
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੌਜਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਹੌਜਸ ਪਾਤਕ-ਨਾਸ਼ਕ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਜ (ਕਾਂਤੀ/ਮੰਗਲ ਸ਼ਕਤੀ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਪੁਨਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ਫਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਰਗੰਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਾਅ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਹੀ ਤੇਜ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ—ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਜੋਵ੍ਰਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਕੇ ਇੰਦਰ ਅਰਬੁਦ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੇਖ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾ-ਓਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੁਰਗੰਧ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ ਕਾਲ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਆਸ਼ਵਿਨ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਕ੍ਰੋਦਯ ਸਮੇਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਕੱਠੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो महौजसं गच्छेत्तीर्थं पातकनाशनम् । यस्मिन्स्नातो नरो राजंस्तेजसा युज्यते ध्रुवम् । ब्रह्महत्याग्निना शक्रः पुरा दैन्यं परं गतः
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹੌਜਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤਿ ਦੈਨ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 2
निःश्रीकस्तेजसा हीनो दुर्गन्धेन समन्वितः । परित्यक्तः सुरैः सर्वैर्विषादं परमं गतः
ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇਜ ਤੋਂ ਹੀਨ, ਅਤੇ ਦੁਰਗੰਧ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਸੀ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
Verse 3
ततः पप्रच्छ देवेन्द्रो द्विजश्रेष्ठं बृहस्पतिम् । भगवंस्तेजसो वृद्धिः कथं स्यान्मे यथा पुरा
ਤਦ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ‘ਹੇ ਭਗਵਨ! ਮੇਰਾ ਤੇਜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ?’
Verse 4
बृहस्पतिरुवाच । तीर्थयात्रां सुरश्रेष्ठ कुरुष्व धरणीतले । तीर्थं विना ध्रुवं वृद्धिस्तेजसो न भविष्यति
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰ। ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੇਜ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 5
ततस्तीर्थान्यनेकानि भ्रांत्वा शक्रो नराधिप । क्रमेणैवार्बुदं प्राप्तस्तत्र दृष्ट्वा जलाशयम् । स्नानं चक्रे ततः श्रान्तो महौजाः प्रत्यपद्यत
ਫਿਰ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅਰਬੁਦ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵੇਖ ਕੇ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਬਲੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਓਜ ਤੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 6
दुर्गन्धेन विनिर्मुक्तस्ततो देवैः समावृतः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शृणुध्वं सर्वदेवताः
ਦੁਰਗੰਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾਓ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।”
Verse 7
येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति प्राप्ते शक्रोच्छ्रये सदा । आश्विने शुक्लपक्षांते ते यास्यंति परां गतिम् । सुश्रीकाश्च भविष्यंति सदा जन्मनिजन्मनि
ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰੋਚ੍ਛ੍ਰਯ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ—ਆਸ਼ਵਿਨ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ—ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਤੱਕ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹੇਗਾ।
Verse 59
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे महौजसतीर्थप्रभाववर्णनंनामैकोनषष्टितमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਅੰਦਰ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਮਹੌਜਸਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਉਨਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।