Adhyaya 6

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग प्रह्लादा सुरसत्तम । येन नः कलिमध्ये तु दर्शितो भगवान्हरिः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਕਲੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 2

त्वन्मुखक्षीरसिंधूत्था कथेयममृतोपमा । कर्णाभ्यां पिबतां तृप्तिर्मुनीनां न प्रजायते । कथयस्व महाबाहो तीर्थयात्रां सुविस्तराम्

ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਇਹ ਕਥਾ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਹੋਈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਕਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰ।

Verse 3

अस्माभिस्तत्र गंतव्यं वहते यत्र गोमती । तिष्ठते यत्र भगवांश्चक्रतीर्थावलोककः

ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੋਮਤੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 4

भवाब्धौ पतितांस्तात उद्धरस्व भवार्णवात् । तीर्थयात्राविधानं च कथयस्व महामते

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲੈ; ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸ।

Verse 5

प्रह्लाद उवाच । गत्वा तु गोमतीतीरे प्रणमेद्दंडवच्च ताम् । प्रक्षाल्य पाणिपादौ च कृत्वा च करयोः कुशान्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 6

गृहीत्वा तु फलं शुभ्रमक्षतैश्च समन्वितम् । प्राङ्मुखः प्रयतो भूत्वा दद्यादर्घ्यं विधानतः

ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਲੈ ਕੇ, ਅਖੰਡ ਅਕਸ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 7

ब्रह्मलोकात्समायाते वसिष्ठतनये शुभे । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं ददाम्यर्घ्यं तु गोमति

ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਪੁਤਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈਂ—ਹੇ ਗੋਮਤੀ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

वसिष्ठतनये देवि सुरवंद्ये यशस्विनि । त्रैलोक्यवंदिते देवि पापं मे हर गोमति

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ! ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੇ ਦੇਵੀ—ਹੇ ਗੋਮਤੀ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈ।

Verse 9

इत्युच्चार्य्य द्विजश्रेष्ठा मृदमालभ्य पाणिना । विष्णुं संस्मृत्य मनसा मंत्रमेतमुदीरयेत्

ਇਉਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे । उद्धृताऽसि वराहेण कृष्णेन शतबाहुना

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ—ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਤੈਨੂੰ ਵਰਾਹ ਨੇ, ਸੌ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

Verse 11

मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम् । त्वया हतेन पापेन पूतः संवत्सरं भवेत्

ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈ ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

इत्येवं मृदमालिप्य स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि । आपो अस्मानिति स्नात्वा शृणुध्वं यत्फलं लभेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਟੀ ਲੇਪ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ‘ਆਪੋ ਅਸਮਾਨ…’ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

कुरुक्षेत्रे च यत्पुण्यं राहुग्रस्ते दिवाकरे । स्नानमात्रेण तत्पुण्यं गोमत्यां कृष्णसन्निधौ

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਨਿਧਿ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

भक्त्या स्नात्वा तु तत्रैवं कुर्यात्कर्म यथोदितम् । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च तर्पयेद्भावसंयुतः

ਉਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਭਾਵ-ਸੰਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ।

Verse 15

ये च रौरवसंस्था हि ये च कीटत्वमागताः । गोमतीनीरदानेन मुक्तिं यांति न संशयः

ਜੋ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੀੜੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ—ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 16

विनाप्यक्षतदर्भैर्वा विना भावनया तथा । वारिमात्रेण गोमत्यां गयाश्राद्धफलं लभेत्

ਨਾ ਅੱਖਤ (ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ) ਦੀ ਲੋੜ, ਨਾ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਦੀ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਨੋ-ਕਲਪਨਾ ਦੀ—ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 17

ततश्च विप्रानाहूय वेदज्ञांस्तीरसंश्रयान् । विश्वेदेवादि संपूज्य पितॄणां श्राद्धमाचरेत्

ਫਿਰ ਤੀਰ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਵੇਦ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਆਦਿ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 18

श्रद्धया परया युक्तः श्राद्धं कृत्वा विधानतः । दक्षिणां च ततो दद्यात्सुवर्णं रजतं तथा

ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 20

दद्याद्विप्रं समभ्यर्च्य वस्त्रालंकारभूषणैः । सप्तधान्ययुतां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਲੰਕਾਰ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣ ਭੇਟ ਕਰੇ; ਸੱਤ ਧਾਨਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਕਹੇ: “ਵਿਸ਼ਨੁ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।”

Verse 21

आसीमांतं विसृज्यैतान्ब्राह्मणान्नियतेंद्रियः । दीनांधकृपणेभ्यश्च दानं दद्यात्स्वशक्तितः

ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਗਰੀਬਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 22

गोमती गोमयस्नानं गोदानं गोपिचन्दनम् । दर्शनं गोपिनाथस्य गकाराः पंच दुर्लभाः

ਗੋਮਤੀ, ਗੋਬਰ-ਸਨਾਨ, ਗੋ-ਦਾਨ, ਗੋਪੀ-ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਗੋਪੀਨਾਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ—‘ਗ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।

Verse 23

तस्माच्चैव प्रकर्तव्यं गोदानं गोमतीतटे । एवं कृत्वा द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः

ਇਸ ਲਈ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

ये गता नरकं घोरं ये च प्रेतत्वमागताः । पूर्वकर्मविपाकेन स्थावरत्वं गताश्च ये

ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਅਚਲ ਯੋਨੀ (ਵਨਸਪਤੀ ਆਦਿ) ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ…

Verse 25

पितृपक्षे च ये केचिन्मातृपक्षे कुलोद्भवाः । सर्वे ते मुक्तिमायांति गोमत्या दर्शनात्कलौ

ਪਿਤ੍ਰਪੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਪੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੇਹੜੇ ਵੀ ਪੂਰਵਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ—ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

कृतं श्राद्धं नरैर्यैस्तु गोमत्यां भूसुरोत्तमाः । हयमेधस्य यज्ञस्य फलमायांत्यसंशयम्

ਹੇ ਭੂਸੁਰੋਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੋਮਤੀ ਤਟ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 27

गंगास्नानेन यत्पुण्यं प्रयागे परिकीर्त्तितम् । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्यां श्राद्धकृन्नरः

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

विष्णुलोकं हि गच्छंति पितरस्तत्कुलोद्भवाः । अनेकजन्मसाहस्रं पापं याति न संशयः

ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਉਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪਿਤਰ (ਪੂਰਵਜ) ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 29

सुवर्णशृंगसहितां राजतखुरभूषिताम् । रत्नपुच्छां वस्त्रयुतां ताम्रपृष्ठां सवत्सकाम्

ਗਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਖੁਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪੁੱਛ ਵਾਲੀ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਪਿੱਠ-ਢੱਕਣੀ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ।

Verse 30

यो नरः कार्त्तिके स्नानं गोमत्यां कुरुते द्विजाः । प्रसन्नो भगवांस्तस्य लक्ष्म्या सह न संशयः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 31

प्रत्यहं हुतं भोक्तारं तर्पयेत्सुसमाहितः । प्रत्यहं षड्रसं देयं भोजनं च द्विजातये

ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੁਸਮਾਧਾਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਹਵਨ-ਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 32

पूजयेत्कृष्णदेवं च प्रत्यहं भक्तितत्परः । येन केनापि विप्रेन्द्राः स्थातव्यं नियमेन तु

ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ! ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 33

ब्राह्मणानुज्ञया तत्र गृह्णीयान्नियमान्नरः । संपूर्णे कार्त्तिके मासि संप्राप्ते बोधवासरे

ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ। ਜਦ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬੋਧਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਆਪਣੀ ਯਥੋਚਿਤ ਸਮਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 34

पंचामृतेन देवेशं स्नापयेत्तीर्थवारिणा । श्रीखण्डं कुंकुमोन्मिश्रं मृगनाभिसमन्वितम् । विलेपयेच्च देवेशं भक्त्या दामोदरं हरिम्

ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ਕੇਸਰ ਮਿਲੀ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ, ਕਸਤੂਰੀ ਸਮੇਤ, ਦੇਵేశ ਨੂੰ ਲਗਾਵੇ; ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਾਮੋਦਰ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਅਰਪੇ।

Verse 35

कुसुमैर्वारिसंभूतैस्तुलस्या करवीरकैः । तद्देशसंभवैः पुष्पैः पूजयेद्गरुडध्वजम्

ਜਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ, ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ) ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 36

नैवेद्यं रुचिरं दद्याद्वि ष्णुर्मे प्रीयतामिति । गीतवाद्यादिनृत्येन तथा पुस्तकवाचनैः

ਰੁਚਿਕਰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ—“ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਫਿਰ ਗੀਤ, ਵਾਜੇ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ) ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 37

रात्रौ जागरणं कार्य्यं स्तोत्रैर्नानाविधैरपि । आहूय ब्राह्मणान्भक्त्या भोजयेच्च स्वशक्तितः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ। ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 38

ततो रथस्थितं देवं पूजयेद्गरुडध्वजम् । कार्त्तिकांते च विप्रेंद्रा गोमत्युदधिसंगमे

ਫਿਰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ (ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਰੇ)।

Verse 39

स्नात्वा पितॄंश्च संतर्प्य पूजयेच्च जनार्द्दनम् । सुवस्त्रैर्भूषणैश्चापि समभ्यर्च्य रमापतिम् । अनुज्ञया तु विप्राणां व्रतं संपूर्णतां नयेत्

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਰਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਚਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਵੇ।

Verse 40

एवं यः स्नाति विप्रेन्द्राः कार्त्तिके कृष्णसन्निधौ । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

माघस्नानं नरो भक्त्या गोमत्यां कुरुते तु यः । वैनतेयोदये नित्यं संतुष्टः सह भार्यया

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਘ-ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਵੈਨਤੇਯ ਦੇ ਉਦਯ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ (ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 42

तिला हिरण्यसहिता देया ब्राह्मणसत्तमे । मोदका गुडसंमिश्राः प्रत्यहं दक्षिणान्विताः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੁੜ ਮਿਲੇ ਮੋਦਕ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 43

तिलैराज्याप्लुतैर्होमः कर्त्तव्यः प्रत्यहं नरैः । होमार्थं सेवयेद्वह्निं न शीतार्थं कदाचन

ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਮ ਲਈ ਹੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਕਦੇ ਵੀ ਕੇਵਲ ਠੰਢ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ।

Verse 44

गोमत्यां स्नाति यो भक्त्या माघं माधववल्लभम् । समाप्तौ रक्तवस्त्राणि कञ्चुकोष्णीषमेव च

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਭਰ—ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ—ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਵਰਤ ਦੇ ਸਮਾਪਤਿ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਕੰਜੂਕ ਤੇ ਉਸ਼ਣੀਸ਼ (ਪੱਗ) ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 45

दद्यादुपानहौ भक्त्या कुंकुमं च विशेषतः । कम्बलं तैलपक्वं च विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੇਸਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਿਆਂ: “ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।”

Verse 46

स्वामिकार्य्यमृतानां च संग्रामे शस्त्रसंकुले । गवार्थे ब्राह्मणार्थे च मृतानां या गतिः स्मृता

ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ, ਜਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ—ਜੋ ਪੁੰਨਮਈ ਪਰਲੋਕ-ਗਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—

Verse 47

माघस्नाने च सा प्रोक्ता गोमत्यां नात्र संशयः । सर्वदानफलं तस्य सर्व तीर्थफलं तथा

ਉਹੀ (ਉੱਚੀ) ਗਤੀ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਘ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਭੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 48

माघस्नानान्नरो याति विष्णुलोकं सनातनम् । सर्वान्कामानवाप्नोति समभ्यर्च्य जनार्द्दनम्

ਮਾਘ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਨੁਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

माघं यः क्षपते सर्वं गोमत्युदधिसंगमे । ब्राह्मणानुज्ञया विप्राः सर्वं संपूर्णतां व्रजेत्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨਾ ਸਾਰਾ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਸੇ, ਉਹ ਸਭ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

पापिनोऽपि द्विजश्रेष्ठा ये स्नाता गोमतीजले । यज्विनां च गतिं यांति प्रसादाच्चक्रपाणिनः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪਾਪੀ ਵੀ ਜੋ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

ब्रह्मरुद्रपदादूर्ध्वं यत्पदं चक्रपाणिनः । स्नानमात्रेण गोमत्यां तत्प्रोक्तं कृष्णसंनिधौ

ਚਕ੍ਰਪਾਣੀ ਦਾ ਉਹ ਧਾਮ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਦਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਨਿਧੀ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 52

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुघातिनि । तत्पापं समवाप्नोति यात्राभंगं करोति यः

ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਘਾਤ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ—ਉਹੀ ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਜਾਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

Verse 53

ब्रह्मस्वहारिणः पापास्तथा देवस्वहारिणः । स्नानमात्रेण शुद्ध्यंति गोमत्यां नात्र संशयः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਧਨ (ਮੰਦਰ ਦੀ ਸੰਪਤੀ) ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ—ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਧੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 54

भीताऽभयप्रदानेन यत्पुण्यं लभते नरः । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्यां स्नानमात्रतः

ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

भीताभय प्रदानेन पुत्रानिष्टान्न संशयः । धनकामस्तु विपुलं लभते धनमूर्जितम्

ਭੀਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਚੁਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

प्राप्नुयादीप्सितान्कामान्गोमतीनीरसंगमे । कृतकृत्यो भवेद्विप्रा ऋणान्मुच्येत पैतृकात्

ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਉਹ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-਋ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 57

मनसा वचसा चैव कर्मणा यदुपार्जितम् । तत्सर्वं नश्यते पापं गोमतीनीरसंगमात्

ਮਨ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ-ਸੰਗਮ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 58

पीतांबरधरो भूत्वा तथा गरुडवाहनः । वनमाली चतुर्बाहुर्दिव्यगन्धानुलेपनः । याति विष्ण्वालयं विप्रा अपुनर्भवलक्षणम्

ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਗਰੁੜ-ਵਾਹਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਨਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਹੋ ਕੇ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 59

गोमतीस्नानमात्रेण मानवो नात्र संशयः । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णुं सनातनम्

ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।