Adhyaya 1

Verse 1

शौनक उवाच । कथं सूत युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । बहुपाखंडसंकीर्णे प्राप्स्यामो मधुसूदनम्

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ! ਇਸ ਰੌਦ੍ਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪਾਖੰਡ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ?

Verse 2

युगत्रये व्यतिक्रान्ते धर्माचारपरे सदा । प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुर्भगवानिति

ਜਦ ਤਿੰਨ ਯੁਗ ਲੰਘ ਗਏ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ?

Verse 3

सूत उवाच । दिवं याते महाराजे रामे दशरथात्मजे । दुष्टराजन्यभारेण पीडिते धरणीतले

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਧਾਰ ਗਏ, ਤਦ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं भूभारहरणाय च । वसुदेवगृहे साक्षादाविर्भूते जनार्दने

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਲਈ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 5

नंदव्रजं गते देवे पूतनाशोषणे सति । घातिते च तृणावर्ते शकटे परिवर्तिते

ਜਦ ਦੇਵ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਗਏ—ਪੂਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਸ਼ੋਸ਼ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਣਾਵਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਟ (ਗੱਡਾ) ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕੇ—ਤਦ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 6

दमिते कालिये नागे प्रलंबे च निषूदिते । धृते गोवर्धने शैले परित्राते च गोकुले

ਕਾਲੀਆ ਨਾਗ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਲੰਬ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ—ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਈ।

Verse 7

सुरभ्या चाभिषिक्ते तु इन्द्रे च विमदीकृते । रासक्रीडारते देवे दारिते केशिदानवे

ਜਦੋਂ ਸੁਰਭੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਨਿਮਾਣਾ ਹੋਇਆ—ਜਦੋਂ ਰਾਸ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ—

Verse 8

अक्रूरवचनाद्देवे मथुरायां गते हरौ । हते कुवलयापीडे मल्लराजे च घातिते

ਅਕਰੂਰ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਹਰਿ ਮਥੁਰਾ ਗਏ—ਜਦੋਂ ਕੁਵਲਯਾਪੀਡ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੱਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਘਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ—

Verse 9

पश्यतां देव दैत्यानां भोजराजे निपातिते । यदुपुर्यामभिषिक्त उग्रसेने नराधिपे

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਜਦੋਂ ਭੋਜ ਰਾਜਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਯਦੂਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਨਰਾਧਿਪ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਇਆ—

Verse 10

जरासंधबले रौद्रे यवने च हते क्षितौ । राजसूये क्रतुवरे चैद्ये चैव निपातिते

ਜਦੋਂ ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਯਵਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਜਦੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਚੈਦ੍ਯ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—

Verse 11

निवृत्ते भारते युद्धे भारे च क्षपिते भुवः । यात्राव्याजसमानीते प्रभासं यादवे कुले

ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ-ਯੁੱਧ ਨਿਵਿਰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟ ਗਿਆ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

Verse 12

मद्यपानप्रसक्ते तु परस्परवधो द्यते । कलहेनातिरौद्रेण विनष्टे यादवे कुले

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਆਪਸੀ ਵਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਝਗੜੇ ਨਾਲ ਯਾਦਵ ਕੁਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

गात्रं संत्यज्य चात्रैव गतेऽनंते धरातलात् । अश्वत्थमूललमाश्रित्य समासीने जनार्दने

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਅਨੰਤ ਧਰਾਤਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ, ਤਦ ਜਨਾਰਦਨ ਅਸ਼ਵੱਥ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 14

व्याधप्रहारभिन्नांगे परित्यक्ते कलेवरे । स्वधामसंस्थिते देवे पार्थे च पुनरागते

ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗ ਭਿੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਵੀ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ।

Verse 15

यदुपुर्य्यां प्लावितायां सागरेण समंततः । शक्रप्रस्थं ततो गत्वा कारयित्वा हरेर्गृहम्

ਜਦੋਂ ਯਦੁਪੁਰੀ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਤਦ ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 16

द्वापरे च व्यतिक्रांते धर्माधर्मविमिश्रिते । संप्राप्ते च महारौद्रे युगे वै कलिसंज्ञिते

ਜਦੋਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਬੀਤ ਗਿਆ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਰਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਨਾਮਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 17

क्षीयमाणे च सद्धर्मे विधर्मे प्रबले तथा । नष्टधर्मक्रियायोगे वेदवादबहिष्कृते । एकपादे स्थिते धर्मे वर्णाश्रमविवर्जिते

ਜਦੋਂ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਘਟਦਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਵਿਧਰਮ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਜਦੋਂ ਧਰਮਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯੋਗ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਥਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ; ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੈਰ ‘ਤੇ ਖੜਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਤਦ ਜਗਤ ਭਾਰੀ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

अस्मिन्युगे विलुलिते ह्यृषयो वनचारिणः । समेत्यामंत्रयन्सर्वे गर्गच्यवनभार्गवाः

ਇਸ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵਨਵਾਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਗ, ਚ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਵੀ ਸਨ।

Verse 19

असितो देवलो धौम्यः क्रतुरुद्दालकस्तथा । एते चान्ये च बहवः परस्परमथाब्रुवन्

ਅਸਿਤ, ਦੇਵਲ, ਧੌਮ੍ਯ, ਕ੍ਰਤੁ ਅਤੇ ਉੱਧਾਲਕ ਵੀ; ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।

Verse 20

पश्यध्वं मुनयः सर्वे कलिव्याप्तं दिगंतरम् । समंतात्परिधावद्भिर्दस्युभिर्बाध्यते प्रजा

“ਵੇਖੋ, ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਕਲੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਂ-ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਚੌਫੇਰੇ ਦੌੜਦੇ ਡਾਕੂਆਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਪੀੜਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।”

Verse 21

अधर्मपरमैः पुंभिः सत्यार्जवनिराकृतैः । कथं स भगवान्विष्णुः संप्राप्यो मुनिसत्तमाः

ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 22

को वा भवाब्धौ पततस्तारयिष्यति संगतान् । न कलौ संभवस्तस्य त्रियुगो मधुसूदनः । तं विना पुंडरीकाक्षं कथं स्याम कलौ युगे

ਫਿਰ ਕੌਣ ਸਾਨੂੰ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆਂ ਨੂੰ—ਪਾਰ ਲੰਘਾਵੇਗਾ? ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਯੁਗੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਅਵਤਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ?

Verse 23

तेषां चिंतयतामेवं दुःखितानां तपस्विनाम् । उवाच वचनं तत्र ऋषिरुद्दालकस्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਤਪਸਵੀ ਜਦ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 24

उद्दालक उवाच । यावन्न कलिदोषेण लिप्यामो मुनिसत्तमाः । अपापा ब्रह्मसदनं गच्छामः परिसंगताः

ਉੱਦਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੱਕ ਕਲਿ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਾਨੂੰ ਲਿਪਟ ਨਾ ਲਵੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ।

Verse 25

पृच्छामो लोकधातारं स्थितं विष्णुं कलौ युगे । यदि विष्णुः कलौ न स्याद्रुद्रेण ब्रह्मणाऽसह

ਆਓ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਵੇਂ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ…

Verse 26

तं विना पुंडरीकाक्षं त्यक्ष्यामः स्वकलेवरम् । विना भगवता लोके कः स्थास्यति कलौ युगे

ਉਸ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੌਣ ਟਿਕ ਸਕੇਗਾ?

Verse 27

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ऋषयः संशितव्रताः । साधुसाध्विति ते चोक्त्वा प्रस्थिता ब्रह्मणोंऽतिकम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਯਮਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ‘ਸਾਧੁ, ਸਾਧੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 28

कथयन्तः कथां विष्णोः स्वरूपमनुवर्णनम् । तापसाः प्रययुः सर्वे संहृष्टा ब्रह्मणोंऽतिकम्

ਚਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ—ਉਸ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ—ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 29

ददृशुस्ते तदा देवमासीनं परमासने । पितामहभूतगणैर्मूर्तामूर्तैर्वृतं तथा

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ—ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ—ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ।

Verse 30

दृष्ट्वा चतुर्मुखं देवं दंडवत्प्रणताः क्षितौ । प्रणम्य देवदेवं तु स्तोत्रेण तुषुवुस्तदा

ਚਤੁਰਮੁਖ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠੇ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 31

ऋषय ऊचुः । नमस्ते पद्मसंभूत चतुर्वक्त्राक्षयाव्यय । नमस्ते सृष्टिकर्त्रे तु पितामह नमोऽस्तु ते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮਿਆ, ਚਤੁਰਮੁਖ, ਅਖੰਡ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਤਾ ਪਿਤਾਮਹ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ।

Verse 32

एवं स्तुतः सन्मुनिभिः सुप्रीतः कमलोद्भवः । पाद्यार्घ्येणाभिवन्द्यैतान्पप्रच्छ मुनिपुंगवान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲੋਦਭਵ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਪਾਦ੍ਯ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । किमागमनकृत्यं वो ब्रूत तत्त्वेन पुत्रकाः । कुशलं वो महाभागाः पुत्रशिष्याग्निबन्धुषु

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ, ਯਜ੍ਞਾਗਨੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਹੋ?

Verse 34

ऋषय ऊचुः । भवत्प्रसादात्सकलं प्राप्तं नस्तपसः फलम् । यद्भवंतं प्रपश्यामः सर्वदेवगुरुं प्रभुम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ—ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

Verse 35

शृण्वेतत्कारणं शंभो एते प्राप्तास्तवांतिकम् । युगत्रये व्यतिक्रांते कृतादिद्वापरांतके

“ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਇਹ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਆਏ ਹਾਂ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਯੁਗ ਬੀਤ ਗਏ—ਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ—”

Verse 36

प्राप्ते कलियुगे घोरे क्व विष्णुः पृथिवीतले । यं दृष्ट्वा परमां मुक्तिं यास्यामो मुक्तबन्धनाः

ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । मत्स्यकूर्मादिरूपैश्च भगवाञ्ज्ञायते मया । विष्णोः पारमिकां मूर्तिं न जानामि द्विजोत्तमाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੱਛੀ, ਕੱਛੂਏ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਰਮ, ਅਤੀਤ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 38

ऋषय ऊचुः । यदि त्वं न विजानासि तात विष्णोरवस्थितिम् । गत्वा प्रयागं तत्रैव संत्यक्ष्यामः कलेवरम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਨਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਜਾ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੇ।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । मा विषादं व्रजध्वं हि उपदेक्ष्यामि वो हितम् । इतो व्रजध्वं पातालं यत्रास्ते दैत्यसत्तमः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ। ਇੱਥੋਂ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 40

तं गत्वा परिपृच्छध्वं प्रह्लादं दैत्यसत्तमम् । स ज्ञास्यति हरेः स्थानं याथातथ्येन भो द्विजाः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਯਥਾਰਥ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 41

तच्छुत्वा वचनं तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । प्रणिपत्य च देवेशं प्रस्थितास्ते तपोधनाः

ਬ੍ਰਹsਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਪ-ਧਨ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 42

जग्मुः संहृष्टमनसः स्तुवन्तो दैत्यसत्तमम् । धन्यः स दैत्यराजोऽयं यो जानाति जनार्द्दनम्

ਹਰਖਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਚਲੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ: “ਧੰਨ ਹੈ ਇਹ ਦੈਤ-ਰਾਜਾ, ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ!”

Verse 43

इति संचिंतयानास्ते प्राप्ता वै सुतलं द्विजाः

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੁਤਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 44

गत्वा ते तस्य नगरं विविशुर्भवनोत्तमम् । दूरादेव स तान्दृष्ट्वा बलिर्वैरोचनिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयाञ्चक्रे प्रह्लादेन समन्वितः

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਲੀ ਵੈਰੋਚਨੀ ਤਦ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 45

मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वा चार्घ्यं तथैव च । उवाच प्रांजलिर्भूत्वा प्रहृष्टेनांतरात्मना

ਮਧੁਪਾਰਕ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਅਰਘ੍ਯ ਭੇਟ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਾ; ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ।

Verse 46

स्वागतं वो महाभागाः सुव्युष्टा रजनी मम । भवतो यत्प्रपश्यामि ब्रूत किं करवाणि च

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ! ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਰਾਤ ਧੰਨ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?

Verse 47

एवं हि दैत्यराजेन सत्कृतास्ते द्विजोत्तमाः । ऊचुः प्रहृष्टमनसो दानवेन्द्रसुतं तदा

ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਦਾਨਵ-ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 48

ऋषय ऊचुः । कार्यार्थिनस्तु संप्राप्ताः प्रह्लाद हरिवल्लभ । तदस्माकं महाबाहो भवांस्त्राता भवार्णवात्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਹਰਿ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਅਸੀਂ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਸੰਸਾਰ-ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਤਾਰਣਹਾਰ ਬਣ।

Verse 49

कथं दैत्य युगे ह्यस्मिन्रौद्रे वै कलिसंज्ञके । भविष्यामो विना विष्णुं भीतानामभयप्रदम्

ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ! ਇਸ ਰੌਦ੍ਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂਗੇ—ਜੋ ਡਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

Verse 50

अस्मिन्युगे ह्यधर्मेण जितो धर्मः सनातनः । अनृतेन जितं सत्यं विप्राश्च वृषलैर्जिताः

ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਨ੍ਰਿਤ ਨੇ ਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿੱਪ੍ਰ ਭੀ ਨੀਚਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਬਾਏ ਗਏ ਹਨ।

Verse 51

विटैर्जिता वेदमार्गाः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः । ब्राह्मणाश्चापि वध्यन्ते म्लेच्छ राजन्यरूपिभिः

ਨੀਚ ਲੋਕ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦਬਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਖ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਮਲੇਛ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 52

अस्मिन्विलुलितप्राये वर्णाश्रमविवर्जिते । अविलुप्ते वेदमार्गे क्व विष्णुर्भगवानिति

ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਲਗਭਗ ਵਿਖਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਧੁੰਦਲਾ ਪੈ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿੱਥੇ ਲੱਭੇ?

Verse 53

विना ज्ञानाद्विना ध्यानाद्विना चेंद्रियनिग्रहात् । प्राप्यते भगवान्यत्र तद्गुह्यं कथयस्व नः

ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਦੱਸੋ: ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

Verse 54

दैत्यराज त्वमस्माकं सुहृन्मार्गप्रदर्शकः । कथयस्व महाभाग यत्र तिष्ठति केशवः

ਹੇ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ! ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਮਾਰਗ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਦੱਸੋ, ਜਿੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਥਾਂ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?

Verse 55

एवं स द्विजमुख्यैश्च संपृष्टो दैत्यसत्तमः । प्रणम्य ब्राह्मणान्सर्वान्भक्त्या संहृष्टमानसः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

स नमस्कृत्य देवेभ्यो ब्रह्मणे परमात्मने । भगवद्भक्तिर्युक्तः सन्व्याहर्त्तुमुपचक्रमे

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੋਲਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।