Adhyaya 4

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवं संपूजितस्तेन हरिणा ब्राह्मणोत्तमः । उवाच परिसन्तुष्टो वरं ब्रूहीति केशवम्

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਅਤੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬੋਲੇ—“ਵਰ ਮੰਗੋ।”

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्यदि देयो वरो मम । स्थातव्यमत्र भवता न त्यक्तव्यं कदाचन

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰੋ; ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੋ।

Verse 3

दुर्वासा उवाच । यदि तिष्ठाम्यहं कृष्ण तथा त्वमपि केशव । तिष्ठस्व षोडशकलो नित्यं मद्वचनेन हि

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕਾਂ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੀ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਟਿਕਿਆ ਰਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹੀਂ।

Verse 4

श्रीकृष्ण उवाच । येऽत्र पश्यंति भक्त्या त्वां मां चापि द्विजसत्तम । किं दास्यसि फलं तेषां भाविनां भगवन्वद

ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਦਿਓਗੇ? ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 5

दुर्वासा उवाच । यः स्नात्वा संगमे कृष्ण गोमत्याः सागरस्य च । त्वां मां समर्चति नरः सर्वपापैः समुच्यते

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਜੋ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

तथान्यच्छृणु कृष्णात्र स्नात्वा दास्यति यद्धनम् । मम दत्तस्य देवेश प्राप्नुयात्षोडशोत्तरम्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ: ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

श्रीकृष्ण उवाच । यो नरः पूजयित्वा त्वां पूजयिष्यति मामिह । तस्य मुक्तिं प्रदास्यामि या सुरैरपि दुर्ल्लभा

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 8

प्रह्लाद उवाच । परस्परं वरौ दत्त्वा कृष्णदुर्वाससौ मुदा । ततः प्रभृति विप्रेन्द्रास्तस्मिन्स्थाने ह्यतिष्ठताम् । वरदानमिति प्रोक्तं तत्तीर्थं सर्वकामदम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਵਰਦਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

वरदाने नरः स्नातो गोसहस्रफलं लभेत् । विष्णुदुर्वाससोर्यत्र वरदानमभूत्पुरा

ਵਰਦਾਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 10

तदाप्रभृति विप्रेन्द्रास्तिष्ठते द्वारकां हरिः । दुर्वाससा गिरा बद्धो न जहाति कदाचन

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ, ਹਰਿ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।

Verse 11

यत्र त्रैविक्रमी मूर्तिर्वहते यत्र गोमती । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति चक्रतीर्थेन संगताः

ਜਿਥੇ ਤ੍ਰੈਵਿਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਥੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 12

कलेवरं परित्यक्तं प्रभासे हरिणा यदा । कलाभिः सहितं तेजस्तस्यां मूर्तौ निवेशितम्

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲੇਵਰ ਤਿਆਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ—ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 13

तस्मात्कलियुगे विप्रा नान्यत्र प्राप्यते हरिः । यदि कार्य्यं हि कृष्णेन तत्र गच्छत मा चिरम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਇੰਨਾ ਸੁਲਭ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਜਾਓ—ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । साधु भागवतश्रेष्ठ साधु मार्गप्रदर्शक । यत्त्वया हि परिज्ञातं तन्न जानाति कश्चन

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਧੁ, ਹੇ ਭਾਗਵਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਾਰਗ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ। ਜੋ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਿਆ ਹੈਂ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

Verse 15

किं फलं गमने तस्यां किं फलं कृष्णदर्शने । कानि तीर्थानि तत्रैव के देवास्तद्वदस्व नः

ਉਸ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਕੀ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ।

Verse 16

कस्मिन्मासे तिथौ कस्यां कस्मिन्पर्वणि मानवैः । गन्तव्यं कानि देयानि दानानि दनुजर्षभ

ਕਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ, ਕਿਹੜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਪਰਵ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਤੇ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ?

Verse 17

सूत उवाच । इति पृष्टस्तदा तैस्तु महाभागवतोऽसुरः । कथयामास विप्रेभ्यो भगवद्भक्तिसंयुतः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਅਸੁਰ—ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤ ਸੀ—ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 18

प्रह्लाद उवाच । भो भूमिदेवाः शृणुत परं गुह्यं सनातनम् । यत्कस्यचिन्न चाख्यातं तद्वदामि सुविस्तरात्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭੂਮਿ-ਦੇਵੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਸੁਣੋ—ਇਹ ਪਰਮ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

यदा मतिं च कुरुते द्वारकागमनं प्रति । तदा नरकनिर्मुक्ता गायन्ति पितरो दिवि

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 20

यावत्पदानि कृष्णस्य मार्गे गच्छति मानवः । पदेपदेऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलम्

ਜਿਤਨੇ ਕਦਮ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

यात्रार्थं देवदेवस्य यः प्रेरयति चापरान् । मानवान्नात्र सन्देहो लभते वैष्णवं पदम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

द्वारकां गच्छमानस्य यो ददाति प्रतिश्रयम् । तथैव मधुरां वाचं नन्दते क्रीडते हि सः

ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦਾ-ਖਿੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

अध्वनि श्रांतदेहस्य वाहनं यः प्रयच्छति । हंसयुक्तेन स नरो विमानेन दिवं व्रजेत्

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 24

यात्रायां गच्छमानस्य मध्याह्ने क्षुधितस्य च । अन्नं ददाति यो भक्त्या शृणु तस्यापि यद्भवेत्

ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਭੁੱਖੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਸੁਣੋ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 25

गयाश्राद्धेन यत्पुण्यं लभते मानवो भुवि । अन्नदानेन तत्पुण्यं पितॄणां तृप्तिरक्षया

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 26

उपानहौ तु यो दद्याद्द्वारकां प्रति गच्छताम् । कृष्णप्रसादात्स नरो गजस्कन्धेन गच्छति

ਜੋ ਕੋਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 27

विघ्नमाचरते यस्तु द्वारकां प्रति गच्छताम् । नरके मज्जते मूढः कल्पमात्रं तु रौरवे

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪ-ਮਾਤ੍ਰ ਲਈ ਡੁੱਬਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

मार्गस्थितस्य यो धन्यः प्रयच्छति कमण्डलु्म् । प्रपादानसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਜੋ ਧਨ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਕਮੰਡਲੁ (ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ) ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਪਾ (ਪਾਣੀ-ਠਹਿਰਾਉ) ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

यात्रायां गच्छमानस्य पादभ्यंगं ददाति यः । पादप्रक्षालनं चैव सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਜੋ ਕੋਈ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 30

गाथां शृणोति यो विष्णोर्गीतं च गायतः पथि । दानं ददाति विप्रेन्द्रास्तस्माद्धन्यतरो न हि

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀਓ! ਜੋ ਰਾਹ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਭਜਨ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਧੰਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 31

कैलासशिखरावासं श्वेताभ्रमिव निर्मलम् । प्रासादं कृष्णदेवस्य यः पश्यति नरोत्तमः

ਉਹ ਨਰੋਤਮ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦਾ ਧੰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

दूराद्धेममयं दृष्ट्वा कलशं ध्वजसंयुतम् । वाहनं संपरित्यज्य लुठते धरणीं गतः

ਦੂਰੋਂ ਧਵਜ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਲੋਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

पञ्चसूनाकृतं पापं तथाऽधर्मकृतं च यत् । कृमिकीटपतंगाश्च निहताः पथि गच्छता । परान्नं परपानीयमस्पृश्य स्पर्शसंगमम् । तत्सर्वं नाशमाप्नोति भगवत्केतुदर्शनात्

ਪੰਜਸੂਨਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ; ਰਾਹ ਚੱਲਦਿਆਂ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਪਤੰਗੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦੋਸ਼; ਪਰਾਇਆ ਅੰਨ ਖਾਣਾ, ਪਰਾਇਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਅਤੇ ਅਸਪਰਸ਼ਯ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੰਬੰਧ—ਇਹ ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕੇਤੂ (ਧਵਜ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

पठेन्नामसहस्रं तु स्तवराजमथापि वा । गजेन्द्रमोक्षणं चैव पथि गच्छञ्छनैः शनैः

ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕਦਮ ਕਦਮ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਨਾਮ-ਸਹਸ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸਤਵਰਾਜ ਦਾ, ਜਾਂ ਗਜੇੰਦਰ-ਮੋਖਸ਼ਣ ਦਾ ਵੀ ਜਪ-ਪਾਠ ਕਰੇ।

Verse 36

गायमानो भगवतः प्रादुर्भावाननेकधा । नृत्यद्भिर्हर्षसंयुक्तैर्हृष्यमाणः पुनःपुनः । स्वयं नृत्यन्हर्षयुक्तो भक्तो गच्छेद्धरेः पुरम्

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਕਟਿਆਂ ਦਾ ਗਾਨ ਕਰਦਾ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨੱਚਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਹਰਖ ਨਾਲ ਨੱਚਦਾ ਭਗਤ ਹਰੀ ਦੇ ਪੁਰ—ਉਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

विष्णोः क्रीडाकरं स्थानं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । यस्मिन्दृष्टे कलौ नॄणां मुक्तिरेवोपजायते

ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਕ੍ਰੀੜਾਮਯ ਦਿਵ੍ਯ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਉਪਜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 38

प्रह्लाद उवाच । पूर्वं हि देवराजेन बृहस्पतिरुदारधीः । प्रणम्य परया भक्त्या पृष्टश्च स महामतिः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਉਸ ਮਹਾਮਤੀ—ਨੂੰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 39

इन्द्र उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यं कथयस्व प्रसादतः । चतुर्युगं यथाभागैर्धर्मवृद्धिं जनो लभेत्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਥਨ ਕਰ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਥਾਭਾਗ ਵਿਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮਝਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੀ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।

Verse 40

एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्य वचनं मुनिसत्तमाः । बृहस्पतिरुवाचैनं महेन्द्रं देव संवृतम्

ਮਹੇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਮਹੇੰਦਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

बृहस्पतिरुवाच । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च सुरसत्तम । चतुर्युगमिदं प्रोक्तं तत्त्वतो मुनिसत्तमैः

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦ੍ਵਾਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮুনি-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਤੱਤਵਤಃ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 42

कृते धर्मश्चतुष्पादो वेदादिफलमेव च । तीर्थं दानं तपो विद्या ध्यानमायुररोगता

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦ ਆਦਿ ਦੇ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਵਿਦਿਆ, ਧਿਆਨ, ਲੰਮੀ ਆਯੁ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ—ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

पादहीनं सर्वमेतद्युगं त्रेताभिधं प्रभो । पादद्वयं द्वापरे तु सर्वस्यैतस्य वासव

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤ੍ਰੇਤਾ ਨਾਮਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਪੈਰ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਾਸਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦੋ ਪੈਰ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ।

Verse 44

पादेनैकेन तत्सर्वं विभागे प्रथमे कलौ । ऊर्ध्वं विनाशः सर्वस्य भविष्यति न संशयः

ਕਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 45

मन्त्रास्तीर्थानि यज्ञाश्च तपो दैवादिकं तथा । प्रगच्छंति समुच्छेदं वेदाः शास्त्राणि चैव हि

ਮੰਤਰ, ਤੀਰਥ, ਯਜ੍ਞ, ਤਪ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਵਿਧਾਨ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਸ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

म्लेच्छप्रायाश्च भूपाला भविष्यन्त्यमराधिप । लोकः करिष्यते निन्दां साधूनां व्रतचारिणाम्

ਹੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ! ਭੂਪਾਲ ਅਧਿਕਤਰ ਮਲੇੱਛ-ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣਗੇ।

Verse 47

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा बृहस्पतेर्वाक्यमेतत्तीर्थस्य भो द्विजाः । प्रकंपिताः सुराः सर्वे म्लेच्छ संसर्गजाद्भयात्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਵਿਜੋ! ਇਸ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਲੇੱਛਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭੈ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਕੰਬ ਉਠੇ।

Verse 48

बृहस्पतिं सुरगुरुं पप्रच्छुर्विनयान्विताः । म्लेच्छसंसर्गजो दोषो गंगयापि न पूयते

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ: ‘ਮਲੇੱਛਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਦੋਸ਼ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।’

Verse 49

कथयस्व प्रसादेन स्थानं कलिविवर्जितम् । यत्र गत्वा निवत्स्यामो यास्यामो निर्वृतिं पराम्

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜੋ ਕਲੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਵੱਸ ਸਕੀਏ ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਏ।

Verse 50

येन दुःखविनिर्मुक्ता भविष्यामो गतव्यथाः । कृपया सुमुखो भूत्वा ब्रूहि तीर्थं हिताय नः

ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਜਾਈਏ; ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਤੀਰਥ ਦੱਸੋ।

Verse 51

प्रह्लाद उवाच । एतच्छ्रुत्वा सुरेन्द्रस्य वाक्यमंगिरसां वरः । चिरं ध्यात्वा जगादेदं वाक्यं देवपुरोहितः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਰੇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ—ਲੰਮਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਵਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 52

बृहस्पतिरुवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणं हि तीर्थं तीर्थवरोत्तमम् । द्वारकानाम विख्यातं कलिदोषविवर्जितम्

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਮਾਪ ਦਾ ਇਹ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ‘ਦੁਆਰਕਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 53

विष्णुना निर्मितं स्थानं लोकस्य गतिदायकम् । मुक्तिदं कलिकाले तु ज्ञानहीनजनस्य च

ਇਹ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ-ਹੀਣ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

ऊषरं कर्मणां क्षेत्रं पुण्यं पापविनाशनम् । न प्ररोहंति पापानि पुनर्नष्टानि तत्र वै

ਉਹ ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਪਾਪੀ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਊਸਰ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 55

तिस्रः कोटयोऽर्धकोटी च तीर्थानीह महीतले

ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਕਰੋੜ ਤੀਰਥ ਹਨ।

Verse 56

एवं तीर्थयुता तत्र द्वारका मुक्तिदायका । सेवनीया प्रयत्नेन प्राप्य मानुष्यमुत्तमम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੇ।

Verse 57

प्रह्लाद उवाच । बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा शतक्रतुरथाऽब्रवीत् । वाचस्पते मम इहि द्वारवत्या महोदयम् । गमने किं फलं प्रोक्तं कृष्णदेवस्य दर्शने

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਵਾਚਸਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ। ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ?”

Verse 58

अन्यानि तत्र तीर्थानि मुख्यानि वद मे गुरो । यथाभिषेके गोमत्याः फलं यदपि संगमे

“ਹੇ ਗੁਰੂ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ/ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਹੋ।”

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । श्रूयतां तात वक्ष्यामि माहात्म्यं द्वारकोद्भवम् । मनुष्यरूपो भगवान्यत्र क्रीडति केशवः

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਕੇਸ਼ਵ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।”

Verse 60

नारायणः स ईशानो ध्येयश्चादौ जगन्मयः । स एव देवतामुख्यः पुरीं द्वारवतीं स्थितः

ਉਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਧਿਆਨਯੋਗ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ। ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 61

एकैकस्मिन्पदे दत्ते पुरीं द्वारवतीं प्रति । पुण्यं क्रतुसहस्रेण कलौ भवति देहिनाम्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਲਈ, ਦੁਆਰਵਤੀ ਪੁਰੀ ਵੱਲ ਰੱਖਿਆ ਹਰ ਇਕ ਕਦਮ ਹਜ਼ਾਰ ਕ੍ਰਤੂਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

कलौ कृष्णपुरीं रम्यां ये गच्छंति नरोत्तमाः । कुलकोटिशतैर्युक्तास्ते गच्छन्ति हरेः पदम्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਰੋਤਮ ਰਮਣੀਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਪੁਰੀ (ਦੁਆਰਕਾ) ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 63

ये ध्यायंति मनोवृत्त्या गमनं द्वारकां प्रति । तेषां विलीयते पापं पूर्वजन्मायुतैः कृतम्

ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਅੰਤਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਦੁਆਰਕਾ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 64

कृष्णस्य दर्शने बुद्धिर्जायते यस्य देहिनः । वक्त्रावलोकनात्तस्य पापं याति सहस्रधा

ਜਿਸ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

ये गता द्वारकायां च ये मृताः कृष्णसन्निधौ । न तेषां पुनरावृत्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

ਜੋ ਦੁਆਰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦਾ ਆਵਾਗਮਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 66

सुलभा मथुरा काशी ह्यवन्ती च तथा सुराः । अयोध्या सुलभा लोके दुर्लभा द्वारका कलौ

ਮਥੁਰਾ ਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਸੁਖੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ; ਅਵੰਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਧਾਮ ਵੀ। ਅਯੋਧਿਆ ਵੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੌਖੀ ਹੈ—ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 67

गत्वा कृष्णपुरीं रम्यां षण्मासात्कृष्णसंनिधौ । जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेयाः सत्यमेतत्सुरोत्तम

ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਜਾਣੇ ਜਾਣ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ।

Verse 68

कृष्णक्रीडाकरं स्थानं वाञ्छन्ति मनसा प्रिये । तेषां हृदि स्थितं पापं क्षालयेत्प्रेतनायकः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਭੂਮੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਪਾਪ ਪ੍ਰੇਤਨਾਇਕ ਯਮ ਵੀ ਧੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठन्ति विग्रहे । यावन्न गच्छति नरः कलौ द्वारवतीं प्रति

ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਵੀ ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 70

पुण्यसंख्या च तीर्थानां ब्रह्मणा विहिता पुरा । दानाध्ययन संज्ञानां मुक्त्वा द्वारवतीं कलौ

ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰਮਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਫਿੱਕੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 71

चक्रतीर्थे तु यो गच्छेत्प्रसंगेनापि मानवः । कुलैकविंशतियुतः स गच्छेत्परमं पदम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਵੀ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

लोभेनाऽप्यपराधेन दम्भेन कपटेन वा । चक्रतीर्थं च यो गच्छेन्न पुनर्विशते भवम्

ਲੋਭ ਕਰਕੇ, ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਂ ਦੰਭ ਤੇ ਕਪਟ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 73

प्रयागे ह्यस्थिपातेन यत्फलं परिकीर्तितम् । तदेव शतसाहस्रं चक्रतीर्थास्थिपातनात्

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਵਿਸਰਜਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀ-ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

पृथिव्यां चैव तत्तीर्थं परमं परिकीर्तितम् । चक्रतीर्थमिति ख्यातं ब्रह्महत्याविनाशनम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਰਵੋਤਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਮਹਾਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 75

ये ये कुले भविष्यंति तत्पूर्वं मानवाः क्षितौ । सर्वे विष्णुपुरं यांति चक्रतीर्थास्थिपातनात्

ਉਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜੋ ਅੱਗੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀ-ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਪੁਰ (ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਧਾਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 76

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैर्गणनापूरकात्मकैः । वरमेको भवेत्पुत्रश्चक्रतीर्थं तु यो व्रजेत्

ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ? ਚੰਗਾ ਹੈ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ—ਜੋ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 77

तपसा किं प्रतप्तेन दानेनाध्ययनेन किम् । सर्वावस्थोऽपि मुच्येत गतः कृष्णपुरीं यदि

ਕਠੋਰ ਤਪ ਤਪਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨ? ਜਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰੀ (ਦੁਆਰਕਾ) ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

कलिकाल कृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः । कलौ कृष्णमुखं दृष्ट्वा लिप्यते न कदाचन

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਕਰੜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਦੇ ਮਲਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 79

दानं चाध्ययनं शौचं कारणं न हि पुत्रक । हीनवर्णोऽपि पापात्मा गतः कृष्णपुरीं यदि

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਥੇ ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਨੀਚ ਵਰਣ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ—ਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ (ਉਧਾਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 80

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नर्मदायां च यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्धेन द्वारवत्यां दिनेदिने

ਵਾਰਾਣਸੀ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦੁਆਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਨ ਅੱਧੇ ਨਿਮਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 81

धन्यानामपि धन्यास्ते देवानामपि देवताः । कृष्णोपरि मतिर्येषां हीयते न कदाचन

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ—ਧੰਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਧੰਨ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਤਿ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 82

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा कृष्णसुतं दृष्ट्वा लिप्यते नैव स क्वचित्

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 83

यस्य कस्यापि मासस्य द्वादशी प्राप्य मानवः । कृष्णक्रीडापुरीं दृष्ट्वा मुक्तः संसारगह्वरात्

ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਨਗਰੀ ਦੁਆਰਕਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਖੱਡ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 84

येषां कृष्णालये प्राणा गताः सुरपते कलौ । स्वर्गान्न तेषामावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ! ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਲਯ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ—ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 85

विज्ञेया मानुषा वत्स गर्भस्थास्ते महीतले । द्वारवत्यां न यैर्देवो दृष्टः कंसनिषूदनः

ਹੇ ਵਤਸ ਪਿਆਰੇ! ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝੇ ਜਾਣ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਆਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਕংস-ਨਿਸੂਦਨ ਦੇਵ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

Verse 86

दुर्लभो द्वारकावासो दुर्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्लभं गोमतीस्नानं दुर्लभो रुक्मिणीपतिः

ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ। ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਰੁਕਮਣੀ-ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।

Verse 87

तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते । द्वापरे तु परो यज्ञः कलौ केशवकीर्तनम्

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਪਰਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਪਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਪਰਮ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਧਨਾ ਹੈ।

Verse 88

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते । दृष्ट्वा तत्कोटि गुणितं हरेः सर्वप्रदं मुखम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੇ ਸਰਵ-ਦਾਤਾ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 89

द्वारकायां च यद्दत्तं शंखोद्धारे तथैव च । पिंडारके महातीर्थे दत्तं चैवाक्षयं भवेत्

ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੋੱਧਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ; ਪਿੰਡਾਰਕ ਮਹਾਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ ਅਖੰਡ, ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 90

गोमहिष्यादि यद्दत्तं सुवर्णवसनानि च । वृषो भूमिग्रहो रूप्यं कन्यादानं तथैव च

ਗਾਂ-ਮਹਿਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ; ਬਲਦ, ਭੂਮੀ-ਦਾਨ, ਚਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਨਿਆਦਾਨ ਵੀ—

Verse 91

यच्चान्यदपि देवेन्द्र त्रिषु स्थानेषु यच्छति । तन्मुक्तिकारकं प्रोक्तं पितॄणामात्मनस्तथा

ਹੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ! ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 92

ऊषरं हि यतो लोके क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अतो मुक्तिकरं सर्वं दानं चोक्तं महर्षिभिः

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ‘ਊਸ਼ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹਰ ਦਾਨ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

यत्किंचित्कुरुते तत्र दानं क्रीडावगाहनम् । तदनन्तफलं प्राह भगवान्मधुसूदनः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦਾਨ, ਖੇਡ-ਕੂਦ ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ—ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 94

प्रेतत्वं नैव तस्यास्ति न याम्या नारकी व्यथा । येन द्वारवतीं गत्वा कृतं कृष्णाऽवलोकनम्

ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜਾ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਨਾ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਨਰਕੀ ਪੀੜਾ, ਨਾ ਹੀ ਨਰਕ ਦਾ ਦੁੱਖ।

Verse 95

वारिमात्रेण गोमत्यां पिण्डदाने कृते कलौ । पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗੋਮਤੀ ਤਟ ਤੇ ਕੇਵਲ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ ਜੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 96

नित्यं कृष्णपुरीं रम्यां ये स्मरन्ति गृहस्थिताः । नमस्याः सर्वलोकानां देवानां च सुरोत्तम

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨਿੱਤ ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਪੁਰੀ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹਨ—ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਰੋਤਮ।

Verse 97

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं मरणं गोग्रहेषु च । वासः पुंसां द्वारकायां मुक्तिरेषा चतुर्विधा

ਮੁਕਤੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ: ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ; ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ; ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਆਸਰੇ (ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ) ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ।

Verse 98

ब्रह्मज्ञानेन मुच्यन्ते प्रयागे मरणेन वा । अथवा स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसंनिधौ

ਬ੍ਰਹਮ-ਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ।

Verse 99

कृतार्थः कृतपुण्योऽहं ब्रवीत्येवं महोदधिः । पवित्रितं च मद्गात्रं गोमतीवारिसंप्लवात्

ਇਉਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪੁੰਨਵਾਨ ਬਣਿਆ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 100

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठंति विग्रहे । यावत्स्नानं न गोमत्यां वारिणा पापहारिणा

ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਵੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਤਦ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਪ-ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

Verse 101

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां रुक्मिणीह्रदे । दृष्ट्वा कृष्णमुखं रम्यं कुलानां तारयेच्छतम्

ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ-ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 102

कृष्णं च ये द्वारवतीं मनुष्याः स्मरंति नित्यं हरिभक्तियुक्ताः । विधूतपापाः किल संभवांते गच्छंति लोकं परमं मुरारेः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੁਆਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 103

अधौतपादः प्रथमं नमस्कुर्याद्गणेश्वरम् । सर्वविघ्रविनाशश्च जायते नात्र संशयः

ਭਾਵੇਂ ਪੈਰ ਨਾ ਧੋਏ ਹੋਣ, ਪਹਿਲਾਂ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 104

नीलोत्पलदलश्यामं कृष्णं देवकिनन्दनम् । दण्डवत्प्रणमेत्प्रीत्या प्रणमेदग्रजं पुनः

ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਦੇਵਕੀਨੰਦਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ-ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅਗ੍ਰਜ (ਵੱਡੇ ਭਰਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 105

बाल्ये च यत्कृतं पापं कौमारे यौवने तथा । दर्शनात्कृष्णदेवस्य तन्नश्येन्नात्र संशयः

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਕੌਮਾਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਸਿਰਫ਼ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 106

वाण्याऽथ मनसा यच्च कर्मणा समुपार्जितम् । पापं जन्मसहस्रेण तन्नश्येन्नात्र संशयः

ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ—ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ—ਜੋ ਪਾਪ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 107

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते । तत्फलं कोटिगुणितं कृष्णवक्त्रावलोकनात्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 108

नमस्कृत्य च देवेशं पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । दुर्वाससं महेशानं द्वारकापरिरक्षकम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼, ਅਚ੍ਯੁਤ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ…

Verse 109

प्रणम्य परया भक्त्या वैनतेयसमन्वितम् ।ऽ । द्वारमागत्य च पुनः स्वर्गद्वारोपमं शुभम्

ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦ੍ਵਾਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 110

विश्रम्य च मुहूर्त्तार्द्धं सुहृद्भिर्बान्धवैर्वृतः । तत्राश्रितान्समाहूय ब्राह्मणान्मन्त्रकोविदान् । पूजाद्रव्यं समानीय ततस्तीर्थं व्रजेद्बुधः

ਅੱਧ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਪੁਣ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ; ਪੂਜਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।