Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । ततो महौजसं गच्छेत्तीर्थं पातकनाशनम् । यस्मिन्स्नातो नरो राजंस्तेजसा युज्यते ध्रुवम् । ब्रह्महत्याग्निना शक्रः पुरा दैन्यं परं गतः

Transliteration

pulastya uvāca | tato mahaujasaṃ gacchettīrthaṃ pātakanāśanam | yasminsnāto naro rājaṃstejasā yujyate dhruvam | brahmahatyāgninā śakraḥ purā dainyaṃ paraṃ gataḥ

Translation

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹੌਜਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤਿ ਦੈਨ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थ (thereafter/from there)

• महौजसम्: (to) Mahaujasa (tīrtha)
• महौजसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-ओजस् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; तीर्थ-नाम

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तीर्थम्: pilgrimage place; ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• पातकनाशनम्: destroyer of sins
• पातकनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पातक-नाशन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘तीर्थम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + त (कृत्)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘नरः’ इत्यस्य विशेषणम्

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन

• तेजसा: with radiance; with splendor
• तेजसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, एकवचन

• युज्यते: is endowed; is united
• युज्यते: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: लट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: is joined/endowed)

• ध्रुवम्: certainly; surely
• ध्रुवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् नपुंसक-एकवचन-रूपेण क्रियाविशेषण (indeclinable adverbial accusative)

• ब्रह्महत्याग्निना: by the fire of Brahmin-slaying (sin)
• ब्रह्महत्याग्निना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्महत्या-अग्नि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; करणवाचक

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: purā (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक

• दैन्यम्: wretchedness; misery
• दैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• परम्: extreme; great
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘दैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• गतः: went; fell into
• गतः: Kriya (Predicative action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त (कृत्)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘शक्रः’ इत्यस्य विधेय

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahaujas Tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan / manu-jādhipa)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya instructs a king about Mahaujas Tīrtha; in a parallel vignette, Indra appears scorched and humbled, seeking relief from brahma-hatyā, with the tīrtha waters shining as a remedy.

Characters & Entities

• Mahaujas Tīrtha
• Śakra (Indra)
• Brahmahatyā
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and tīrtha-bathing purify grave sin and restore tejas—spiritual vitality and dignity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahaujas Tīrtha, described as pātaka-nāśana (sin-destroying).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Mahaujas Tīrtha to regain tejas and cleanse sin.