Adhyaya 48

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । कुलसंतारणं गच्छेत्तत्र तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यक्कुलं तारयतेऽखिलम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁਲਸੰਤਾਰਣ ਨਾਮਕ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸਮ੍ਯਕ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

दश पूर्वान्भविष्यांश्च तथात्मानं नृपोत्तम । उद्धरेच्छ्रद्धयायुक्तस्तत्र दानेन मानवः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ! ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਪੂਰਵਜਾਂ, ਦਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

आसीदप्रस्तुतो नाम राजा पूर्वं स पापकृत् । नापि दानं तथा ज्ञानं न ध्यानं न च सत्क्रिया

ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰਸਤੁਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਪਕਰਤਾ ਸੀ। ਨਾ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਗਿਆਨ; ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਤਕ੍ਰਿਆ।

Verse 4

तस्मिञ्छासति लोकानां नासीत्सौख्यं कदाचन । परदार रुचिर्नित्यं महादण्डपरश्च सः

ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 5

न्यायतोऽन्यायतो वापि करोति धनसंग्रहम् । स घातयति लोकांश्च निर्दोषान्पापकृत्तमः

ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਾਪਕਰਤਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 6

ततो वार्धक्यमापन्नस्तथापि न शमं गतः । कस्यचित्त्वथ कालस्य पितृभिः प्रतिबोधितः । तं प्रसुप्तं समासाद्य नारकेयैः सुदुःखितैः

ਫਿਰ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।

Verse 7

पितर ऊचुः । वयं शुद्धसमाचारा नित्यं धर्मपरायणाः । दानयज्ञतपःशीलाः स्वदारनिरतास्तथा

ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਸੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਰਹੇ; ਦਾਨ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਤਨੀ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ।

Verse 8

स्वकर्मभिः कुलांगार दिवं प्राप्ता यथार्हतः । कुपुत्रं त्वां समासाद्य नरकं समुपस्थिताः । तस्मादुद्धर नः सर्वान्कृत्वा किंचिच्छुभार्चनम्

‘ਹੇ ਕੁਲ ਦੇ ਅੰਗਾਰ! ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚੇ ਸੀ। ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਕੁਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਤਾਂ ਸ਼ੁਭ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ।’

Verse 9

कर्मभिस्तव पापात्मन्वयं नरकमाश्रिताः । नरकं दश यास्यंति भविष्याश्च तथा भवान्

‘ਤੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪ-ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਦਸ ਹੋਰ ਨਰਕ ਭੋਗਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ—ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇਂਗਾ।’

Verse 10

एवमुक्त्वा च ते सर्वे पितरस्तु सुदुःखिताः । याताश्च नरकं भूयः प्रबुद्धः सोऽपि पार्थिवः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁੜ ਨਰਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੀ ਜਾਗ ਉਠਿਆ।

Verse 11

ततो दुःखमनुप्राप्तः पितृवाक्यानि संस्मरन् । रुरोद प्रातरुत्थाय तं भार्या प्रत्यभाषत

ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 12

इन्दुमत्युवाच । किमर्थं राजशार्दूल त्वं रोदिषि महास्वनम् । कथं ते कुशलं राज्ये शरीरे वा पुरेऽथवा

ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਉੱਚਾ ਰੋ ਕਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ?

Verse 13

राजोवाच । मया दृष्टोऽद्य स्वप्नांते पिता ह्यथ पितामहः । अपश्यं दुःखितान्देवि ताभ्यामथाग्रजान्पितॄन्

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 14

उपालब्धोऽस्मि तैः सर्वैस्तव कर्मभिरीदृशैः । दारुणे नरके प्राप्ता अधर्मादिविचेष्टितैः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਐਸੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਡਾਂਟਿਆ। ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।

Verse 15

अथान्ये दश यास्यन्ति भविष्याश्च भवानपि । तस्मात्कृत्वा शुभं कर्म दुर्गतेश्चोद्धरस्व नः

ਫਿਰ ਹੋਰ ਦਸ (ਨਰਕ) ਭੋਗਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੁਰਗਤੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ।

Verse 16

एवमुक्तः प्रबुद्धोऽहं पितृभिर्वरवर्णिनि । तेनाहं दुःखमापन्नस्तद्वाक्यं हृदि संस्मरन्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 17

इन्दुमत्युवाच । सत्यमेतन्महाराज यदुक्तोऽसि पितामहैः । न त्वया सुकृतं कर्म संस्मरेऽहं कृतं पुरा

ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾਮਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸੰਬੋਧਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

Verse 18

यथा सुपुत्रमासाद्य तरंति पितरो नृप । कुपुत्रेण तथा यांति नरकं नात्र संशयः

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕੁਪੁੱਤਰ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 19

स त्वमाहूय विप्रेंद्रान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् । पृष्ट्वा तान्कुरु यच्छ्रेयः पितॄणामात्मना सह

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਸਮੇਤ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰ।

Verse 20

आनयामास राजाऽसौ ततो विप्राननेकशः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञान्धर्मशास्त्रविचक्षणान् । उवाच विनयोपेतो भार्यया सहितो हितान्

ਤਦੋਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੁਲਾਏ—ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤਵ-ਅਰਥ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ। ਫਿਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ।

Verse 21

राजोवाच । कर्मणा केन पितरो निरयस्था द्विजोत्तमाः । स्वर्गं यांति सुपुत्रेण तारिताः प्रोच्यतां स्फुटम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ ਕਿਸ ਕਰਮ/ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੁਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਤਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸੋ।

Verse 22

ब्राह्मणा ऊचुः । पितृमेधेन राजेंद्र कृतेन विधिपूर्वकम् । निरयस्था दिवं यांति यद्यपि स्युः सुपापिनः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਣ।

Verse 23

राजोवाच । दीक्षयंतु द्विजाः सर्वे तदर्थं मां धृतव्रतम् । यत्किंचिदत्र कर्त्तव्यं प्रोच्यतामखिलं हि तत्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਮੈਨੂੰ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।

Verse 24

तथोक्तास्ते नृपेंद्रेण ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । समग्राः पार्थिवं प्रोचुर्यदुक्तं यज्ञकर्मणि

ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਗ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।

Verse 25

दीक्षा ग्राह्या नृपश्रेष्ठ पुरश्चरणमादितः । कृत्वा कायविशुद्ध्यर्थं ततः श्रेयस्करी भवेत्

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਕਸ਼ਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਰੋ। ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਇਹ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਇਹ ਕਰਮ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 26

स त्वं पापसमाचारो बाल्यात्प्रभृति पार्थिव । असंख्यं पातकं तस्मात्तीर्थयात्रां समाचर

ਪਰ ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ! ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਪਮਈ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਪਾਤਕ ਅਸੰਖ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰ।

Verse 27

सर्वतीर्थाभिषिक्तस्त्वं यदा स्यान्नृपसत्तम । प्रायश्चित्तेन योग्यः स्यास्ततो यज्ञस्य नान्यथा

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ! ਜਦ ਤੂੰ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਹੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੁਆਰਾ ਯਜ್ಞ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 28

प्रभासादीनि तीर्थानि यानि संति धरातले । गंतव्यं तेषु सर्वेषु स्नानं कुरु समाहितः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ।

Verse 29

मनसा गच्छ दुर्गाणि ददद्दानमनुत्तमम् । नश्येत्तेनाशुभं किंचिदपि ब्रह्मवधोद्भवम् । यन्न याति नृणां राजंस्तीर्थस्नानादिना भुवि

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਦੁਰਗਮ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾ, ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਦਾਨ ਕਰ। ਇਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਤੱਕ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । विप्राणां वचनं श्रुत्वा स राजा श्रद्धयाऽन्वितः । तीर्थयात्रापरो भूत्वा परिबभ्राम मेदिनीम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ; ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 31

नियतो नियताहारो ददद्दानानि भूरिशः । राज्ये पुत्रं प्रतिष्ठाप्य वसुं सत्यपराक्रमम्

ਉਹ ਸੰਯਮੀ ਸੀ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁ—ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 32

कस्यचित्त्वथ कालस्य तीर्थयात्रानुषंगतः । यातोऽसौ नृपतिश्चैव ह्यर्बुदे निर्मलोदकम्

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਰਬੁਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਲੋਦਕ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 33

स स्नानमकरोत्तत्र श्रद्धापूतेन चेतसा । स्नातमात्रस्य तस्याथ तस्मिन्नेव जलाशये

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਹੀ…

Verse 34

विमुक्ताः पितरो रौद्रान्नरकात्सुप्रहर्षिताः । ततो दिव्यविमानस्था दिव्यमाल्यांबरान्विताः

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 35

तमूचुस्तारिताः सर्वे वयं पुत्र त्वयाऽधुना । तीर्थस्यास्य प्रभावेण भविष्याश्च तथा दश

ਉਹ ਸਭ, ਤਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਅਸੀਂ ਬਚਾਏ ਗਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦਸ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਤਰ ਜਾਣਗੀਆਂ।”

Verse 36

आत्मा च पार्थिवश्रेष्ठ स्नानाच्च जलतर्पणात् । यस्मात्कुलं त्वया पुत्र तीर्थेऽस्मिंस्तारितं ततः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਜਲ-ਤ੍ਰਪਣ (ਜਲਾਂਜਲੀ) ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਕੁਲ ਤਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 37

कुलसंतारणंनाम तीर्थमेतद्भविष्यति । तस्मात्त्वमपि राजेंद्र सहाऽस्माभिर्दिवं प्रति । आगच्छानेन देहेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः

ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਕੁਲਸੰਤਾਰਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ—ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਧਾਰਕ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੋ।

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तः स राजेंद्रो दिव्यकांतिवपुस्तदा । तं विमानमथारुह्य गतः स्वर्गं च तैः सह

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਦ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਮਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 39

एष प्रभावो राजर्षे कुलसंतारणस्य च । मया ते वर्णितः सम्यग्भूयः किं परिपृच्छसि

ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਇਹੀ ਕੁਲਸੰਤਾਰਣ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 40

ययातिरुवाच । स किंप्रभावो राजा स तथा पापसमन्वितः । स्वदेहेन गतः स्वर्गमेतन्मे कौतुकं महत्

ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਰਾਜਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।

Verse 41

पुलस्त्य उवाच । राकासोमव्यतीपात समकाले नृपोत्तम । स स्नातो यत्र भूपालस्तन्महच्छ्रेयसे परम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਰਾਕਾ (ਪੂਰਨਿਮਾ), ਸੋਮ ਅਤੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਯੋਗ ਸਮੇਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਭੂਪਾਲ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਮਹਾਨ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਪਰਮ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 48

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कुलसंतारणतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਅਰਬੁਦਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕੁਲਸੰਤਾਰਣ ਤੀਰਥ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਠਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।