
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਪੱਥਰ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਨੈਤਿਕ ਨਿਯਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ (ਵੈਸ਼ਣਵ-ਨਿੰਦਾ) ਮਹਾਦੋਸ਼ ਹੈ। ਜਯੰਤ ਦੇ ਦੰਡ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਗੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਾਨ ਵੀ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਦਾਨ ਜਾਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਗੋਮਤੀ ਸਨਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ-ਵਾਧੇ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਹਿਤ ਧਰਮ—ਛਾਂਵ-ਸ਼ਾਲਾ, ਜਲ-ਵਿਵਸਥਾ, ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਗ੍ਰਿਹ, ਤਲਾਬ-ਕੂਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਵਰਗ ਸੁਖ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਜਲਦੀ ਕਿਉਂ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ‘ਅੰਕੁਰ’ ਕਿਵੇਂ ਰੁਕਦਾ ਹੈ।
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं समंताद्दशयोजनम् । दिविष्ठा यत्र पश्यंति सर्वानेव चतुर्भुजान्
ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਹੋ! ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਸ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ। ਜਿੱਥੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀ ਸਭ ਨੂੰ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
Verse 2
अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा नित्यं चतुर्भुजान् । द्वारकावासिनः सर्वान्नमस्यंति दिवौकसः
ਅਹੋ! ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ: ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚਤੁਰਭੁਜ ਵੇਖ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 3
अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं सर्वशास्त्रेषु विश्रुतम् । अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वंतु ऋषयोऽमलाः
ਅਹੋ! ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਅਹੋ! ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਇਸ ਕ੍ਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫਿਰ ਸੁਣੋ।
Verse 4
मुक्तिं नेच्छंति यत्रस्थाः कृष्णसेवोत्सुकाः सदा । यत्रत्याश्चैव पाषाणा यत्र क्वापि विमुक्तिदाः
ਉਸ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਤੱਕ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 5
अपि कीट पतंगाद्याः पशवोऽथ सरीसृपाः । विमुक्ताः पापिनः सर्वे द्वारकायाः प्रसादतः । किं पुनर्मानवा नित्यं द्वारकायां वसंति ये
ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਤੇ ਪਤੰਗੇ ਆਦਿ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ—ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਣ—ਦੁਆਰਕਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
Verse 6
या गतिः सर्वजंतूनां द्वारकापुरवासिनाम् । सा गतिर्दुर्लभा नूनं मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम्
ਦੁਆਰਕਾ-ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉੱਚ ਤਪੱਸਵੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
Verse 7
सर्वेषु क्षेत्रतीर्थेषु वसतां वर्षकोटिभिः । तत्फलं निमिषाद्धेंन द्वारकायां दिनेदिने
ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਇਕ ਨਿਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
द्वारकायां स्थिताः सर्वे नरा नार्य्यश्चतुर्भुजाः । द्वारकावासिनः सर्वान्यः पश्येत्कलुषापहान् । सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठाः कृष्णस्यातिप्रियो भवेत्
ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਭ ਨਰ-ਨਾਰੀ ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਦੁਆਰਕਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਲਿਨਤਾ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣ ਕੇ ਵੇਖੇ—ਸੱਚ ਸੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
द्वारकावासिनो ये वै निंदंति पुरुषाधमाः । कृष्णस्नेहविहीनास्ते पतंति दुःखसागरे
ਜੋ ਨੀਚ ਪੁਰਖ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
जयंतेन भृशं त्रस्ताः शूलाग्रारोपिताश्चिरम् । कर्षितास्ताडितास्ते वै मूर्च्छिताः पुनरुत्थिताः
ਜਯੰਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਭਾਲੇ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੇ ਰਹੇ; ਘਸੀਟੇ ਤੇ ਕੁੱਟੇ ਗਏ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ।
Verse 11
त्राहित्राहि जयंत त्वं वदंतो हि भयातुराः । स्मरंतः पूर्वपापं ते जयंतेन प्रताडिताः
ਭੈ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚੀਕਦੇ ਰਹੇ, “ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਜਯੰਤ!” ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਯੰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਮਾਰਿਆ।
Verse 12
जयंत उवाच । किं कृतं मंदभाग्यैर्वो यत्पापं च सुदारुणम् । सर्वं पुण्यफलं लब्ध्वा द्वारकावासमुत्तमम्
ਜਯੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੰਦ-ਭਾਗੀਓ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਜਦ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਉੱਤਮ ਅਧਿਕਾਰ ਲੱਭਿਆ ਸੀ?”
Verse 13
द्वारकावासिनां निंदा महापापाधिका ध्रुवम् । न निवर्तेत तत्पापं सा ज्ञेया परमेश्वरी
ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਪ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ (ਫਲ ਵਿੱਚ) ਜਾਣੋ।
Verse 14
अतः कृष्णाज्ञया सर्वान्पापिनो दंडयाम्यहम् । वैष्णवानां च निंदायाः फलं भुक्त्वा सुदारुणम्
ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਉਹ ਭੋਗਣ।
Verse 15
ततस्तु द्वारकायां च पुण्यं जन्म भविष्यति । कृष्णं प्रतोष्य संसिद्धिर्भविष्यति सुदुर्ल्लभा
ਫਿਰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਮਈ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲੇਗੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ।
Verse 16
तस्मात्तद्भुज्यतां पापं जातं वैष्णवनिंदनात् । तत्रत्यानां प्रभुर्नैव यम ईष्टे महेश्वरः
ਇਸ ਲਈ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਉਹ ਪਾਪ ਭੋਗ ਕੇ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਯਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੀ ਪਰਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 17
श्रीप्रह्लाद उवाच । तस्माद्द्वारवतीं गत्वा संसेव्यो देवनायकः
ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਲਈ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 18
गोमतीतीरमाश्रित्य द्वारकायां प्रयच्छति । यत्तु किंचिद्धनं विप्राः श्रूयतां तत्फलोदयम्
ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਸੁਣੋ, ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਉਦਯ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 19
हेमभारसहस्रैस्तु रविवारे रविग्रहे । कुरुक्षेत्रे यदाप्नोति गजाश्वरथदानतः
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਥ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਤੁਲਨਾ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ।
Verse 20
सहस्रगुणितं तस्मात्सत्यंसत्यं मयोदितम् । हेममाषार्द्धमानेन द्वारकादानयोगतः
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ। ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਅੱਧ ਮਾਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 21
पत्राणां चैव पुष्पाणां नैवेद्यसिक्थसंख्यया । कृष्णदेवस्य पूजायामनंतं भवति द्विजाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਫਲ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਦੀਪ (ਸਿਕਥ) ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ।
Verse 22
अन्नदानं तु यः कुर्य्याद्द्वारकायां तु तत्फलम् । नैव शक्नोम्यहं वक्तुं ब्रह्मा शेषमहेश्वरौ
ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮੈਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
Verse 23
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वाऽप्यथ वांऽत्यजः । नारी वा द्वारकायां वै भक्त्या वासं करोति वै
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਜਾਂ ਅੰਤ੍ਯਜ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ—ਅਥਵਾ ਨਾਰੀ—ਜੋ ਵੀ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲਾਭ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 24
कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते । सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठा नानृतं मम भाषितम्
ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਕੋਟਿ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ।
Verse 25
द्वारकावासिनं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा चैव विशेषतः । महापापविनिर्मुक्ताः स्वर्गलोके वसंति ते
ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ—ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ-ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 26
पांसुवो द्वारकाया वै वायुना समुदीरिताः । पापिनां मुक्तिदाः प्रोक्ताः किं पुनर्द्वारका भुवि
ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ, ਜੋ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਆਪ ਕਿੰਨੀ ਅਧਿਕ ਪਾਵਨ ਹੋਵੇਗੀ!
Verse 27
श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतां द्विजशार्दूला महामोहविनाशनम् । द्वारकायाश्च माहात्म्यं गोमतीकृष्णसन्निधौ
ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼ਾਰਦੂਲੋ, ਸੁਣੋ—ਮਹਾ ਮੋਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ।
Verse 28
कुशावर्त्तात्समारभ्य यावद्वै सागरावधि । यस्यां तिथौ समायाति सिंहे देवपुरोहितः
ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ—ਉਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੇਵ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ…
Verse 29
तस्यां हि गोमतीस्नानं द्विषङ्गोदावरीफलम् । अवगाहिता प्रयत्नेन सिंहांते गौतमी सकृत्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਦੋਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਅਵਗਾਹਨ ਕਰੇ, ਉਹੀ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 30
गोदावर्य्यां भवेत्पुण्यं वसतो वर्षसंख्यया । तत्फलं समवाप्नोति गोमतीसेवनाद्द्विजाः
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਨੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਮਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 31
गोमत्यां श्रद्धया स्नानं पूर्णे सिंहस्थिते गुरौ । सहस्रगुणितं तत्स्याद्द्वारवत्यां दिनेदिने
ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ, ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 32
गच्छगच्छ महाभाग द्वारकामिति यो वदेत् । तस्यावलोकनादेव मुच्यते सर्वपातकैः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਜੋ ਕੋਈ ਕਹੇ—‘ਚੱਲ, ਚੱਲ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ’—ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
द्वारकेति च यो ब्रूयाद्द्वारकाभिमुखो नरः । कृपया कृष्णदेवस्य मुक्तिभागी भवेद्ध्रुवम्
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ‘ਦ੍ਵਾਰਕਾ’ ਉਚਾਰੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 34
द्वारकां गोमतीं पुण्यां रुक्मिणीं कृष्णमेव च । स्मरंति येऽन्वहं भक्त्या द्वारकाफलभागिनः
ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦ੍ਵਾਰਕਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਮਤੀ, ਰੁਕਮਿਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਭਾਗੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
Verse 35
सहस्रयोजनस्थानां येषां स्यादिति मानसम् । द्वारवत्यां गमिष्यामो द्रक्ष्यामो द्वारकेश्वरम्
ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੋਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਉੱਠੇ—‘ਅਸੀਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਦ੍ਵਾਰਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ’—ਉਹ ਨੀਅਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 36
सर्वपापैः प्रमुच्यंते धन्यास्ते लोकपावनाः । किं वाच्यं द्वारकायात्रां ये प्रकुर्वंति मानवाः । किं पुनर्द्वारकानाथं कृष्णं पश्यंति ये नराः
ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਕੇ ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ, ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਨਾਥ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ!
Verse 37
मित्रध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः परदारापहारकः । मातृहा पितृहा चैव ब्रह्मस्वापहरस्तथा
ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਗੋ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮਾਤਾ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਪਿਤਾ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਧਨ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ—
Verse 38
एते चान्ये च पापिष्ठा महापापयुताश्च ये । सर्वपापैः प्रमुच्यंते कृष्णदेवस्य दर्शनात्
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਤਿ ਪਾਪੀ, ਜੋ ਮਹਾਂਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 39
किं वेदैः श्रद्धया हीनैर्व्याख्यानैरपि कृत्स्नशः । हेमभारसहस्रैः किं कुरुक्षेत्रे रविग्रहे
ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਣ? ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਕੰਮ?
Verse 40
गजाश्वरथदानैः किं किं मंदिरप्रतिष्ठया । तेषां पूजादिना सम्यगिष्टा पूर्तादिभिश्च किम्
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਹੀ ਕੀ ਕੰਮ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ, ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦੇ ਪੁੰਨਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ?
Verse 41
राजसूयाश्वमेधाद्यैः सर्वयज्ञैश्च किं भवेत् । सेवनैः क्षेत्रतीर्थानां तपोभिर्विविधैस्तु किम्
ਰਾਜਸੂਯ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਅਨੇਕ ਖੇਤਰ-ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਕੀ ਲਾਭ?
Verse 42
किं मोक्षसाधनैः क्लेशैर्ध्यानयोगसमाधिभिः । द्वारकेश्वरकृष्णस्य दर्शनं यस्य जायते
ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਕਲੇਸ਼ਦਾਇਕ ਅਭਿਆਸਾਂ—ਧਿਆਨ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ—ਦਾ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਰਕੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ?
Verse 43
माहात्म्यं द्वारकायास्तु अथवा यः शृणोति च । विशेषेण तु वैशाख्यां जयंत्याश्चैव जागरे
ਅਥਵਾ ਜੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਰਾਤ ਨੂੰ—ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 44
माघ्यां च फाल्गुने चैत्रे ज्येष्ठे चैव विशेषतः । अद्यापि द्वारका पुण्या कलावपि विशेषतः
ਮਾਘ, ਫਾਲਗੁਨ, ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਜ੍ਯੇਠ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ—ਦੁਆਰਕਾ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ, ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 45
यस्यां सत्रं प्रपां कृत्वा प्रासादं मंचमेव च । यतीनां शरणं कृत्वा तीरे मंडपमेव च
ਉਸ (ਪਵਿੱਤਰ ਦੁਆਰਕਾ) ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਰ (ਅੰਨ-ਦਾਨ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਾ (ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਾਂਵ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਜਾਂ ਮੰਚ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨ ਬਣਾਕੇ; ਯਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਮੰਡਪ ਵੀ ਬਣਾਕੇ—
Verse 46
वापीकूपतडागानां जीर्णोद्धारमथापि वा । मूर्तिं विष्णोः प्रतिष्ठाप्य दत्त्वा वा भोगसाधनम्
ਜਾਂ ਜੀਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵਾਪੀ, ਕੂਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਦਾ ਜੀਰਨੋੱਧਾਰ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਭੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਾਧਨ ਦਾਨ ਕਰੇ—
Verse 47
श्रूयतां तत्फलं विप्राः सर्वोत्कृष्टं वदाम्यहम् । संप्राप्य वांछितान्कामान्कृष्णानुग्रहभाजनम्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 48
तेजोमयेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगाननुक्रमात् । प्राप्नोति विष्णुलोकं वै नरो देवनमस्कृतम्
ਤੇਜੋਮਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 49
स्थापयेद्द्वारकायां वै मूर्तिं दारुशिलामयीम् । त्रैलोक्यं स्थापितं तेन विष्णोः सायुज्यतामियात्
ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ—ਏਕਾਤਮਤਾ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 50
प्ररोहो नास्ति पापस्य पुण्यस्य वृद्धिरुत्तमा । द्वारकायां कथं जातं वैलक्षण्यमिदं प्रभो । क्षेत्रेभ्यः सर्वतीर्थेभ्य आश्चर्य्यं कथयंति ते
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਫੁੱਟਦਾ, ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜੀ? ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।