Adhyaya 41

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ मार्कंडेयस्य चाश्रमम् । यत्र पूर्वं तपस्तप्तं मार्कंडेन महात्मना

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 2

मृकण्डो ब्राह्मणोनाम पुराऽसीच्छंसितव्रतः । अन्ते वयसि संजातस्तस्य पुत्रोऽतिसुन्दरः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ।

Verse 3

सर्वलक्षणसंपूर्णः शांतः सूर्यसमप्रभः । कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्याश्रमपदे नृप

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ (ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ)।

Verse 4

आगतो ब्राह्मणो ज्ञानी कश्चित्सामुद्रविच्छुभः । ततोऽसौ क्रीडमानस्तु बालकः पंचवार्षिकः

ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ, ਜੋ ਦੇਹ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਤਦ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਬਾਲਕ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।

Verse 5

आनासाग्रशिखाग्राभ्यां चिरं चैवावलोकितः । ततोऽहसत्स सहसा तं मृकण्डो ह्यलक्षयत्

ਉਸ ਨੇ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੱਸ ਪਿਆ; ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਵੇਖ ਲਈ।

Verse 6

अथाऽब्रवीच्चिरं दृष्टस्त्वया पुत्रो मम द्विज । ततो हसितवान्भूयः किमिदं कारणं वद

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਤੱਕਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੁੜ ਹੱਸਿਆ—ਦੱਸ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 7

असकृत्स मृकण्डेन यावत्पृष्टो द्विजोत्तमः । उपरोधवशात्तस्मै यथार्थं संन्यवेदयत्

ਜਦ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਅਗੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਗੱਲ ਦੱਸ ਬੈਠਾ।

Verse 8

अस्य बालस्य चिह्नानि यानि काये द्विजोत्तम । अजरश्चामरश्चैव तैर्भवेत्पुरुषः किल

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਬਾਲਕ ਦੇ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਜੋ ਲੱਛਣ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋਵੇ—ਇਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 9

षण्मासेनास्य बालस्य नूनं मृत्युर्भविष्यति । एतस्मात्कारणाद्धास्यं मयाऽकारि द्विजोत्तम । अनृतं नोक्तपूर्वं मे वैरिष्वपि कदाचन

ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਲਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਹੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ—ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ।

Verse 10

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु स ज्ञानी उषित्वा तत्र शर्वरीम् । मृकंडेनाभ्यनुज्ञात इष्टं देशं जगाम ह

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਵੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਦੇ ਅਨੁਮਤਿ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਿਤ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 11

मृकंडोपि सुतं ज्ञात्वा ततः क्षीणायुषं नृप । पंचवार्षिकमप्यार्त्तश्चकारोपनयान्वितम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਨੇ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਦੋਂ ਅਲਪਾਯੁ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਵੀ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 12

श्रुताध्ययनसंपन्नं यंयं पश्यसि चाग्रतः । तस्याभिवादनं कार्यं त्वया पुत्रक नित्यशः

ਪੁੱਤਰ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਦ-ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਤੇ ਅਧ੍ਯਯਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਇਹ ਤੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਿੱਤ ਕਰੀਂ।

Verse 13

ततश्चक्रे ब्रह्मचारी पितुर्वाक्यं विशेषतः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ।

Verse 14

बालं वृद्धं युवानं च यंयं पश्यति चक्षुषा । नमस्करोति तं सर्वं ब्राह्मणं विनयान्वितः

ਬਾਲਕ ਹੋਵੇ, ਬੁੱਢਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਵਾਨ—ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ।

Verse 15

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्याश्रमसमीपतः । सप्तर्षयः समायातास्तीर्थयात्रापरायणाः

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਸਨ।

Verse 16

अथ तान्सत्वरं गत्वा वंदयामास पार्थिव । बालः सविनयोपेतः सर्वांश्चैव यथाक्रमम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਭ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 17

दीर्घायुर्भव तैरुक्तः स बालस्तुष्टितत्परैः । आस्थिताश्च यथाभीष्टं देशं बालं विसर्ज्य तम्

ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋਵੋ।” ਫਿਰ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 18

तेषां मध्येंऽगिरानाम दिव्यज्ञानसमन्वितः । तेनावलोकितो बालः सूक्ष्मदृष्ट्या परंतप

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਿਰਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਖਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ।

Verse 19

अथ तानब्रवीत्सर्वान्मुनीन्किंचित्सविस्मयः । दीर्घायुर्न च बालोऽयं युष्माभिः संप्रकीर्तितः

ਤਦ ਉਹ ਕੁਝ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਾਲਕ ਦੀਰਘਾਯੂ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

Verse 20

गमिष्यति कुमारोऽयं निधनं पंचमे दिने । तन्न युक्तं हि नो वाक्यमसत्यं द्विजसत्तमाः

“ਇਹ ਕੁਮਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਸੱਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਇਹ ਅਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 21

यथाऽयं चिरजीवी स्यात्तथा नीतिर्विधीयताम् । अथ ते मुनयो भीता मिथ्या वाक्यस्य पार्थिव

“ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਾਲਕ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।” ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਮਿਥਿਆ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ (ਬੋਲੇ)।

Verse 22

बालकं तं समादाय ब्रह्मलोकं गतास्तदा । तत्र दृष्ट्वा चतुर्वक्त्रं नमश्चक्रुर्मुनीश्वराः

ਉਹ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 23

तेषामनंतरं तेन बालके नाभिवादितः । दीर्घायुर्भव तेनाऽपि ब्रह्मणोक्तः स बालकः

ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਾਦਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਤਾਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਦੀਰਘਾਯੂ ਹੋ।”

Verse 24

ततः सप्तर्षयो हृष्टाः स्वचित्ते नृपसत्तम । सुखासीनान्सविश्रांतानब्रवीन्मुनिपुंगवान्

ਤਦੋਂ ਸੱਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਜਦ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਵਾਨ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । परिपृच्छत किं कार्यं कुतो यूयमिहागताः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: “ਪੁੱਛੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ?”

Verse 26

ऋषय ऊचुः । तीर्थयात्राप्रसंगेन भ्रममाणा महीतलम् । अर्बुदं पर्वतं नाम तस्य तीर्थेषु वै गताः

ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ: “ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ‘ਅਰਬੁਦ’ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।”

Verse 27

अथागत्य द्रुतं दूराद्बालेनानेन वंदिताः । दीर्घायुर्भव संदिष्टस्ततश्चायमनेकधा । पंचमे दिवसेऽस्यापि मृत्युर्देव भविष्यति

“ਫਿਰ ਦੂਰੋਂ ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ—‘ਦੀਰਘਾਯੁ ਹੋ’; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਬਚਨ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਤੱਥਾਪਿ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਆਵੇਗੀ।”

Verse 28

यथा वयं त्वया सार्द्धमसत्या न चतुर्मुख । भवामोऽस्य कृते देव तथा किंचिद्विधीयताम्

“ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ! ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਬਣੀਏ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤਿਵੇਂ ਕੁਝ ਉਪਾਯ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 29

अथ ब्रह्मा प्रहृष्टात्मा दृष्ट्वा तं मुनिदारकम् । मत्प्रसादादयं बालो भावी कल्पायुरब्रवीत्

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਿਰਦੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਲਕ ਕਲਪ-ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 30

ततस्ते मुनयो हृष्टास्तमादाय गृहं प्रति । प्रस्थिता ब्रह्मलोकात्तु नमस्कृत्वा चतुर्मुखम्

ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਅਤਿ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਏ; ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 31

अथ तस्य पिता तत्र मृकंडो मुनिसत्तमः । ततो भार्यासमायुक्तो विललाप सुदुःखितः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ—ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ—ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 32

हा पुत्रपुत्र करुणं रुदित्वा धर्मवत्सलः । अनामंत्र्य च मां कस्माद्दीर्घं पंथानमाश्रितः

“ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ, ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ!”—ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਉਹ ਕਰੁਣ ਰੋਇਆ। “ਮੈਨੂੰ ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਵਿਦਾ ਲਏ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾ ਲਿਆ?”

Verse 33

अकृत्वापि क्रियाः कार्याः कथं मृत्युवशं गतः । सोऽहं त्वया विना पुत्र न जीवामि कथंचन

“ਜੋ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨੀਯਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਤੂੰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੇ ਵਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।”

Verse 34

एवं विलपतस्तस्य बहुधा नृपसत्तम । बालश्चाभ्यागतस्तत्र यत्र देशे पुरा स्थितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ; ਤਦ ਉਹ ਬਾਲਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਆਇਆ—ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 35

अथासौ प्रययौ बालः प्रहृष्टेनांतरात्मना । तं दृष्ट्वा पथि तातश्च संप्रहृष्टो बभूव ह

ਫਿਰ ਉਹ ਬਾਲਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

पप्रच्छांकं समारोप्य चिरागमन कारणम् । ततः स कथयामास सर्वं मुनिविचेष्टितम् । दर्शनं ब्रह्मलोकस्य पद्मयोनेर्वरं तथा

ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਦ ਬਾਲਕ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ—ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਵਰ ਵੀ।

Verse 37

बालक उवाच । अजरश्चामरश्चाहं कृतस्तात स्वयंभुवा । तस्मात्सत्यं मदर्थे ते व्येत्वसौ मानसो ज्वरः

ਬਾਲਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁੱਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋਵੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਦਾ ਇਹ ਜ੍ਵਰ, ਇਹ ਸ਼ੋਕ, ਹੁਣ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 38

सोऽहमाराधयिष्यामि तथैव चतुराननम् । कृत्वाऽश्रमपदं रम्यमर्बुदे पर्वतोत्तमे

“ਮੈਂ ਉਸੇ ਚਤੁਰਾਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਅਰਬੁਦ—ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ—ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਾਂਗਾ।”

Verse 39

अमृतस्रावि तद्वाक्यं श्रुत्वा पुत्रस्य स द्विजः । मृकंडो हर्षसंयुक्तो वाचमित्यब्रवीच्च तम्

ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 40

मार्क्कंडोऽपि द्रुतं गत्वा रम्य मर्बुदपर्वतम् । तपस्तेपे सुविस्तीर्णं ध्यायन्देवं पितामहम्

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸੁੰਦਰ ਅਰਬੁਦ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 41

तस्याश्रमपदे पुण्ये श्रावणे मासि पार्थिव । पौर्णमास्यां विशेषेण यः कुर्यात्पितृतर्पणम् । पितृमेधफलं तस्य सकलं स्यादसंशयम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਾਸ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ—ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

ऋषियोगेन यस्तत्र तर्पयेद्ब्राह्मणोत्तमान् । ब्रह्मलोके चिरं वासस्तस्य संजायते नृप

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਿਰਕਾਲ ਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

यः स्नानं कुरुते तत्र सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । नाल्पमृत्युभयं तस्य कुले क्वापि प्रजायते

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਭਯ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ।