापेन क्षुत्प्रतीघातमाचरन्

ਅਜੀਗਰਤ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਵੀ ਨੇੜੇ ਗਿਆ; ਪਰ ਕੇਵਲ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 27

भारद्वाजः क्षुधार्तस्तु सपुत्रो विजने वने । बह्वीर्गा उपजग्राह बृहज्ज्योतिर्महामनाः

ਭਾਰਦਵਾਜ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਫੜ ਲਿਆਇਆ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ।

Verse 28

क्षुधार्तो गीतमभ्यागाद्विश्वामित्रः श्वजाघनीम् । चण्डालहस्तादादाय धर्माधर्मविचक्षणः

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਲੈਣ ਗਿਆ; ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 29

श्वमांसमिच्छन्नर्तौ तु धर्मान्न च्ययते स्म सः । प्राणानां परिरक्षार्थं वामदेवो न लिप्तवान्

ਕਾਲ ਪੈਣ ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਚਾਹਿਆ, ਤਦ ਵੀ ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿਗਿਆ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਾਮਦੇਵ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 30

एवं ज्ञात्वा धर्मबुद्धे सांप्रतं मा विचारय । ददस्वान्नं ददस्वान्नमस्माकमिह याचताम्

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਧਰਮਬੁੱਧੀ, ਹੁਣ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਨਾ ਪੈ। ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰ—ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ।

Verse 31

चंडाल उवाच । यद्येवं भवतां कार्यमिदमंगीकृतं धुवम् । तदियं मत्सुता कन्या भवद्भिः परिगृह्यताम्

ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਧ੍ਰੁਵ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁੜੀ—ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਧੀ—ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।”

Verse 32

भवतां योग्रणीर्ज्येष्ठः स चेमामुद्वहेद्ध्रुवम् । दास्ये वर्षाशनं पश्चादीप्सितं भवतां द्विजाः

“ਤੁਹਾਡੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਜੇਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਅੰਨ ਦਿਆਂਗਾ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।”

Verse 33

ईश्वर उवाच । इत्युक्ता ऋषयो देवि लज्जयाऽनतकन्धराः । प्रत्यालोच्य यथान्यायं वसिष्ठं समनूद्वहन्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਲਏ। ਯਥਾ-ਨਿਆਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।”

Verse 34

वसिष्ठोऽपि समाख्याय आपद्धर्मं महामनाः । कालस्यानन्तरप्रेक्षी प्रोद्ववाहाऽन्त्यजाङ्गनाम् । अक्षमालेति वै नाम्नीं प्रसिद्धा भुवनत्रये

ਵਸਿਸ਼ਠ ਮਹਾਮਨਾ ਨੇ ਆਪੱਤ-ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਕਾਲ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅੰਤ੍ਯਜ ਸਮੁਦਾਇ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 35

यदा स्वकीयतेजोभिरर्कबिंबमरुन्धत । अरुंधती तदा जाता देवदानव वंदिता

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਉਹ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੰਦਿਤ।

Verse 36

यादृशेन तु भर्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि । सा तादृगेव भवति समुद्रेणेव निम्नगा

ਜਿਸ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 37

अक्षमाला वसिष्ठेन संयुक्ताऽधम योनिजा । शार्ङ्गीव मन्दपालेन जगाम ह्यर्हणीयताम्

ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾ, ਭਾਵੇਂ ਨੀਚ ਜਨਮ ਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਦਰ-ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਪਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਰੰਗੀ ਆਦਰਣੀਯ ਹੋਈ।

Verse 38

एवं कालक्रमेणैव प्रभासं क्षेत्रमागताः । सप्तर्षयो महात्मानो ह्यरुंधत्या समन्विताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਤਮਾ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 39

तीर्थानि प्रेषयामासुः सर्वसिद्धिप्रदानि ताम्

ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜਣ ਲੱਗੇ—ਜੋ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 40

एषामन्वेषमाणानां तव देवी ह्यरुंधती । अपश्यल्लिंगमेकं तु वृक्षजालांतरे स्थितम्

ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇਰੀ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਝਾੜੀ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਇਕੋ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਦੇਖ ਲਿਆ।

Verse 41

तं दृष्ट्वा देवदेवेशमेवं जातिस्मराऽभवत् । पूर्वस्मिञ्जन्मनि मया रजोभावांतरस्थया

ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਜਾਤਿਸਮਰਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ: “ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ, ਰਜੋ-ਭਾਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ, …”

Verse 42

अज्ञानभावाद्देवेशो नूनं चात्रार्चितः ।शिवः । तस्मात्कर्मफलं प्राप्तमन्त्यजत्वं द्विजन्मना

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਗਿਆਨ-ਭਾਵ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਰਮ-ਫਲ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ ਨੇ ਅੰਤਯਜ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਪਾਈ।

Verse 43

कस्तेन सदृशो देवः शंभुना भुवनत्रये । राज्यं नियमिनामेवं यो रुष्टोऽपि प्रयच्छति

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਵਰਗਾ ਦੇਵ ਕੌਣ ਹੈ? ਜੋ ਨਿਯਮਧਾਰੀ ਨੂੰ, ਰੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

इति संचिंत्य मनसा तत्रैव निरताऽभवत् । पूजयामास तल्लिंगं दिव्याब्दानां शतं प्रिये

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹੀ ਅਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

Verse 45

एवं तस्य प्रभावेन दृश्यते गगनांतरे । अरुंधती सती ह्येषा दृष्टा दुष्कृतनाशिनी

ਉਸ ਦੇ (ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਅਰੁੰਧਤੀ—ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀ—ਦਿੱਖ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 46

अक्षमालेश्वरस्त्वेवं यथावत्कथितस्तव । ततस्तु द्वापरस्यान्ते कलौ संध्यांशके गते

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਦਾ ਸੰਧਿਆ-ਅੰਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, …

Verse 47

अंधासुरसुतश्चासीदुग्रसेन इति श्रुतः । स प्रभासं समासाद्य पुत्रार्थं लिंगमेयिवान्

ਅੰਧਾਸੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਿਆ।

Verse 48

अक्षमालेश्वरं नाम ज्ञात्वा माहात्म्यमद्भुतम् । समाराध्य महादेवं नव वर्षाणि पंच च । संप्राप्तवांस्तदा पुत्रं कंसासुरमिति श्रुतम्

ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਆਰਾਧਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕংসਾਸੁਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 49

तत्कालान्तरमारभ्य उग्रसेनेश्वरोऽभवत् । पापघ्नं सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਉਗ੍ਰਸੇਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ, ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । महान्ति पातकान्याहुर्नश्यंति तस्य दर्शनात्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ, ਮਦਿਰਾਪਾਨ, ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਨੁਚਿਤ ਸੰਬੰਧ—ਇਹ ਮਹਾਂ ਪਾਤਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 51

तत्रैव ऋषिपञ्चम्यां प्राप्ते भाद्रपदे शुभे । अक्षमालेश्वरं पूज्य मुच्यते नारकाद्भयात्

ਉੱਥੇ ਹੀ, ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ਿ-ਪੰਚਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਰਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

गोप्रदानं प्रशंसंति तत्रान्नमुदकं तथा । सर्वपापविनाशाय प्रेत्यानंतसुखाय च

ਉੱਥੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਨ ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਮਰਨੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਲਈ ਹੈ।

Verse 53

इति ते कथितं देवि ह्यक्षमालेश्वरोद्भवम् । माहात्म्यं पापशमनं श्रुतं दुःखनिबर्हणम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਕਸ਼ਮਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 129

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उग्रसेनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਜਨੀਯ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਭਾਗ ਅੰਦਰ ‘ਉਗ੍ਰਸੇਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।