Adhyaya 52
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 52

Adhyaya 52

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ‘ਈਸ਼ਾਨੀਸ਼ਿਖਰ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਚੋਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਸੰਯਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਲੱਜਾ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਦੇਵਤਾ ਸੰਤਾਨ-ਹੀਣ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇਹ-ਹੀਣ ਹੋਵੇ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਧਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਆ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਕਰਤਵ੍ਯ ਸੀ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਗ-ਲੇਪ ਤੋਂ ਚਤੁਰਭੁਜ ਵਿਨਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਵ-ਪੂਜ੍ਯ, ਅਗ੍ਰ-ਪੂਜ੍ਯ ਗਣਨਾਇਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸ਼ਿਖਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਅਮਰ ਪਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਘ ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਦਾ ਵਰਤ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਅਰਬੁਦ ਖੰਡ ਦਾ 52ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨੀ-ਸ਼ਿਖਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੌਰੀ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ—ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਕਰਤੱਬ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 2

यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च

ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ? ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਇੰਨਾ ਮਹਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਭੇਦ ਦੱਸੋ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति । अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति

ਜੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਤਨ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 7

संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्

ਇਸ ਲਈ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ।

Verse 8

एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः । ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना

ਇਉਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਏ। ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਿਨਾ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਿਨਾ ਆਗਿਆ ਦੇ ਆਏ ਸਨ।

Verse 9

पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः

ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਅਤਿ ਆਸਕਤ ਹਨ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 10

अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् । प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਗਣ ਨੂੰ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਛਲ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 11

गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया । एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः

ਹੇ ਵਾਯੁ! ਜਾ ਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਕਹਿ: ‘ਤੂੰ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਕਰੀਂ।’ ਹੇ ਦੇਵ! ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਦੇਵਗਣ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः । उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः

ਤਦੋਂ ਵਾਯੁ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਖੜੇ ਸਨ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਬਚਨ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ।

Verse 13

ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः । गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्

ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤਿ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਇਹ ਕਿਹਾ, “ਬਾਢਮ—ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 14

ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्

ਤਦੋਂ ਗੌਰੀ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਲਯਾਂ—ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ।

Verse 15

गौर्युवाच । यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः । तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः

ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 16

यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते । तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा

ਹੇ ਵਾਯੁ! ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਮਨੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਸੁੰਨੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੀ ਰਹੇਂਗਾ।

Verse 17

एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੀ; ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਅਰਬੁਦ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 19

इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् । अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਤਦ ਵਿਨਮ੍ਰ-ਚਿੱਤ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 20

एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया । नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव

ਇਹ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਲੱਜਾ-ਸਹਿਤ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ; ਪਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼।

Verse 21

देव्युवाच । त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता । पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 22

तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति

ਉਸ ਦੀ ਅਟੱਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ: “ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਓ।”

Verse 23

दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 24

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ! ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਅਕਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਵਿਰਤੀ ਹੋਈ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਉਪਰਾਲਾ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੀ।

Verse 25

तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये

ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ, ਚੌਥੇ ਦਿਨ।

Verse 26

निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ! ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਘੜੇਂਗੀ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 27

सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः । तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्

ਉਸੇ ਛਿਨ ਦੇਵਗਣਾਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਮਰਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी । आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता

ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 29

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्

ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਕੌਤੁਹਲ ਵਸ਼, ਦੇਹ ਮਲਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਲੇਪ-ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਹਰਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ ਰਚ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा । विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ । सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह

ਫਿਰ ਹਰਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ‘ਨਾਇਕ’—ਅਗੂ—ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ; ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਭ ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 31

विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् । सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ‘ਵਿਨਾਇਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ; ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਨਾਇਕ ਹੀ ਅਗਰਗਣ੍ਯ ਬਣਿਆ।

Verse 32

ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः । तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव

ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 33

देवा ऊचुः । तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः । प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਜਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ।

Verse 34

एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे । सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਤੇਰੇ ਸੇਵਨ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਰਮਣੀਯ ਪਹਾੜੀ-ਚੋਟੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 35

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये । ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

“ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਸ ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯ ਜਲ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਜਰਾ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।”

Verse 36

माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः । सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः

“ਮਾਘ ਮਾਸ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸਮਾਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਸੁਖ-ਸੰਪੰਨ ਰਹਿਣਗੇ।”

Verse 37

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः । देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਧਾਰ ਗਏ।

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्ड ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਈਸ਼ਾਨੀ-ਸ਼ਿਖਰ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਪੰਜਾਹ-ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 918

सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਵਾਕ, ਕਾਇਆ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।